Calankii
Toosoo

Taariikhda

Dagaalkii Ogaadeenya, 1977–1978

Dagaalkii Ogaadeenya wuxuu u dhexeeyay Soomaaliya iyo Itoobiya laga bilaabo Luulyo 1977 ilaa Maarso 1978, wuxuuna ku saabsanaa gobolka Ogaadeenya ee Itoobiya oo Soomaali ku nool tahay. Ciidamada Soomaaliyeed iyo Jabhadda Xoreynta Soomaali Galbeed (WSLF) waxay qabsadeen inta badan gobolka dabayaaqadii 1977, laakiin hubka Soofiyeetiga iyo ilaa 17,000 askari oo Kuuba ah ayaa dagaalka rogay, Soomaaliyana waxay ku dhawaaqday ka bixitaankeeda 9 Maarso 1978.

La cusbooneysiiyay 2026-11-12 10 il Ku akhri Ingiriisi

Kooban

1977 Soomaaliya waxay dagaal kula gashay Itoobiya arrinta Ogaadeenya, gobol weyn oo Itoobiya ka mid ah oo dadkiisa intooda badan Soomaali yihiin. Dhowr bilood ciidamada Soomaaliyeed waxay haysteen ku dhowaad dhammaan gobolka. Kadib Midowga Soofiyeeti, oo ahaa hub-siiyaha ugu weyn ee Soomaaliya, ayaa u wareegay Itoobiya, ciidamo Kuuba ahna way yimaadeen. Maarso 1978 ciidamada Soomaaliyeed way ka baxeen (Library of Congress, Ethiopia: A Country Study).

Dagaalka Soomaalidu waxay ku xusuustaan Dagaalkii 77. Waa mid ka mid ah isbeddellada waaweyn ee taariikhda casriga ah ee Soomaaliyeed.

Sidee ku bilaabmay?

Asalku wuxuu ku noqdaa qaybintii. Dabayaaqadii qarnigii sagaal iyo tobnaad Boqorka Itoobiya Menelik II wuxuu qabsaday Harar, xukunkiisana wuxuu ku fidiyay Ogaadeenya (Library of Congress). Heshiis Ingiriis iyo Itoobiya ah oo 1897 ayaa aqoonsaday sheegashada Itoobiya ee dhulka daaqa Soomaalida. Ingiriisku wuxuu ka baxay Ogaadeenya 1948, Hawdna 1955 (isla ishaas). Eeg Hawd 1954–1955.

Xorriyadda 1960, Jamhuuriyadda Soomaaliya waxay higsatay inay midayso dhammaan dhulalka Soomaalidu ku nooshahay: Ogaadeenya, waqooyi-bari Kenya iyo Jabuuti (isla ishaas). Xiddigta shanta gees ee calanku waxay u taagnayd shantaas dhul. Isku dhacyo xadka ah ayaa bilaabmay lix bilood gudahood xorriyadda kadib, mar kalena 1964, markii Ururka Midnimada Afrika iyo Suudaan dhexdhexaadiyeen joojin (isla ishaas).

1974 iyo 1975 boqorkii Itoobiya waa la riday, dowladdii militariga cusbayd ee Dergiguna waxay la kulantay kacdoonno dalka oo dhan ah. Jabhadda Xoreynta Soomaali Galbeed (WSLF), oo dowladda Soomaaliyeed taageeraysay, waxay bilowday inay weerarto saldhigyada Itoobiya ee Ogaadeenya ilaa Febraayo 1977 (Library of Congress).

Sidee loo dagaallamay?

  • Luulyo 1977. 13 Luulyo, Xoghayaha Arrimaha Dibadda Mareykanku wuxuu Madaxweyne Carter u sheegay in dagaalyahanno Ogaadeen ah, "oo ay taageerayaan ciidamo Soomaaliyeed oo aan joogto ahayn", ay weerarayaan silsilad saldhigyo Itoobiyaan ah. Abaabul guud oo Soomaaliyeed ayaa socday, ugu yaraan mid ka mid ah saddexda qaybood ee ciidanka Soomaaliyeedna wuxuu u dhaqaaqayay xadka (Foreign Relations of the United States, 1977–1980, vol. XVII, doc. 22).
  • Luulyo ilaa Sebtembar 1977. WSLF iyo ciidamada Soomaaliyeed waxay qabsadeen qaybo waaweyn oo Ogaadeenya ah, laga bilaabo agagaarka Dire Dawa ilaa koonfurta xadka Kenya (Library of Congress).
  • Sebtembar 1977, Jigjiga. Kadib fallaago ka dhacday ciidankii Itoobiya ee magaalada, Jigjiga way dhacday. Dowladda Soomaaliyeed waxay sheegtay inay WSLF siinayso "taageero akhlaaqeed, maadi iyo mid kale" (isla ishaas).
  • 13 Nofembar 1977. Soomaaliya waxay soo afjartay Heshiiskii Saaxiibtinimo ee 1974 ee Midowga Soofiyeeti, waxay xirtay xarumihii badda Soofiyeeti ee Berbera, waxayna amartay in dhammaan la-taliyayaasha Soofiyeeti ay baxaan (FRUS, vol. XVII, doc. 45, note 2).
  • Dabayaaqadii Nofembar 1977, Harar. Ciidamada Soomaaliyeed waxay Harar ka hareereeyeen saddex dhinac. 28 Nofembar, saraakiil Mareykan ah ayaa qiimeeyay in Soomaalidu ay haystaan "fursad siman oo ay magaalada ku qabsadaan" (FRUS, vol. XVII, doc. 35). Isla maalintaas, Midowga Soofiyeeti wuxuu bilaabay sahay cirka loo marsiiyo Itoobiya.
  • Diseembar 1977 ilaa Febraayo 1978. Hubka Soofiyeeti ayaa Itoobiya ku qulqulay. Ilaa 17,000 askari oo Kuuba ah ayaa yimid dhammaadkii sannadka, iyagoo cutubyada Itoobiya la jira ayay joojiyeen horumarkii Soomaalida (Library of Congress).
  • Horraantii Maarso 1978. Ciidanka Itoobiya ayaa dib u qabsaday Jigjiga (isla ishaas).

Ka bixitaankii, 9 Maarso 1978

9 Maarso 1978 Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya waxay u yeeratay safiirrada reer Galbeedka ee Muqdisho, waxayna u akhrisay bayaan. Safaaradda Mareykanku waxay qoraalka u dirtay Washington isla galabtaas (FRUS, vol. XVII, doc. 72): dalal saaxiib ah ayaa marar badan soo jeediyay in cutubyadeenna la saaro si loo abuuro jawi u fiican xal wadahadal ah; Dowladda Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Soomaaliya waxay go'aansatay inay sidaas samayso.

Bayaanku wuxuu codsaday afar arrimood: in dhammaan ciidamada shisheeye la saaro, xabbad joojin, wadahadallo ku saleysan aayo-ka-tashiga, iyo kormeerayaal ka hortaga aargoosiga Soomaalida gobolka (isla ishaas). Safaaraddu waxay diiwaangelisay in Madaxweyne Siyaad Barre uu safiirka Mareykanka la kulmay saacaddii 2da habeennimo ee habeenkaas, uuna aqbalay soo jeedinno Madaxweyne Carter.

Yaa dhibaatooday?

Soomaalida labada dhinac ee xadka ayaa dagaalka bixiyay. Maktabadda Koongareesku waxay sheegtay in dagaalka iyo "qulqulkii qaxootiga ee ka dhashay" ay Soomaaliya ku qasbeen inay ku tiirsanaato gargaar dibadeed si ay u noolaato (Library of Congress, Somalia: A Country Study). Qaxootiga ayaa sidoo kale u gudbay Jabuuti, halkaas oo tareenka Itoobiya loo maro uu bilo go'naa (FRUS, vol. XVII).

Askar, dagaalyahanno iyo shacab ayaa labada dhinacba ku dhintay, qoysaskoodiina weli way xusuustaan.

Waxa ka dhashay

  • Abriil 1978. Saraakiil ciidan ayaa Muqdisho isku dayay afgambi, kaas oo aan guuleysan. Qaar ka mid ah kuwii dibadda u baxsaday ayaa sameeyay dhaqdhaqaaqii mucaarad hubaysan ee ugu horreeyay, markii dambe Jabhadda Dimuqraadiga Badbaadinta Soomaaliyeed (SSDF) (Library of Congress).
  • 1980-meeyadii. Maktabadda Koongareesku waxay sheegtay in dowladdu ay "bilowday inay degto" dagaalka kadib (Library of Congress). Dhaqdhaqaaqyo hubaysan ayaa ka abuurmay waqooyiga, bartamaha iyo koonfurta, qaarkood Itoobiya ayaa taageertay (Library of Congress).
  • 1984. WSLF waxay hakisay hawlgalladeeda; qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasheeda ayaa sheegay in arrintoodii loo adeegsaday ujeeddooyin kale (Library of Congress).
  • 1991. Dowladdii dhexe waxay burburtay saddex iyo toban sano kadib dhammaadkii dagaalka.

Ilaha way kala duwan yihiin

  • Goorta ciidanka Soomaaliyeed galay. Diiwaannada Mareykanka ee Luulyo 1977 waxay ka warramayaan abaabul Soomaaliyeed iyo "ciidamo aan joogto ahayn" (FRUS doc. 22). Daraasadda Itoobiya ee Maktabadda Koongareesku waxay u diridda rasmiga ah ee Ciidanka Qaranka Soomaaliyeed ku taariikheysaa 13 Febraayo 1978 (Library of Congress). Xog kale oo badan waxay sheegaan in cutubyo Soomaaliyeed oo joogto ah ay dagaallameen laga bilaabo Luulyo 1977.
  • Inta dhimatay. Ma jiro tiro lagu heshiiyay oo askarta, dagaalyahannada ama shacabka la dilay ah. Qiyaasaha la daabacay aad ayay u kala duwan yihiin.

Akhri ilaha asalka ah

  • Foreign Relations of the United States, 1977–1980, vol. XVII, qaybta 1, Horn of Africa, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka, 2016: mugga oo dhan. Wuxuu ka kooban yahay 110 dukumeenti Mareykan ah oo sirta laga qaaday oo ku saabsan dagaalka, oo ay ku jirto bayaankii ka bixitaanka Soomaaliyeed ee 9 Maarso 1978.
  • Library of Congress, Ethiopia: A Country Study: Ogaadeenya iyo Hawd, Dagaalka Ogaadeenya.

Ilaha

  1. Library of Congress, Ethiopia: A Country Study · countrystudies.us
  2. Library of Congress · countrystudies.us
  3. Foreign Relations of the United States, 1977–1980, vol. XVII, doc. 22 · history.state.gov
  4. FRUS, vol. XVII, doc. 45, note 2 · history.state.gov
  5. FRUS, vol. XVII, doc. 35 · history.state.gov
  6. FRUS, vol. XVII, doc. 72 · history.state.gov
  7. Library of Congress, Somalia: A Country Study · countrystudies.us
  8. FRUS, vol. XVII · history.state.gov
  9. Library of Congress · countrystudies.us
  10. Library of Congress · countrystudies.us