Sida nidaamka federaalka Soomaaliya u shaqeeyo: dowladaha xubinta ka ah

Sida dowladahu ku yimaadeen

Fikradda Soomaaliya federaal ah waxay ku jirtaa heshiis kasta oo nabadeed oo waaweyn tan iyo Qaahira 1997. Shirkii Mbagathi ee 2004 ayaa qaatay, Qodobka 1aad ee dastuurka 2012na wuxuu leeyahay "Soomaaliya waa dowlad federaal ah" (Heritage Institute). Dadka dhaleeceeya waxay ku tilmaameen federaalka mid kala qaybiya.

Puntland ayaa ugu horreysay. 5 Maajo 1998 shir odayaal oo Garoowe ka dhacay ayaa ku dhawaaqay, iyadoo loo arkayay dhagax dhismeed Soomaaliya mideysan. Sannadihii ugu horreeyay waxay dhisatay baarlamaan, nidaam canshuur, maxkamado iyo warbaahin madax-bannaan (Crisis Group, 2009). Dowladaha kale waxaa la sameeyay 2012 kadib, iyadoo loo marayo shirar ay taageerayeen dowladda federaalka iyo saaxiibbadeeda (Heritage Institute, Nofembar 2025).

Dowlad kasta Nofembar 2026

• Puntland (1998). Waxaa inta badan hoggaamiya beelaha Harti (Daarood). Hoggaamiye: Siciid Cabdullaahi Deni. Ma aqoonsana dowladda federaalka tan iyo 31 Maarso 2024, waxayna sheegtaa in muddo xileedyada federaalku dhammaadeen. Ciidamadeeda iyo ciidamada federaalka ayaa ku dagaallamay Gaalkacyo Agoosto 2026 (Al Jazeera).
• Jubbaland (2013). Beelo badan ayaa ku nool. Hoggaamiye: Axmed Madoobe, oo ku jira xilli saddexaad tan iyo Nofembar 2024, taas oo dowladda federaalku ka soo horjeeddo. Waxay hakisay iskaashiga Janaayo 2025, wadahadallona way socdeen tan iyo Oktoobar 2025 (Heritage Institute, 2025).
• Koonfur Galbeed. Inta badan bulshooyinka Digil iyo Mirifle (Raxanweyn); Heritage Institute waxay xustay walaaca Digilka ee ah in looga tagay. Hoggaamiye: Aadan Madoobe, tan iyo 11 Juun 2026, oo taageero federaal haysta. Dhinaca hoggaamiyihii hore weli wuxuu haystaa magaalooyin ku yaal Baay, dagaalkuna waa socdaa (Kaab TV).
• Galmudug (2015). Beelo badan; beelaha yaryar waxay sheegaan in laga reebay. Hoggaamiye: Liibaan Axmed Xasan, la doortay 22 Oktoobar 2026. Waxay la shaqaysaa dowladda federaalka (Dawan Africa).
• Hirshabeelle (2016). Inta badan Hawaadle, Abgaal iyo beelo kale. Hoggaamiye: Cali Guudlaawe Xuseen, dib loo doortay 24 Oktoobar 2026. Waxay la shaqaysaa dowladda federaalka (Horseed Media).
• Waqooyi Bari. Waxaa loo sameeyay maamul ku-meel-gaar ah 2023, waxaana loo aqoonsaday dowlad xubin ah Abriil 2025. Waxaa inta badan hoggaamiya madaxda Dhulbahante. Hoggaamiye: Cabdiqaadir Firdhiye. Waxay la shaqaysaa dowladda federaalka. Somaliland way ka soo horjeeddaa, waxayna sheegashadeedu isku dhacdaa sheegashada Puntland ee Sanaag (The EastAfrican).
• Banaadir. Ma aha dowlad xubin ah; heerkeeda kama dambaysta ah weli lama go'aamin. Hoggaamiyaha waa la magacaabaa, gole deegaanna waxaa la doortay Diseembar 2025 (Radio Dalsan).

Xogta beelaha waxay ka timid Heritage Institute (Nofembar 2025) iyo The EastAfrican. Dowladna beel keliya ma leh.

Ilaha way kala duwan yihiin

Ilaha waxay bixiyaan taariikho kala duwan oo la aasaasay Koonfur Galbeed, dowladda federaalka iyo Jubbalandna waxay isku khilaafsan yihiin in muddo xileedka hadda ee Jubbaland uu sharci yahay.

Waxa ay ka dhigan tahay dadka

Bulshooyinka yaryar ee dowlado badan waxay sheegaan in looga tagay awoodda (Heritage Institute, Nofembar 2025). Meesha dowladaha iyo xarunta aysan ka wada shaqayn, dadku waxay la kulmi karaan laba nidaam oo kala duwan oo ku saabsan waraaqaha, canshuuraha iyo gargaarka.