Taariikhda

Buugaag ku saabsan Soomaalida, 1884 ilaa 1960: xilligii gumeysiga

Intii u dhaxaysay 1884 iyo 1960, buugaagta badan ee ku saabsan Soomaalida waxaa qoray saraakiil, masuuliyiin, sahamiyayaal iyo aqoonyahanno Ingiriis, Talyaani iyo Jarmal ah: joornaallo ugaarsi iyo sahan, taariikhaha rasmiga ah ee dagaalladii lagula jiray Daraawiishta, naxwaha luqadda, daraasado ku saabsan xeerka iyo Islaamka, iyo gabayadii Soomaaliyeed ee ugu horreeyay ee Ingiriis loo turjumo. Boggani wuxuu taxayaa kuwa ugu muhiimsan, iyagoo leh xiriiriyeyaal bilaash ah.

La cusbooneysiiyay 2026-11-12 85 il Ku akhri Ingiriisi

Buugaaggani waa maxay

Kadib qaybintii dhulalka Soomaalida ee laga bilaabo 1884 (Qaybintii, 1884 ilaa 1926), tirada buugaagta ku saabsan Soomaalida si degdeg ah ayay u korortay. Badankood waxaa qoray dad u shaqaynayay dowladihii gumeysiga.

  • Joornaallada sahamiyayaasha iyo saraakiisha. Buugga Harald Swayne ee Seventeen Trips through Somaliland (1895) iyo buugga Luigi Robecchi Bricchetti ee Somalia e Benadir (1899) waxay sharraxaan dhulka, waddooyinka iyo dadka (Swayne, Internet Archive).
  • Dagaalladii lagula jiray Daraawiishta. Xafiiska Dagaalka ee Ingiriiska ayaa daabacay Official History of the Operations in Somaliland, 1901 to 1904 (1907), buugga Douglas Jardine ee The Mad Mullah of Somaliland (1923) wuxuuna bixiyay sida dowladda gumeysigu u aragtay dhaqdhaqaaqa Sayidka (Official History, Internet Archive). Dhaqdhaqaaqa laftiisa waxaa looga warramay Daraawiishta, 1899 ilaa 1920.
  • Luqadda iyo xeerka. Leo Reinisch (1900 ilaa 1903) iyo J. W. C. Kirk (1905) waxay qoreen naxwihii hore ee Af-Soomaaliga (Kirk, Internet Archive). Massimo Colucci (1924) wuxuu wax ka qoray xeerka dhaqanka ee koonfurta.
  • Cilmi-baarista taariikhda iyo Islaamka. Daraasadaha Enrico Cerulli, oo saddex mujallad lagu ururiyay laga bilaabo 1957, waxaa ku jira taariikho Carabi ah oo ku saabsan Muqdisho (Mogadishu) iyo dariiqooyinka suufiyada. Buugga J. Spencer Trimingham ee Islam in Ethiopia (1952) wuxuu ka warramaa Soomaalida iyo Adal.
  • Suugaanta Soomaaliyeed ee ugu horreysay ee Ingiriisi. Buugga Margaret Laurence ee A Tree for Poverty (1954) wuxuu ahaa buuggii ugu horreeyay ee gabayo iyo sheekooyin Soomaaliyeed lagu turjumo Ingiriis (Margaret Laurence, Wikipedia). Andrzejewski iyo Muuse Xaaji Ismaaciil Galaal (Musa Galaal) waxay daabaceen Hikmad Soomaali 1956.

Sida maanta loo akhriyo

Buugaaggan waxay diiwaangeliyaan magacyo, meelo, gabayo iyo sida xukunka gumeysigu u shaqaynayay. Aqoonyahanno dambe, Soomaali iyo kuwo aan Soomaali ahayn, ayaa sidoo kale wax ka qoray sida aragtida gumeysigu u qaabaysay buugaaggan, tusaale ahaan buugga Cali Jimcaale Axmed (Ali Jimale Ahmed) ee The Invention of Somalia (1995), oo ku jira Buugaag ku saabsan Soomaalida, 1991 ilaa 2005. Wax badan oo ku saabsan xilligan waxay ku jiraan Dhulka Biritishka ee Soomaaliya (British Somaliland), 1884 ilaa 1960 iyo Xukunkii faashiistaha iyo dagaalka, 1923 ilaa 1941.

Buugaagta, kuwa ugu da'da weyn marka hore

Ethnographie Nordost-Afrikas (1893-1896)

Philipp Paulitschke · Jarmal

Daraasad dadyow oo laba mujallad ah oo ku saabsan Soomaalida, Cafarta (Afar) iyo Oromada.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Bilaash ka akhri HathiTrust · Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Seventeen Trips through Somaliland (1895)

Harald G. C. Swayne · Ingiriis

Safarradii ugaarsiga iyo sahanka ee sarkaal Ingiriis ah ku sameeyay woqooyiga, 1885-1893.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Bilaash ka akhri HathiTrust · Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Il Giuba esplorato (1895)

Vittorio Bottego · Talyaani

Socdaalkii 1892-1893 ee kor loogu raacay webiga Jubba.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Somalia e Benadir (1899)

Luigi Robecchi Bricchetti · Talyaani

Markii ugu horreysay ee qof reer Yurub ahi uu ka gudbo jasiiradda Soomaalida, isagoo ka ambabaxay Hobyo (Obbia) ilaa Berbera (1891).

Halka laga akhriyo: Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Die Somali-Sprache (1900-1903)

Leo Reinisch · Jarmal

Qoraallo Af-Soomaali ah, naxwe iyo qaamuus laga soo ururiyay socdaalkii reer Vienna.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

In Pursuit of the Mad Mullah (1902)

Malcolm McNeill · Ingiriis

Warbixinta sarkaal Ingiriis ah oo ku saabsan duullaankii 1901 ee lagu qaaday Daraawiishta.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Lugh: emporio commerciale sul Giuba (1903)

Ugo Ferrandi · Talyaani

Nolosha iyo ganacsiga Luuq oo ku taal webiga Jubba, 1890-meeyadii.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Bilaash ka akhri HathiTrust · Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

A Grammar of the Somali Language (1905)

J. W. C. Kirk · Ingiriis

Naxwe ay la socdaan qoraallo iyo gabayo Soomaaliyeed oo laga soo ururiyay woqooyiga.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Bilaash ka akhri HathiTrust · Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Official History of the Operations in Somaliland, 1901-04 (1907)

Xafiiska Dagaalka (Taliska Guud) · Ingiriis

Taariikhda militari ee rasmiga ah ee Ingiriiska ee afartii duullaan ee ugu horreeyay ee lagu qaaday Daraawiishta.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Nel Benadir: la citta di Merca (1910)

Gherardo Pantano · Talyaani

Nolosha Marka (Merca) intii hore ee xukunka Talyaaniga.

Halka laga akhriyo: Maktabad ka raadi (WorldCat)

Somaliland (1911)

Angus Hamilton · Ingiriis

Warbixin wariye oo ku saabsan Dhulka Biritishka ee Soomaaliya iyo dagaalladii Daraawiishta.

Halka laga akhriyo: Maktabad ka raadi (WorldCat)

British Somaliland (1912)

Ralph E. Drake-Brockman · Ingiriis

Sahan uu sameeyay dhakhtar u shaqaynayay gumeysiga, oo ku saabsan dadyowga, dhaqanka, dhirta iyo xayawaanka.

Halka laga akhriyo: Maktabad ka raadi (WorldCat)

Ai confini meridionali dell'Etiopia (1913)

Carlo Citerni · Talyaani

Sahankii xadka Itoobiya iyo Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya ee 1910 ilaa 1911.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

The Mad Mullah of Somaliland (1923)

Douglas Jardine · Ingiriis

Taariikhda dowladdii Daraawiishta iyo dagaalladii 1899-1920, oo uu qoray xoghayihii gumeysiga Ingiriiska.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Bilaash ka akhri HathiTrust · Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Principi di diritto consuetudinario della Somalia italiana meridionale (1924)

Massimo Colucci · Talyaani

Xeerka dhaqanka ee koonfurta.

Halka laga akhriyo: Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Major Dane's Garden (1925)

Margery Perham · Ingiriis

Sheeko-faneed ka dhacday Dhulka Biritishka ee Soomaaliya, oo ay qortay kadib joogitaankeedii 1922.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · HathiTrust · Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Ferro e fuoco in Somalia (1931)

Francesco Saverio Caroselli · Talyaani

Dagaalladii Daraawiishta sida loogu arkay Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya, oo ay daabacday Wasaaradda Gumeysigu.

Halka laga akhriyo: Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Orizzonti d'impero: cinque anni in Somalia (1935)

Cesare Maria De Vecchi · Talyaani

Warbixinta guddoomiyihii faashiistaha ahaa oo isagu ka warramaya sannadihii 1923-1928 ee Soomaaliya.

Halka laga akhriyo: HathiTrust · Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Somalia italiana (1937)

Guido Corni (tifaftire) · Talyaani

Sahan rasmi ah oo laba mujallad ah oo ku saabsan Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya.

Halka laga akhriyo: Maktabad ka raadi (WorldCat)

Ex-Italian Somaliland (1951)

Sylvia Pankhurst · Ingiriis

Sannadihii maamulka Ingiriiska iyo doodii ku saabsanayd gumeysigii hore ee Talyaaniga.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · HathiTrust · Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Islam in Ethiopia (1952)

J. Spencer Trimingham · Ingiriis

Taariikhda Islaamka ee Geeska Afrika, oo leh cutubyo dhaadheer oo ku saabsan Soomaalida, dariiqooyinka suufiyada iyo Adal.

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

A Tree for Poverty: Somali Poetry and Prose (1954)

Margaret Laurence · Ingiriis

Ururintii ugu horreysay ee gabayo iyo sheekooyin Soomaaliyeed oo Ingiriis loo turjumay, oo lagu sameeyay Dhulka Biritishka ee Soomaaliya.

Halka laga akhriyo: Bogga buuxa ee buuggan · Bilaash ka akhri Internet Archive · Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Peoples of the Horn of Africa: Somali, Afar and Saho (1955)

Ioan M. Lewis · Ingiriis

Sahan dadyow oo loo sameeyay Machadka Caalamiga ah ee Afrika (International African Institute).

Halka laga akhriyo: Bilaash ka akhri Internet Archive · HathiTrust · Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Somalia: scritti vari editi ed inediti (1957-1964)

Enrico Cerulli · Talyaani

Saddex mujallad oo ah daraasadaha Cerulli ee taariikhda Soomaalida, xeerka, Islaamka, beelaha iyo suugaanta, oo ay ku jiraan taariikho Carabi ah.

Halka laga akhriyo: Open Library · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Somalia (International Conciliation no. 522) (1959)

A. A. Castagno · Ingiriis

Dalka oo xorriyadda ku sii jeeda.

Halka laga akhriyo: Maktabad ka raadi (WorldCat)

The Prophet's Camel Bell (1963)

Margaret Laurence · Ingiriis

Xusuus-qor ku saabsan noloshii ay ku qaadatay Dhulka Biritishka ee Soomaaliya, 1950-1952.

Halka laga akhriyo: Bogga buuxa ee buuggan · Bilaash ka akhri Internet Archive · HathiTrust · Open Library · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Warriors and Strangers (markii dambe Warriors: Life and Death among the Somalis) (1971)

Gerald Hanley · Ingiriis

Xusuus-qorka sarkaal Ingiriis ah oo la shaqeeyay askar Soomaaliyeed 1940-meeyadii.

Halka laga akhriyo: Bogga buuxa ee buuggan · Wikipedia · Maktabad ka raadi (WorldCat)

Bogag la xiriira

Ilaha

  1. Swayne, Internet Archive · archive.org
  2. Official History, Internet Archive · archive.org
  3. Kirk, Internet Archive · archive.org
  4. Margaret Laurence, Wikipedia · en.wikipedia.org
  5. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  6. Bilaash ka akhri HathiTrust · babel.hathitrust.org
  7. Open Library · openlibrary.org
  8. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  9. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  10. Bilaash ka akhri HathiTrust · babel.hathitrust.org
  11. Open Library · openlibrary.org
  12. Wikipedia · en.wikipedia.org
  13. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  14. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  15. Wikipedia · en.wikipedia.org
  16. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  17. Open Library · openlibrary.org
  18. Wikipedia · en.wikipedia.org
  19. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  20. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  21. Wikipedia · en.wikipedia.org
  22. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  23. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  24. Open Library · openlibrary.org
  25. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  26. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  27. Bilaash ka akhri HathiTrust · babel.hathitrust.org
  28. Open Library · openlibrary.org
  29. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  30. Bilaash ka akhri HathiTrust · babel.hathitrust.org
  31. Open Library · openlibrary.org
  32. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  33. Open Library · openlibrary.org
  34. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  35. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  36. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  37. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  38. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  39. Open Library · openlibrary.org
  40. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  41. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  42. Bilaash ka akhri HathiTrust · babel.hathitrust.org
  43. Open Library · openlibrary.org
  44. Wikipedia · en.wikipedia.org
  45. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  46. Open Library · openlibrary.org
  47. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  48. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  49. HathiTrust · catalog.hathitrust.org
  50. Open Library · openlibrary.org
  51. Wikipedia · en.wikipedia.org
  52. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  53. Open Library · openlibrary.org
  54. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  55. HathiTrust · catalog.hathitrust.org
  56. Open Library · openlibrary.org
  57. Wikipedia · en.wikipedia.org
  58. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  59. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  60. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  61. HathiTrust · catalog.hathitrust.org
  62. Open Library · openlibrary.org
  63. Wikipedia · en.wikipedia.org
  64. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  65. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  66. Wikipedia · en.wikipedia.org
  67. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  68. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  69. Open Library · openlibrary.org
  70. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  71. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  72. HathiTrust · catalog.hathitrust.org
  73. Open Library · openlibrary.org
  74. Wikipedia · en.wikipedia.org
  75. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  76. Open Library · openlibrary.org
  77. Wikipedia · en.wikipedia.org
  78. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  79. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  80. Bilaash ka akhri Internet Archive · archive.org
  81. HathiTrust · catalog.hathitrust.org
  82. Open Library · openlibrary.org
  83. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org
  84. Wikipedia · en.wikipedia.org
  85. Maktabad ka raadi (WorldCat) · search.worldcat.org