Dowladda Koonfur Galbeed ee Soomaaliya: Baydhabo, taariikhda iyo hoggaamiyeyaasha

Sida ay ku bilaabatay

Fikraddu way ka da' weyn tahay dowladda. 2002dii hoggaamiyihii Ciidanka Iska-caabinta Raxanweyn (RRA), Xasan Maxamed Nuur "Shaatigaduud", ayaa ku dhawaaqay Dowlad Koonfur Galbeed, taas oo dhammaatay 2005. 2014 laba qorshe ayaa tartamay: dowlad lix gobol ah iyo dowlad saddex gobol ah. 27 Maarso 2014, 733 ergo oo Baydhabo isugu yimid ayaa taageeray qorshaha saddexda gobol ee Baay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose, dowladdana waxaa la dhisay Nofembar 2014 shir kale kadib (South West State). Ilaha way ku kala duwan yihiin taariikhda la aasaasay.

Dhulka iyo dadka

Baraawe waa caasimadda sharciga; Baydhabo waa caasimadda shaqada iyo magaalada ugu weyn. Qiyaas 2022 ah waxay sheegtay ilaa 4.2 milyan oo qof (South West State). Dadka intooda badan waa Digil iyo Mirifle (Raxanweyn), oo ay weheliyaan beelo kale iyo dadyow laga tiro badan yahay; Heritage Institute waxay xustay walaaca Digilka ee ah in looga tagay awoodda (Heritage Institute, Nofembar 2025).

Hoggaamiyeyaasha

• Shariif Xasan Sheekh Aadan, la doortay 17 Nofembar 2014
• Cabdicasiis Xasan Maxamed "Laftagareen", la doortay 19 Diseembar 2018
• Aadan Madoobe, tan iyo 11 Juun 2026

Doorashadii 2018 dhowr jeer ayaa dib loo dhigay. 13 Diseembar 2018 musharraxa Mukhtaar Roobow ayaa la xiray, ugu yaraan 12 qof ayaana lagu dilay Baydhabo rabshadihii xigay (South West State).

Koonfur Galbeed iyo dowladda federaalka

17 Maarso 2026 dowladdu waxay xiriirka u jartay dowladda federaalka intii lagu jiray khilaafka dastuurka. Ciidamada federaalka ayaa la wareegay Baydhabo 30 Maarso 2026, hoggaamiyihii gobolkuna wuu is casilay (South West State). Aadan Madoobe wuxuu xilka qabtay 11 Juun 2026, laakiin dhinaca hoggaamiyihii hore weli wuxuu haystaa magaalooyin ku yaal Baay, dagaalkuna waa socdaa (Kaab TV).

Halka ay ku jirto nidaamka federaalka

Qodobka 1aad ee dastuurka ku-meel-gaarka ah ee 2012 wuxuu leeyahay "Soomaaliya waa dowlad federaal ah". Fikraddu waxay ku jirtay heshiis kasta oo nabadeed oo waaweyn tan iyo Qaahira 1997, shirkii Mbagathi ee 2004 ayaana qaatay (Heritage Institute). Laba gobol ama in ka badan ayaa isku biiri kara si ay u sameeyaan dowlad xubin ah. Dowlad kastaa waxay leedahay hoggaamiye, baarlamaan iyo dastuur u gaar ah, waxayna la shaqaysaa dowladda federaalka ee Muqdisho. Eeg sida nidaamka federaalku u shaqeeyo.