Taariikhda
Dowladihii qarniyada dhexe iyo kuwii hore ee casriga, 1300-meeyadii–1700-meeyadii (Muqdisho, Ifat/Adal, Ajuuraan)
1300-meeyadii ilaa 1700-meeyadii, Soomaalidu waxay ku noolaayeen magaalo-dowladeedyo xeebeed oo hodan ah sida Muqdisho iyo dowlado Muslim ah oo waaweyn sida Adal iyo Ajuuraan. Kuwani waxay ahaayeen dowladihii ugu horreeyay ee waaray ee dhulalka Soomaalida, oo ay isku xireen Islaamka, ganacsiga iyo cilmiga, inkastoo midkoodna uusan ahayn hal qaran Soomaaliyeed.
Waxa dhacay
- 1331. Socdaalka Ibnu Battuuta ayaa booqday Muqdisho, wuxuuna ugu yeeray "magaalo aad u weyn". 1300-meeyadii Muqdisho, Marka iyo Baraawe waxay ahaayeen xarumo ganacsi iyo cilmi (Library of Congress country study).
- 1415. Boqorka Itoobiya Yeshaq ayaa ku duulay boqortooyadii Muslimka ahayd ee Ifat ee u dhowayd Saylac. Bedelkii Ifat wuxuu ahaa Saldanadda Adal (Library of Congress).
- 1400-meeyadii ilaa 1500-meeyadii. Adal waxay u koobtay waxa Maktabadda Koongareesku ugu yeerto "nidaam dowladeed oo dhexe". Markii ay ugu sarraysay saameynteedu waxay ka bilaabatay Saylac, ilaa Jigjiga iyo dooxada Harar, ilaa dhulka buuraleyda ah ee Itoobiya (Library of Congress). Britannica waxay Adal ku taariikheysaa ilaa 1300 ilaa 1575, caasimaddeeduna ahayd Harar (Britannica).
- 1529 ilaa 1543. Imaam Axmed ibnu Ibraahim, oo loo yaqaan Axmed Gurey, ayaa ciidamada Adal u horseeday buuraleyda. 1533 waxay haysteen inta badan bartamaha Itoobiya. Burtuqiisku wuxuu 1541 Itoobiya u diray 400 qori-sitayaal ah si ay u caawiyaan, Imaamkana waxaa la dilay 1543 (Britannica). Eeg Imaam Axmed iyo Adal.
- 1500-meeyadii iyo wixii ka dambeeyay. Macallimiin suufiyo ah ayaa Islaamka xeebta ka soo galiyay gudaha. Shabakadahoodu waxay noqdeen xiriirka ugu weyn ee isku xira bulshooyinka, xiriir ka baxsan beelaha (Library of Congress).
- Ilaa 1550 ilaa 1650. Dowladda Ajuuraan waxay abaabushay dhulka u dhexeeya webiyada Shabeelle iyo Jubba, iyadoo maamulaysay biyaha iyo daaqa (Library of Congress). Xog kale waxay siiyaan cimri aad uga dheer, sidaas darteed taariikhaheedu waa lagu murmay.
- 1600-meeyadii ilaa 1700-meeyadii. Weerarrada Burtuqiiska ayaa daciifiyay Ajuuraan. Muqdisho keligeed ayaa iska caabisay weerarro Burtuqiis oo soo noqnoqday (Library of Congress).
Waxa taariikhyahannadu diiwaangeliyeen
- Adal waxay ka koobnayd dadyowga Soomaalida, Canfarta iyo Hararida. Taariikhyahannadu waxay ku tilmaamaan dowlad Muslim ah halkii ay ka ahaan lahayd dowlad-qaran Soomaaliyeed (Library of Congress).
- 1543 kadib iyo imaanshihii socdaalayaasha Oromada, Britannica waxay sheegtay in "taageerayaashii reer guuraaga ahaa ee Adal ay lumiyeen midnimadooda" dowladduna way libdhay (Britannica). Isbahaysigu kama dambeyn hoggaamiyihiisa.
- Magaalooyinka xeebtu waxay wadaageen Islaamka iyo ganacsiga laakiin mid kastaa wuu is-maamulay, hal dowlad la'aan.
- Quwado dibadeed, marka hore Burtuqiiska, ayaa qaabeeyay natiijada dagaalladii 1500-meeyadii.
Ilaha way kala duwan yihiin
Maktabadda Koongareesku waxay magacawday taliyihii Burtuqiiska Pedro da Gama; xog kale waxay magacaabaan Christovão da Gama. Taariikhaha Ajuuraan waxay u dhexeeyaan 1200-meeyadii ilaa 1600-meeyadii iyadoo ku xiran isha.
Ilaha
- Library of Congress country study · countrystudies.us
- Library of Congress · countrystudies.us
- Britannica · britannica.com