Dowladda Waqooyi Bari ee Soomaaliya: Laascaanood, taariikhda iyo hoggaamiyeyaasha

Sida ay ku bilaabatay

Dhaqdhaqaaqu wuu ka da' weyn yahay dowladda. Dhaqdhaqaaqa SSC (Sool, Sanaag, Cayn) wuxuu ka bilowday qurbaha 2009. 12 Janaayo 2012 ilaa 2,300 ergo oo Taleex isugu yimid ayaa ku dhawaaqay Dowladda Khaatumo ee Soomaaliya (North East State).

2023 dagaal ayaa Laascaanood ka dhex qarxay ciidamada deegaanka iyo ciidamada Somaliland (Las Anod conflict). 6 Febraayo 2023 odayaasha Dhulbahante waxay ku dhawaaqeen inay dib ugu biirayaan federaalka iyagoo ah SSC-Khaatumo. Cabdiqaadir Axmed Aw-Cali "Firdhiye" wuxuu hoggaamiyaha noqday 5 Agoosto 2023 isagoo helay 30 cod oo 45 ka mid ah, dowladda federaalkuna waxay u aqoonsatay maamul ku-meel-gaar ah 19 Oktoobar 2023 (North East State).

Noqoshada dowlad xubin ah

Dowladda federaalku waxay u aqoonsatay dowlad xubin ah Abriil 2025. 30 Luulyo 2025 ergooyin Laascaanood isugu yimid ayaa u beddelay magaca Waqooyi Bari. Baarlamaan 83 xubnood ah ayaa la dhisay 17 Agoosto 2025, 30 Agoosto 2025na Firdhiye iyo Cabdirashiid Yuusuf Jibriil ayaa loo doortay madaxweynihii iyo ku-xigeenkii ugu horreeyay (North East State).

Dhulka iyo dadka

Caasimaddu waa Laascaanood. Dowladdu waxay ka kooban tahay qaybo ka mid ah Sool, Sanaag iyo Togdheer, oo ay ku jirto Buuhoodle. Dadka intooda badan waa Dhulbahante, bulshooyin kalena halkan ayay ku nool yihiin (The EastAfrican). Dowladda beel keliya ma leh. Horraantii 2026, 72% dadka Sool waxay la kulmeen cunto yari (EUAA Sool).

Ilaha way kala duwan yihiin

Ilaha waxay bixiyaan taariikho kala duwan oo ay noqotay dowlad xubin buuxda ah: Abriil 2025 xog ahaan mid, iyo Luulyo 2025, iyadoo dowladda federaalku ansixisay 2 Agoosto 2025 shirkii Laascaanood kadib, sida uu qoray EUAA (EUAA Sool).

Sheegashooyin isku dhaca

Somaliland waxay isla dhulkan ku sheegataa ku dhawaaqisteedii 1991, waxayna ka soo horjeeddaa dowladda. Puntland sidoo kale waxay sheegataa qaybo ka mid ah Sool iyo Sanaag, Febraayo 2026na waxay diiday qorshe federaal ah oo doorashooyin deegaan loogu qabanayo Sool iyo Buuhoodle (AllAfrica). Somaliland waxay ka baxday wadahadallada dowladda federaalka kadib markii Muqdisho aqoonsatay dowladda (Heritage Institute, 2025). Waxaan soo bandhignaa mowqif kasta, dhinacna ma raacno.

Halka ay ku jirto nidaamka federaalka

Qodobka 1aad ee dastuurka ku-meel-gaarka ah ee 2012 wuxuu leeyahay "Soomaaliya waa dowlad federaal ah". Fikraddu waxay ku jirtay heshiis kasta oo nabadeed oo waaweyn tan iyo Qaahira 1997, shirkii Mbagathi ee 2004 ayaana qaatay (Heritage Institute). Laba gobol ama in ka badan ayaa isku biiri kara si ay u sameeyaan dowlad xubin ah. Dowlad kastaa waxay leedahay hoggaamiye, baarlamaan iyo dastuur u gaar ah, waxayna la shaqaysaa dowladda federaalka ee Muqdisho. Eeg sida nidaamka federaalku u shaqeeyo.