Habar Awal (Habr Awal, Subeer Awal, Isaaq)

Magaca iyo abtirsiinta

Habar Awal waa qabiil ka tirsan Isaaq. Wikipedia waxay kaloo ugu yeertaa Subeer Awal, waxayna ku dartaa kooxda Habar Magaadle (Wikipedia, Habr Awal, kayd).

Il	Abtirsiinta ay bixiso
Abbink 2009	Isaaq > Habar Awal > Subeer > Muuse, oo Sacad iyo Ciise ay Muuse hoos yimaadaan (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 32)
ACLED 2025	Isaaq > Habar Awal, oo leh Sacad Muse, Isa Muse iyo Abdale Abokor (ACLED, Sebtembar 2025)
Wikipedia (kayd)	Subeer ina Cabdiraxmaan (Awal) ina Sheekh Isaaq (Wikipedia, Habr Awal, kayd)
Wikipedia Soomaaliga (kayd)	"Muuse Subeer Cabdiraxmaan/Awal Sheikh Isxaaq" (Wikipedia Soomaaliga, Habar Awal, kayd)

Eeg geedka Isaaq.

Laamaha waaweyn

Wikipedia Soomaaliga waxay taxday lixda wiil ee Muuse: Afgaab, Celi, Cigaale, Cabdalle, Ciise iyo Sacad Muuse (Wikipedia Soomaaliga, kayd). Wikipedia waxay leedahay Habar Awal waxay leeyihiin siddeed laan, labada ugu waaweynna waa Ciise Muuse iyo Sacad Muuse (Wikipedia, Habr Awal, kayd).

Laan	Waxa iluhu hoostooda ku magacaabeen
Sacad Muuse	Cabdiraxmaan, Cabdalla, Xasan iyo Isaaq Sacad; Isaaq Sacad hoostiisa, Makaahiil iyo Abokor Isaaq (Ugaadhyahan, Cabdalla Abokor iyo Xuseen Abokor) (Wikipedia)
Ciise Muuse	Abokor, Aadan, Idarays iyo Maxamed Ciise (Wikipedia)
Wiilasha kale ee Muuse	Abbink wuxuu Sacad iyo Ciise agtooda ku taxay Ismaaciil, Cabdalla, Idarays, Afgaab iyo Ceegalle (Abbink 2009, b. 32)

Labada laan ee waaweyn mid walba bog gooni ah ayuu leeyahay, oo geedkooda oo dhan ku jiro.

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Waqooyi Galbeed	EASO waxay leedahay gobolka waxaa inta badan deggan Habar Awal, xeebta Gacanka Cadmeed ilaa xuduudda Itoobiya (EASO, 2021)
Hargeysa	EUAA waxay leedahay Sacad Muuse iyo Ciise Muuse waxay inta badan degaan Ibraahim Koodbuur, degmada 26 Juun iyo qaybo Gacan Libaax ah (EUAA, 2025)
Magaalooyinka beeraha	Wikipedia waxay magacawday Gabiley, Wajaale, Arabsiyo iyo Kalabaydh (Wikipedia, Habr Awal, kayd)
Xeebta Saaxil	Waxay magacawday Berbera, Ceel Sheekh, Bulaxaar, Sheekh iyo Daarbuduq, iyo waqooyiga Burco (isla ilaha)
Itoobiya, Jabuuti iyo Kenya	Waxay magacawday Harshin, Hart Sheekh iyo Wajaale ee aagga Faafan, Quartier 3 ee Jabuuti, iyo bulshada Isahakia ee Kenya (isla ilaha)

Eeg Waqooyi Galbeed, Awdal iyo Soomaalida Jabuuti (Ingiriisi).

Taariikhda la diiwaangeliyay

1500-meeyadii. Wikipedia waxay leedahay Futuh al-Habasha wuxuu dagaalladii Imaam Axmed ku xusay Habar Magaadle, oo Habar Awal ka mid yihiin (Wikipedia, Habr Awal, kayd). Eeg Imaam Axmed iyo Adal (Ingiriisi).
1800-meeyadii. Waxay leedahay Berbera waxay ahayd dekedda ugu weyn ee Habar Awal. Waxay leedahay waxaa haysan jiray Reer Yoonis Nuux iyo Reer Axmed Nuux ee Sacad Muuse (isla ilaha).
1870-meeyadii iyo 1880-meeyadii. Waxay leedahay Sheekh Madar (Ingiriisi) wuxuu hoggaaminayay jameeco Suufi ah oo Hargeysa degtay oo beeraha bilowday. Waxay leedahay wuxuu halkaas masjid ka dhisay 1883 (isla ilaha).
1949. Waxay leedahay Ciise Muuse waxay boqreen suldaankoodii ugu horreeyay, Suldaan Koshin (isla ilaha).
1955. Waxay leedahay Suldaan Cabdiraxmaan Diiriye wuxuu u safray London si uu u codsado in Hawd la soo celiyo (isla ilaha). Eeg wareejinta Hawd (Ingiriisi).
1981. Waxay leedahay SNM waxay guddoomiyihii ugu horreeyay u dooratay Axmed Maxamed Guuleed, oo Habar Awal ah (isla ilaha). Eeg xasuuqii Isaaq (Ingiriisi).
Dad kale. Wikipedia waxay dadka Habar Awal ku taxday Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal (Ingiriisi), Muuse Biixi Cabdi (Ingiriisi), Gaarriye (Ingiriisi) iyo Mo Farah (Ingiriisi) (isla ilaha).

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019).

Wikipedia waxay leedahay suldaanka Habar Awal wuxuu ka dhashaa laanta Axmed Cabdalla ee Sacad Muuse. Waxay leedahay magacu wuxuu ahaa garaad ilaa Cabdiraxmaan Diiriye qaatay magaca suldaan. Waxay sharraxday kiis ay Ciise Muuse ku diideen xukunkiisa ku saabsanaa mag. Waxay leedahay taasi waxay keentay inay suldaan u gaar ah boqraan (Wikipedia, Habr Awal, kayd). Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

EUAA waxay taxday khilaafyo Habar Awal oo firfircoonaa Abriil 2023 ilaa Maarso 2025 (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1):

Habar Jeclo, degmada Burco
khilaaf hurda oo u dhexeeya Gadabuursi iyo Jibriil Abokor (Sacad Muuse), Ceel Bardaale, Gabiley
Ciise Muuse iyo Habar Yoonis, tuulada Cali Saahid, degmada Burco
tartamada doorashooyinka ee Hargeysa oo ay la leeyihiin Habar Yoonis iyo Ciidagale, oo ay leedahay "aysan horseedin rabshado hubeysan"

EUAA waxay leedahay isbahaysiga "Jeegaan" oo ka kooban qabiilada Habar Jeclo iyo Habar Awal ayaa 2023 ka firfircoonaa Togdheer (EUAA 2025, Togdheer). Eeg colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Tirada laamaha. Wikipedia Soomaaliga waxay taxday lix wiil oo Muuse ah. Wikipedia waxay leedahay siddeed laan. Abbink wuxuu Sacad iyo Ciise agtooda ku taxay magacyo kale.
Ayuub. Abbink wuxuu Ayuub iyo Axmed ku taxay Subeer agtiisa, Habar Awal hoostiisa. Wikipedia waxay Ayuub ka dhigtay qabiil Habar Magaadle ah oo gooni ah.
Baaxadda. Wikipedia waxay Habar Awal ku tilmaantay mid ka mid ah qabiilada Isaaq ee ugu waaweyn. Ma jiro tirakoob taas xaqiijiya.