Magaalooyinkii burburay ee gudaha Soomaalida: Abasa, Camuud, Fardowsa iyo magaalooyinkii dhagaxa ee jidadka ganacsiga

Kooban

Gudaha Soomaalida oo dhan waxaa ku yaal burburka magaalooyin dhagax ah oo leh masaajiddo, guryo, ceelal iyo xabaalo. Dadka deegaanku waxay tilmaamaan qiyaastii 70 ka mid ah. Markii ugu horreysay waxaa wax ka qoray Richard Burton 1854, waxaa sahamiyay sarkaal Ingiriis ah 1930-meeyadii, waxaana tan iyo markaas booqday kooxo yar, laakiin kuwo aad u yar oo keliya ayaa la qoday (Mire 2015, African Archaeological Review 32). Boggani wuxuu isku keenayaa wixii booqasho kastaa diiwaangelisay.

Inta badan waxyaabaha la taariikheeyay waxay ka yimaadeen qarnigii 12aad ilaa qarnigii 16aad, oo ahaa xilligii jidadka ganacsiga ee Saylac (Zeila) iyo Berbera ilaa buuraleyda, iyo xilligii saldanadihii Ifat iyo Cadal (Adal). Goobaha qaarkood waxaa laga helay waxyaabo ka da' weyn.

Yaa diiwaangeliyay

Richard Burton, 1854. 9 Diseembar 1854, isagoo u socda Harar, Burton wuxuu booqday laba magaalo oo burburay oo ku yaal buuraha galbeed ka xiga Hargeysa (Hargeisa): Darbiyah Kola ("qalcaddii Kola") iyo Aububah. Darbiyah Kola wuxuu ku arkay guryo, ceelal "qashin ka buuxo" (tarjumaad), qasri "derbiyadiisa dhagax iyo dhoobo ah ay dhex maraan lakabyo alwaax ah" (tarjumaad), iyo masjid saqaf la' oo leh "laba iyo toban tiir oo afargeesle ah oo dhagax qallafsan laga dhisay" (tarjumaad) iyo mixraab qaanso leh: "mil iyo bar oo dherer ah wax walba waxay ahaayeen burbur—burbur—burbur" (tarjumaad). Hagayaashiisu waxay u sheegeen in labada magaalo ay is dagaallameen ilaa ay labaduba burbureen, qiyaastii 300 sano ka hor. Aububah wuxuu ku arkay qabriga qubbadda leh ee Shaykh Aububah, laba masjid, munaarad yar iyo xabaal weyn, wuxuuna maqlay magaalo saddexaad oo la odhan jiray Ahammed. Burton wuxuu ugu yeeray "haraadiga degsiimooyinka Galla" (tarjumaad) (Burton, First Footsteps in East Africa, 1856, Project Gutenberg ebook 6886). Eeg First Footsteps in East Africa.

A. T. Curle, 1930–1934. Alexander Curle, sarkaal siyaasadeed oo Ingiriis ah oo calaamadaynayay xadka Itoobiya, wuxuu joornaalka Antiquity ku soo sheegay qiyaastii labaatan magaalo oo burburay (Curle, "The Ruined Towns of Somaliland", Antiquity 11, 1937, bb. 315–327). Sida ay soo koobeen Fauvelle-Aymar iyo saaxiibbadiis (Espaces musulmans de la Corne de l'Afrique au Moyen Âge, 2011, cutubka 2, §§2, 21, halkan lagu tarjumay):

• Saddex iyo toban ka mid ah magaalooyinka waxay koox cufan ka sameeyeen koonfur-galbeedka Soomaaliland iyo Hawdka Itoobiya, inta u dhexeysa 1,500 iyo 2,000 mitir oo ka sarreeya heerka badda.
• Afarta ugu waaweyn waxay ahaayeen Abasa, Camuud (Amud), Aw Bare (Au Bare) iyo Gogeysa (Gogesa). Mid kastaa wuxuu lahaa qiyaastii 200 oo guri, derbiyadooduna weli waa taagan yihiin ilaa 5 mitir oo dherer ah. Masaajiddadu waxay ahaayeen dhismayaasha sida ugu fiican u badbaaday.
• Curle wuxuu magaalooyinka ku taariikheeyay qarniyadii 15aad iyo 16aad. Wuxuu soo ururiyay "dhawr kun oo shay" (tarjumaad), oo ay ka mid yihiin dheryo dhalaalaya, dheryo Shiineed oo celadon ah oo ka yimid boqortooyooyinkii Song iyo Ming (qarniyadii 12aad–15aad), lacag Carbeed iyo Masri ah, iyo quraarad. Ururintaas waxaa la geeyay Matxafka Ingiriiska (British Museum).
• Wuxuu qoday hal god oo tijaabo ah oo keliya, oo ku yiil meel qashinka lagu tuuri jiray oo Camuud ah, wuxuuna hoos u galay 1.37 mitir isagoo dhex maraya dambas, lafo iyo qashin.

Neville Chittick, 1975. Sahankii Ingiriis-Soomaali ee uu hoggaaminayay Chittick wuxuu booqday Abasa iyo Saylac. Abasa wuxuu ku helay guryo "si dhexdhexaad ah oo fiican looga dhisay dhagax si caadi ah u siman laakiin aan la jarin, oo dhoobo lagu xiray… intooda badan yaryar, oo ka kooban hal ama laba qol" (tarjumaad) (waxaa soo xigtay Fauvelle-Aymar iyo kuwo kale 2011, §22).

Sahankii Faransiiska, 2001. Fauvelle-Aymar, Hirsch, Bernard iyo Champagne waxay Soomaaliland ku qaateen laba safar oo mid kastaa toddobaad ahaa, Febraayo iyo Abriil 2001, iyagoo booqday Saylac, Abasa, Camuud, Sheekh iyo Berbera, iyadoo ay taageerayaan maamulka Soomaaliland. Wixii ay soo ururiyeen waxay ku wareejiyeen Wasaaradda Waxbarashada iyo Dhaqanka (Fauvelle-Aymar iyo kuwo kale 2011, §3 iyo faallada 4).

Sada Mire iyo Waaxda Qadiimiga ee Soomaaliland, laga bilaabo 2007. Sahanka Mire wuxuu khariidad ku sameeyay qiyaastii 40 magaalo oo burburay, kuwo Islaamka ka horreeyay iyo kuwo Islaami ahba, oo ka mid ah "ku dhawaad 70" ee ay dadka deegaanku sheegaan. Waxay kooxo ka heshay saddex-xagalka Sheekh–Hargeysa–Burco, halkaas oo ay "ku yaallaan qaar ka mid ah magaalooyinka burburay ee ugu horreeyay Soomaaliland" (tarjumaad), iyo hareeraha Boorama ee galbeedka (Mire 2015).

Kooxda Isbaanishka, 2015–2020. Mashruuc qadiimi ah oo Isbaanish ah oo ay hoggaaminayeen Alfredo González-Ruibal iyo Jorge de Torres Rodríguez, oo la shaqaynayay qadiimi-yaqaanno Soomaaliland ah, ayaa daraaseeyay kow iyo toban goobood oo ku yaal bartamaha Soomaaliland, inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa (González-Ruibal iyo kuwo kale, "Exploring long distance trade in Somaliland (AD 1000–1900)", Azania 52, 2017, bb. 135–172; de Torres Rodríguez, González-Ruibal, Franco Fernández, Martínez Barrio iyo Gutiérrez de León Juberías, "Towns in a sea of nomads: territory and trade in Central Somaliland during the Medieval period", gudaha Shaping Cultural Landscapes, Sidestone Press, 2022, bb. 255–274). Natiijooyinkooda waxaa lagu sharxay qaybta "Bartamaha Soomaaliland" ee hoose.

Dooxada Nugaal, 2021. Said M-Shidad Hussein wuxuu soo sheegay dhawr magaalo oo burburay oo cusub oo laga helay dooxada Nugaal, saddex ka mid ahna ay yihiin kuwo ballaaran. Wuxuu xusay inay ku yaallaan "isla gobolkii markii ugu horreysay 1154 laga soo sheegay magaaladii gudaha ee ugu horreysay Soomaaliya" (tarjumaad), wuxuuna soo jeediyay in mid ka mid ah laga yaabo inay tahay magaaladaas (Hussein, "Ruined towns in Nugaal: a forgotten medieval civilisation in interior Somalia", Azania 56.2, 2021, bb. 250–271, soo koobidda).

Goobaha

• Abasa (Abbasa), oo u dhow tuulada Boon ee Awdal, qiyaastii 1,536 mitir oo sare. Magaalo dhawr hektar ah oo ku taal bannaan uu dhex maro webi xilliyeed. Curle wuxuu masjideeda ku qiyaasay qiyaastii 60 x 54 fiit, oo leh "laba iyo toban tiir oo si aan siman loo dhigay oo qaabab kala duwan leh" (tarjumaad), qaar wareeg ah qaarna iskutallaab u eg, saqaf laamo ah iyo mixraab leh "afar qaansoo wareegsan oo gudaha u galaya" (tarjumaad). Chittick wuxuu ogaaday in qaansada mixraabku dhacday intii u dhexeysay 1934 iyo 1975. Kooxdii 2001 waxay meel bannaan oo laga yaabo inay suuq ahayd ka heleen alalaas (cowrie), qaarkood la duleeyay (Fauvelle-Aymar iyo kuwo kale 2011, §§21–26). Mire waxay Abasa ku tilmaantay "mid ka mid ah magaalooyinka burburay ee Soomaaliland ee sida ugu fiican u badbaaday" (tarjumaad), oo hadda "ay daboosho tiin-shawki ka ilaalisa tuugada" (tarjumaad) (Mire 2015). Sahankii 2018 ee Abasa iyo laba goobood oo u dhow waxaa lagu qoray Abasa (Darbiyah Kola).
• Camuud (Amud), qiyaastii 1,504 mitir oo sare, kuna taal jiinka sare ee dhagax-nuurad ah ee Awdal. Dhawr boqol oo guri oo si cufan loo dhisay. Curle wuxuu sharraxay masjid leh mixraab qaanso afaysan leh iyo "qol hore oo ay ku jirto ceel kayd ah oo 8 fiit qoto dheer, kana dahaaran malaaq, si loogu kaydiyo biyaha weysada" (tarjumaad). Kooxdii 2001 waxay masjidka ku heleen ceelkiisa, iyo xabaal ay ku jiraan ugu yaraan boqol qabri oo Muslim ah oo aan qoraal lahayn. Goobta waxaa markaas loo isticmaalayay meel dhagax laga qaado oo loogu talagalay hawlaha dadweynaha (Fauvelle-Aymar iyo kuwo kale 2011, §§27–30).
• Sheekh (Fardowsa), oo ku ag taal magaalada Sheekh, qiyaastii 60 km koonfur ka xigta Berbera. Kooxdii Faransiiska ee 2001 waxay arkeen qiyaastii 10 hektar, oo leh derbi magaalo oo suurtagal ah, qabuuro, aasaasyo guryo iyo ceel qoto dheer. Dadka deegaanku waxay sheegeen in magaceedii qarniyadii dhexe ahaa Ferdussa. Kooxdu waxay arkeen dheryo, jijimo quraarad ah, alalaas iyo lacag Carbeed, waxayna dhawr ka mid ah ku taariikheeyeen qarniyadii 14aad iyo 15aad (Fauvelle-Aymar iyo kuwo kale 2011, §§32–34). Kooxda Isbaanishku waxay magaalada ku qiyaaseen qiyaastii 35 hektar (eeg hoos). Mire waxay sheegtay dheryo Saasaani ah oo qarnigii 8aad ah iyo dheryo Shiineed oo qarniyadii 13aad ilaa 17aad ah oo dusha laga helay (Mire 2015).
• Berbera. Xabaal qiyaastii 3 km dherer ah, 20 ilaa 50 mitirna ballac ah, ayaa xeebta la socota, waxaana ku jira suurtagal ahaan dhawr kun oo qabri, qaarkood lagu calaamadeeyay hal dhagax oo taagan (Fauvelle-Aymar iyo kuwo kale 2011, §§36–37).
• Sanaag iyo bariga, Mire waxay ku tirisay Maduuna, God Caanood oo u dhow Ceel Afweyn, iyo Shimbiris. Waxay magaalooyinka gudaha ee bariga ku xirtay dekedaha Xiis (Heis), Maydh iyo Laasqoray (Mire 2015).
• Awdal iyo Salal (Selel), Mire waxay ku tirisay Cad Cad, Camuud Hore (Old Amuud), Jidhi Hore (Old Jidhi), Derbiga iyo Qoorgaab oo u dhow Boorama (isla ishaas). Magaalooyinka u dhexeeya Boorama iyo Hargeysa, oo ay ka mid yihiin Kabab, Gogeysa iyo Cad Cad, waxaa lagu qoray Kabab iyo magaalooyinkii qarniyadii dhexe ee gobolka Gabiley.
• Aw-Barkhadle, oo u dhow Hargeysa, waa magaalo burburtay iyo goob aaso oo Mire ku tilmaantay xarun barakaysan oo Islaamka ka horreysay iyo Islaami ahba. Eeg Xabaalihii hore, tiirarka dhagaxa ah iyo magaalooyinka.

Bartamaha Soomaaliland: Fardowsa, Qalcadda, Biyo Gure iyo Bagan

Warbixinta buuxda ee 2024 ee Fardowsa waxaa lagu soo koobay Fardowsa: magaaladii ganacsiga ee qarniyadii dhexe ee Sheekh.

Mashruuca Isbaanishku wuxuu aaggiisa ka helay lix degsiimo oo joogto ah. Dhammaantood si isku mid ah ayaa loo dhisay, iyagoo leh guryo afargeesle ah ama laba-dhinac-dheer ah oo laga dhisay dhagxo fidsan oo dhoobo lagu xiray, midkoodna ma laha derbi difaac ama qorshe waddooyin. Intooda badan waxay ka tirsan yihiin qarniyadii 15aad iyo 16aad; Fardowsa, tan ugu weyn, waxay u badan tahay inay dib ugu noqoto qarnigii 12aad (de Torres Rodríguez iyo kuwo kale 2022, b. 265):

• Fardowsa waxay ku fadhiday "qiyaastii 35 hektar" (tarjumaad) oo ku taal cagta jid buureed oo ka soo dega buuraha Ogo kuna dhaca bannaanka xeebta, waxayna ahayd meel ay qaafilooyinku sahay ka qaataan. 2020 kooxdu waxay nadiifiyeen qiyaastii 600 mitir oo laba-jibbaaran, waxayna heleen laba guri oo waaweyn oo qaab isku mid ah leh oo daaraddo ku wareegsan, kuwaas oo ay u fasireen xayndaabka "qoys ballaaran oo hodan ah" (tarjumaad). Waxyaabaha la helay waxaa ka mid ah dheryo iyo quraarad ka yimid Shiinaha, Koonfur-bari Aasiya, Faaris (Persia), Yemen iyo Bariga Dhexe, iyo lafo geel oo ku jira godad qashin. Kooxdu waxay qortay in tani tilmaamayso "jiritaanka kooxo mudnaan leh oo degsiimooyinka ku noolaa, wax aan hore loogu diiwaangelin qadiimiga qarniyadii dhexe ee Soomaaliland" (tarjumaad). Fardowsa waxaa laga guuray dhammaadkii qarnigii 16aad; ku dhawaad ma jiraan alaab dibadda laga keenay oo qarnigii 17aad ah (b. 265).
• Qalcadda, oo u dhow jidka buurta Jerato ee ku yaal waddada weyn ee Berbera iyo Hargeysa, waa saldhig qaafilo: dhisme afargeesle ah oo qolal ku wareegsan yihiin daarad dhexe, oo ku ag yaal qalcad laba-dhinac-dheer ah oo leh munaarado wareegsan oo geesaha ku yaal. Magaceeda wuxuu ka yimid ereyga Carabiga ah qal'a, "meel la deyrray". Taariikh kaarboon (radiocarbon) oo laga qaaday mid ka mid ah afarteeda sagxadood ee nuuradda ah oo isku xiga waxay bixisay 1486–1646 CD. Kooxdu waxay soo jeedisay in kharashka dhismaheeda iyo ilaalinteeda ay ka dhigayso mid u badan "hindise dowladeed" (tarjumaad) oo xilligii Cadal ahaa, intii ay ahaan lahayd hawl gaar ah (bb. 268–269).
• Biyo Gure, tuulo ku taal bannaanka xeebta oo leh qiyaastii 30 dhisme, waxaa ku jiray alaab badan oo dibadda laga keenay, oo ay ka mid yihiin porcelain Shiineed, weelasha Martaban iyo celadon, iyo dheryo Yemeni ah oo qarniyadii 15aad iyo 16aad ah. Waxaa burburiyay dab; kooxdu waxay qortay in aan la garanayn cidda weerartay, "laga yaabee weerarro reer guuraa, askar Boortaqiis ah, ama dad deegaanka ah" (tarjumaad) (bb. 265–268).
• Bagan (6 hektar) iyo Gidheys (2 hektar) waa tuulooyin leh guryo si dabacsan isugu yaal oo alaab dibadda laga keenay aad uga yar tahay (b. 269).

Kooxdu waxay sheegtay in ganacsiga xeebtan uu ku xirnaa xilliyada. Dabaysha waqooyi-bari (monsoon) waxay sahlaysay socdaalka badda qiyaastii Oktoobar ilaa Abriil, isla bilihii xoolo-dhaqatadu ku soo noqdaan xeebta iyo ceelasheeda. Kulamada ganacsigu waxay sidoo kale bulshooyinka reer guuraaga u ahaayeen "goobo xiriir bulsho iyo siyaasadeed" (tarjumaad) (bb. 256–257). Waxay weerarkii Boortaqiiska ee Berbera 1518, markii raxanka badda uu magaalada ka helay "dad iyo alaab midna aan lahayn" (tarjumaad), u arkaan mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu horreeyay ee soo afjaray nidaamkan ganacsiga (b. 255).

Ganacsiga iyo taariikhaha

Nicholas Tait iyo Timothy Insoll waxay qoreen in goobaha magaalooyinka Soomaaliland "ay ku xiran yihiin Saldanadihii Ifat iyo Cadal, una muuqdaan inay shaqaynayeen intii u dhexeysay dabayaaqadii qarnigii saddex iyo tobnaad iyo dabayaaqadii qarnigii lix iyo tobnaad" (tarjumaad). Alaabta dibadda laga keenay ee goobo badan laga arkay waxaa ka mid ah celadon Shiineed iyo porcelain buluug-iyo-cad ah, dheryo Yemeni ah oo "madow-dul-jaale" ah, kuul quraarad ah iyo jijimo quraarad ah (Tait iyo Insoll 2021, b. 438).

Mire waxay qortay in waxyaabaha laga helay gobolka Soomaalida ay u dhexeeyaan "boqortooyadii Tang ilaa boqortooyadii Ming ee Shiinaha" (tarjumaad) iyo in "dadka gobolkani ay ka qayb ahaayeen ganacsiga Jidka Xariirta (Silk Road)" (tarjumaad). Waxay xustay in xabaalo Masiixi ah oo qadiimi ah inta badan laga helo gudaha magaalooyinka burburay ee Islaamka hore, waxayna tan u qaadatay calaamad muujinaysa in "meelihii u ubaxay magaalooyin xilligii Islaamka ay u badan tahay inay sidoo kale ahaayeen xarumo muhiim ah ka hor Islaamka" (tarjumaad) (Mire 2015).

Harlaa: magaalada la qoday ee ku taal dhinaca kale ee jidka

Magaalada sida ugu fiican loo qoday ee jidadkan ku taal waxay ku taal xadka wax yar ka shishaysa, oo ah Harlaa, qiyaastii 40 km waqooyi-galbeed ka xigta Harar ee bariga Itoobiya. Koox ka socota Jaamacadda Exeter iyo Jaamacadda Addis Ababa ayaa halkaas qodday shan xilli laga bilaabo 2015 (Insoll iyo kuwo kale, "Material cosmopolitanism: the entrepot of Harlaa as an Islamic gateway to eastern Ethiopia", Antiquity 95, 2021, bb. 487–507):

• Qorayaashu waxay soo sheegeen toddoba iyo labaatan taariikhood oo kaarboon ah, kuwaas oo ay u fasireen inay muujinayaan in magaalada la degganaa laga bilaabo bartamihii qarnigii 6aad ilaa qarnigii 15aad, iyadoo ganacsiga iyo farsamada gacantu ay ugu sarreeyeen qarniyadii 12aad iyo 13aad.
• Masjideedu wuxuu jiray bartamihii qarnigii 12aad. Qoraallada Carabiga ah ee halkaas laga helay waxaa ka mid ah mid taariikhdiisu tahay 657 H (1259–1260) iyo mid leh taariikh qayb ah oo ah 440-meeyadii H (1048–1057).
• Dheryuhu waxay ka yimaadeen Yemen, Iiraan, Hindiya iyo Shiinaha, oo ay ku jiraan 160 jajab oo weelal Shiineed iyo Koonfur-bari Aasiya ah. Alleylka Badda Cas ayaa halkaas looga sameeyay dahab-ku-sharrax (jewellery) (Insoll 2021, Journal of African Archaeology 19).
• Afafka dheryaha qaarkood ee Harlaa waxaa loo qurxiyay sida kuwa magaalooyinka Soomaaliland, iyo "afaf badan oo ka mid ah kuwa sida fiican loo qurxiyay ee Harlaa… waxay suurtagal tahay inay yihiin alaab laga keenay Soomaaliland" (tarjumaad). Jajab la dhalaaliyay oo ka mid ah ururintii Curle ee Soomaaliland ee Matxafka Ingiriiska ku jirta ayaa "muuqaal ahaan la mid ah" (tarjumaad) weel Harlaa ah (Tait iyo Insoll 2021, bb. 438–439).
• Qorayaashu waxay Harlaa u aqoonsadeen Hubat, caasimaddii saldanad yar oo Xarla (Harla) ah oo ku xirnayd Ifat. Waxay Said M-Shidad Hussein u aaneeyeen fikradda ah in ereyga Soomaaliga ah hoobat iyo ereyga Carabiga ah hubut, oo labaduba macnahoodu yahay inaad meel sare ka soo degto, ay sharxayaan meesha Harlaa ay ku taal oo u dhexeysa buuraleyda iyo dhulka hoose (Insoll iyo kuwo kale 2021, b. 504).

Yaa dhisay: yaa maxay yiri

• Hagayaashii Burton, 1854, waxay u sheegeen in magaalooyinka Darbiyah Kola iyo Aububah ay ahaayeen degsiimooyin "Galla" (Oromo), Burtonna sidaas oo kale ayuu qoray (Burton 1856).
• Bariga Itoobiya, magaalooyinka dhagaxa ah ee burburay iyo qabuurahooda waxaa caadi ahaan loogu yeeraa "Harla", dadka maanta halkaas ku noolna waxay u aaneeyaan "rag waaweyn oo qadiimi ah oo sheekooyinka laga yaqaan" (tarjumaad) (Insoll iyo kuwo kale 2021, b. 488).
• Sada Mire waxay ku doodaysaa in faafitaanka magaalooyinka dalka oo dhan uu "su'aal gelinayo fikradda ah in Carabtu halkaas ku lahaayeen saldhigyo" (tarjumaad), waxayna qortay in ay tilmaamayso in boqortooyooyinkii Ifat iyo Cadal "aysan ahayn oo keliya dad deggan, balse ay ka mid ahaayeen waxa loo arki karo Boqortooyo Islaami ah oo hore oo ku taal Geeska Afrika" (tarjumaad) (Mire 2015).
• Tait iyo Insoll waxay goobaha magaalooyinka Soomaaliland ku xireen saldanadihii Ifat iyo Cadal (2021, b. 438).

Khataraha

Kooxdii 2001 waxay ogaadeen in masjidka Abasa uu aad u yaraaday tan iyo sawirradii Curle, in Camuud laga qaadayo dhagax dhisme, iyo in goobta Sheekh ay qodeen dad khasnad raadinaya, ayna khatar ku tahay ballaarashada magaalada casriga ah (Fauvelle-Aymar iyo kuwo kale 2011, §§24, 30, 34). Mire waxay sawirtay goobo la dhacay oo la burburiyay oo Soomaaliland oo dhan ku yaal, oo ay ka mid tahay taallo dhagax (cairn) oo Togdheer ku taal oo la dhacay, waxayna tiirarka dhagaxa ah ee la qurxiyay ku tilmaantay "mid ka mid ah waxyaabaha qadiimiga ah ee gobolkan sida ugu badan khatarta ugu jira" (tarjumaad) (Mire 2015).

Bogag la xiriira

• Ka hor 1300: dhulalkii Soomaalida ee qadiimiga ahaa
• Saylac hore iyo masjidka Qiblatayn
• Dowladihii qarniyadii dhexe iyo kuwii ka dambeeyay, 1300-meeyadii–1700-meeyadii
• Goobaha hiddaha ee Soomaaliya
• Abasa (Darbiyah Kola) iyo deriskeeda
• Kabab iyo magaalooyinkii qarniyadii dhexe ee gobolka Gabiley
• Aw Bare, Aiyanle iyo magaalooyinkii qarniyadii dhexe ee xadka ka shishaysa