Ciise Muuse (Isa Musa, Habar Awal, Isaaq)

Magaca iyo abtirsiinta

Ciise Muuse waa qabiil Soomaaliyeed, oo Ingiriisiga lagu qoro Isa Musa ama Isse Muse. Dhammaan ilaha halkan lagu isticmaalay waxay ku dhigaan laanta Habar Awal ee Isaaq.

Il	Abtirsiinta ay bixiso
Abbink 2009	Habar Awal > Zubeyr > Muuse > Ciise, oo hoostiisa ah Aadan, Abokor iyo Maxamed (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 32)
ACLED 2025	Isaaq > Issa Muse, iyo Isaaq > Habar Awal > Isa Muse (ACLED, Sebtembar 2025)
EUAA 2025	"Qabiilada Isaaq/Habar Awal (Sacad Muuse iyo Ciise Muuse)" (EUAA, 2025, qaybta 2.2.1)
Wikipedia (kayd)	Ciise ina Muuse ina Zubeyr ina Cabdiraxmaan (Habar Awal) ina Sheekh Isaaq (Wikipedia, Isa Musa, kayd)

Qaraabada ugu dhow ee geedka Abbink waa Sacad, oo isaguna Muuse hoos yimaada (Abbink 2009, b. 32). Eeg geedka Isaaq.

Laamaha waaweyn

Wikipedia waxay magacawday afar laamood oo waaweyn: Abokor Ciise, Idiris Ciise, Aadan Ciise iyo Maxamed Ciise (Wikipedia, Isa Musa, kayd). Wikipedia Soomaaliga waxay bixisay geed ka dheer (Wikipedia Soomaaliga, Ciise Muuse, kayd):

Laan	Kooxaha ay magacawday
Aadan Ciise	Jibriil Aadan, oo leh Maxamuud, Xasan, Ibraahim iyo Ismaaciil Jibriil
Abokor Ciise	Cumar Abokor (oo leh Xasan iyo Yuusuf Cumar) iyo Cismaan Abokor (oo leh Samane iyo Cali Cismaan)
Idiris Ciise	Cabdi Waadhor (oo leh Reer Daahir iyo Reer Hayaan) iyo Cali Waadhor
Maxamed Ciise	Xasan Maxamed (curadka), Jibriil Maxamed, Cabdiraxmaan Muuse iyo Cabdulle Muuse

Muuse Jibriil hoostiisa waxay ku magacawday Cali Muuse, oo laamihiisa ay ka mid yihiin Reer Iidle, Reer Sahal, Reer Wacays, Reer Abane, Reer Had iyo Reer Xildiid. Cabdulle Muuse hoostiisa waxay ku magacawday Cabdalle Qoyan iyo Xasan Cabdulle (isla ilaha). ACLED wuxuu kaloo calaamadeeyay koox "Issa Muse-Abdalla Qoyan" ah.

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Hargeysa	Sacad Muuse iyo Ciise Muuse "waxay inta badan degaan Ibraahim Koodbuur, iyo sidoo kale degmada 26 Juun iyo qaybo ka mid ah Gacan Libaax" (EUAA, 2025, qaybta 2.2.1)
Woqooyi Galbeed	Habar Awal ayaa u badan "laga bilaabo xeebta Gacanka Cadmeed ilaa xadka Itoobiya" (EASO, 2021)
Berbera	Wikipedia waxay Berbera iyo bannaanka xeebta ku tilmaantay degaankooda dhaqameed (Wikipedia, Isa Musa, kayd)
Meelo kale	Wikipedia waxay ku dartay Itoobiya, Kenya, Jabuuti iyo qurbaha (isla ilaha)

Eeg Woqooyi Galbeed.

Taariikhda la diiwaangeliyay

1855 ilaa 1856. Wikipedia waxay leedahay saraakiisha Ingiriiska ee Cadan waxay weerar lagu qaaday xerada Richard Burton ee Berbera inta badan u aaneeyeen Ciise Muuse. Ingiriisku kadib wuxuu xannibay Berbera (Wikipedia, Isa Musa, kayd).
1800-meeyadii. Wikipedia waxay leedahay Ciise Muuse waxay cashuur ka qaadi jireen safarrada ganacsiga ee Berbera soo gala. Waxay soo xigatay 4 ana halkii awr ee rarran (isla ilaha).
1960 ilaa 1969. Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal (Ingiriisi) wuxuu ahaa ra'iisul wasaaraha Soomaaliya, markii dambena madaxweynaha Somaliland 1993 ilaa 2002. Wikipedia waxay ku tirisay Ciise Muuse (isla ilaha).
1979 ilaa 1990. Wikipedia waxay leedahay Cabdiraxiim Abby Faarax, oo Ciise Muuse ah, wuxuu ahaa ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay (isla ilaha).

Eeg Somaliland.

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019).

Wikipedia waxay Suldaan Cismaan Suldaan Cali Kooshin ku sheegtay suldaanka guud ee hadda ee Ciise Muuse. Waxay leedahay qoyskiisu muddo dheer ayay haysteen magacan (Wikipedia, Isa Musa, kayd). Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

Liiska colaadaha EUAA ee Abriil 2023 ilaa Maarso 2025 kuma magacaabin Ciise Muuse. Wuxuu taxay khilaafyo u dhexeeya Habar Awal guud ahaan iyo kooxo kale oo Isaaq ah, Burco iyo Hargeysa (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1). Eeg colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Meesha la dhigo. ACLED wuxuu mar si toos ah Isaaq hoos u dhigay, mar kalena Habar Awal hoostiisa.
Jilibyada. Abbink wuxuu Ciise hoostiisa ku taxay saddex laamood. Wikipedia iyo Wikipedia Soomaaliga waxay bixiyeen afar, iyagoo ku daray Idiris.
Taariikhda. Taariikhda Berbera waxay ka timid Wikipedia, oo ah il kayd ah.