Gurgure (Gurgura, Dir)

Magaca iyo abtirsiinta

Gurgure waa qabiil Dir ah. Ilaha Ingiriisiga waxay u qoraan Gurgura, Futuh al-Habasha-na waxay u qortaa Gorgorah. Wikipedia waxay leedahay aabbahood magiciisu wuxuu ahaa Maxamed, Gurgurena waa naanays (Wikipedia, Gurgura, kayd).

Il	Abtirsiinta ay bixiso
Abbink 2009	Dir > Madaxweyne > Gurgure, oo hoostiisa ah Akisho, Gariire, Layiile, Guure, Reer Awsad iyo Cali (Wardey) (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 17)
Wikipedia (kayd)	Dir > Madaxweyne > Gurgure (Maxamed) (Wikipedia, Gurgura, kayd)
UK Home Office 2001	Wuxuu Gurgure ku taxay koox Dir ah, sida Wikipedia soo xigatay (Wikipedia, Akisho, kayd)
Bangiga Adduunka 2005	Wuxuu Gurgure ku taxay Madaxweyne Dir, oo ay la jiraan Akisho, Layiile, Gurre, Gariire, Jaarso, Jiido iyo Wardey (isla ilaha)

Liiska qabiilada ACLED ee 2025 kuma calaamadeyn koox Gurgure ah (ACLED, Sebtembar 2025). Eeg geedka Dir.

Laamaha waaweyn

Wikipedia waxay taxday toddoba laamood oo waaweyn, Kundhuble-na waa curadka (Wikipedia, Gurgura, kayd):

Laan	Kooxaha ay magacawday
Kundhuble (Habar Daar)	Cabdulle iyo Cali
Gufaatile (Dudub > Libaan)	Ismaaciil, Sabti iyo Awbare
Sanjeele (Dudub > Libaan)	lama sheegin
Sanaye (Dudub > Libaan)	Walasame iyo Walahashiir
Nabidoor (Dudub > Quwaxade)	Aw Bare
Biciide (Dudub > Quwaxade)	Foodnabi iyo Axmed Meel Gooble
Gacalwaaq (Dudub > Quwaxade)	Cassa iyo Jibriil

Abbink wuxuu Gurgure hoostiisa ku taxay lix koox oo kale, oo ku qoran shaxda sare (Abbink 2009, b. 17).

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Dire Dawa	Wikipedia waxay leedahay Gurgure waxay degaan 24 ka mid ah 38-da kebele ee magaalada, kuwa kalena waxay la wadaagaan Oromo iyo Ciise (Wikipedia, Gurgura, kayd)
Sitti, Itoobiya	Waxay leedahay waa inta badan dadka degmooyinka Afdem iyo Ererr (isla ilaha)
Harar, Oromiya iyo Canfar	Waxay leedahay waxay kaloo degaan Harar, Deegaanka Canfarta iyo bariga Hararghe (isla ilaha)
Somaliland iyo Jabuuti	Waxay magacawday Sheekh ee Somaliland, iyo Ceerigaabo iyo Xiis ee Sanaag, oo ay degaan Nabidoor iyo Biciide. Waxay kaloo magacawday Jabuuti (isla ilaha)

Wikipedia waxay leedahay Gurgure qaar ka mid ah oo agagaarka Dire Dawa deggan waxay hadda afka hooyo uga dhigteen Afka Oromada. Waxay leedahay hoggaamiyeyaasha Oromada iyo Soomaalidu way isku khilaafsan yihiin inay bulshooyinkaasi Oromo yihiin ama Soomaali (isla ilaha). Eeg Sanaag.

Taariikhda la diiwaangeliyay

1500-meeyadii. Futuh al-Habasha waxay ciidamada Imaam Axmed ku magacawday "qabiilka Gorgorah", oo uu la socday "Garaad Cabdi, madaxooda, iyo 30 faras iyo 1,000 nin" (sida Wikipedia soo xigatay, Gurgura, kayd). Eeg Futuh al-Habasha iyo Imaam Axmed.
1500-meeyadii, sida Gilkes u akhriyay. Qoraaga Patrick Gilkes wuxuu leeyahay Soomaali, "gaar ahaan Gorgora, oo ah qabiil laga yaabo inuu ka soo jeeday agagaarka Saylac", ayaa ka dagaallamay ciidamada Imaam Axmed (sida Wikipedia soo xigatay, isla ilaha).
1905. Socdaalaha Arnold Henry Savage Landor wuxuu qoray inuu la kulmay xoolo-dhaqato Gurgure ah inta u dhexeysa Dire Dawa iyo Harar (isla ilaha).
1977 ilaa 1991. Wikipedia waxay leedahay Gurgure waxay ku biireen Jabhadda Xoreynta Ciise iyo Gurgure (IGLF). Waxay leedahay dowladdii Dergiga waxay qabsatay beeraha Gurgure ee Hurso iyo guryo Dire Dawa ku yaal, kadib dagaalkii 1977 (isla ilaha).
1990-meeyadii. Waxay leedahay Jabhadda Xoreynta Gurgure ayaa ka go'day IGLF. Waxay leedahay labaduba markii dambe waxay ka qayb qaateen aasaaska Xisbiga Dimuqraadiga Shacabka Soomaalida Itoobiya (isla ilaha).

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019).

Wikipedia waxay leedahay ugaaska Gurgure waxaa laga doortaa laanta Gufaatile. Waxay magacawday Ugaas Buux Gadiid oo ahaa kii 52-aad, Ugaas Gadiid Cabdullaahi Ugaas Buux oo ahaa kii 53-aad, iyo Ugaas Siyaad Daa'uud Cumar oo ah kii 54-aad ee hadda jira (Wikipedia, Gurgura, kayd). Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

Liiska colaadaha EUAA ee Soomaaliya, Abriil 2023 ilaa Maarso 2025, kuma magacaabin Gurgure (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1). Gurgure badankoodu waxay ku nool yihiin Itoobiya, oo warbixintaasi aysan daboolin. Wikipedia waxay diiwaangelisay isku dhacyo hore oo u dhexeeyay jabhadaha Gurgure iyo Ciise iyo Jabhadda Xoreynta Oromada, oo ku saabsanaa Dire Dawa (Wikipedia, Gurgura, kayd). Eeg colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Akisho. Abbink wuxuu Akisho ku taxay Gurgure hoostiisa. Wikipedia iyo Bangiga Adduunka waxay ku dhigeen Gurgure agtiisa, Madaxweyne Dir.
Laamaha. Abbink iyo Wikipedia waxay Gurgure hoostiisa ku taxeen kooxo kala duwan.
Da'da. Wikipedia waxay Gurgure ku tilmaantay "curadka Dir". Ma jiro il kale oo halkan ku jirta oo laamaha Dir da' ahaan kala horraysiisa.
Magaca. Wikipedia waxay bixisay asallo dhowr ah oo magaca, sida gorgortan iyo guur guur.