Dowladda Jubbaland ee Soomaaliya: Kismaayo, taariikhda iyo hoggaamiyeyaasha

Qoraal Soomaali ah oo hordhac ah. Waxaa hubinaya dad Af-Soomaaliga ku hadla. Haddii aad aragto khalad, isticmaal "Sax boggan".

Sida ay ku bilaabatay

28 Febraayo 2013 in ka badan 500 ergo ah ayaa Kismaayo isugu yimid si ay u qorsheeyaan dowlad loogu talagalay saddexda gobol ee Jubba. Waxay ansixiyeen dastuur ku-meel-gaar ah 2 Abriil 2013, waxayna 15 May 2013 u doorteen Axmed Maxamed Islaam "Madoobe" madaxweyne (Jubaland).

Dowladda federaalka ayaa markii hore ka soo horjeeday. 28 Ogost 2013 labada dhinac waxay heshiis ku saxeexdeen Addis Ababa: Maamul Ku-meel-gaar ah oo Jubba ah oo Madoobe hoggaamiyo muddo laba sano ah, iyo in dekedda iyo garoonka Kismaayo ay dowladda federaalku maamusho lix bilood kadib, dakhligana loogu talagalo adeegyada iyo amniga Jubbaland. Ergeyga Qaramada Midoobay Nicholas Kay wuxuu ku tilmaamay "horumar weyn" (Jubaland).

Dhulka iyo dadka

Sharci ahaan caasimaddu waa Bu'aale; caasimadda dhabta ah iyo magaalada ugu weyn waa Kismaayo. Jubbaland waxay ku fidsan tahay ilaa 110,000 km² oo ku teedsan xadka Kenya. Tirada dadka qiyaasaheedu aad bay u kala duwan yihiin, ilaa 2.5 milyan ilaa 3.4 milyan (Jubaland). Jubbada Hoose oo keliya waxaa ku noolaa ilaa 1.2 milyan oo qof Janaayo 2026 (EUAA 2026). Beelo badan ayaa halkan ku nool, oo ay ka mid yihiin Ogaadeen, Harti iyo beelo kale oo Daarood ah, Soomaali Bantuuga (Jareer), Biyomaal, Tunni iyo Bajuuni (EUAA 2025). Beelna dowladda ma leh.

Jubbaland iyo dowladda federaalka

Madoobe wuxuu ku guuleystay muddo saddexaad codbixin goboleed oo dhacday 25 Nofeembar 2024. Dowladda federaalka waxay sheegtay in codbixintu ka dhacday iyada la'aanteed, labada dhinacna waxay soo saareen amarro xarig oo ka dhan ah hoggaamiyeyaasha kale, Jubbalandna xiriirka way hakisay. Ciidamada federaalku waxay ka baxeen Jubbaland kadib dagaallo Diseembar 2024 (Jubaland). Jubbaland waxay hakisay iskaashiga Janaayo 2025, wadahadallona waxay socdeen tan iyo Oktoobar 2025 (Heritage Institute, 2025).

Ilaha way kala duwan yihiin

Dowladda federaalka iyo Jubbaland waxay ku kala aragti duwan yihiin in muddada xilka hadda jirta ay sharci tahay iyo in kale. Labadaba waan soo bandhignay, dhinacna ma qaadanayno.

Waxa ay ka dhigan tahay dadka

Al-Shabaab weli waxay haysaa inta badan miyiga, oo ay ku jirto Jamaame. In ka badan 34,000 oo qof ayaa cusub uga barakacay Jubbada Hoose Abriil 2025 ilaa Febraayo 2026 (EUAA 2026).

Halka ay ku jirto nidaamka federaalka

Qodobka 1aad ee dastuurka ku-meel-gaarka ah ee 2012 wuxuu leeyahay "Soomaaliya waa dowlad federaal ah". Fikraddu waxay ku jirtay heshiis kasta oo nabadeed oo waaweyn tan iyo Qaahira 1997 (Heritage Institute). Laba gobol ama in ka badan ayaa isku biiri kara si ay u sameeyaan dowlad xubin ah, dowlad kastaana waxay leedahay hoggaamiye, baarlamaan iyo dastuur u gaar ah.