Af-Maay (Maay Maay): afka dhulka u dhexeeya labada webi

Meesha lagaga hadlo

Maayga waxaa inta badan ku hadla Digil iyo Mirifle, oo wadajir loogu yeero Rahanweyn, koonfurta Soomaaliya. Deegaankiisu wuxuu ka bilaabmaa xuduudda Itoobiya ee koonfur-galbeedka ilaa meel u dhow xeebta u dhexeysa Muqdisho (Mogadishu) iyo Kismaayo (Kismayo), waxaana ku jirta Baydhabo (Baidoa) (Maay Maay, Wikipedia). Glottolog wuxuu ku daray afafka laanta Soomaaliga ee Kushitigga Bari (Glottolog, Maay).

Aqoonyahanka afafka ee Talyaaniga ah Marcello Lamberti, oo 1981 sahan ku sameeyay hadalka koonfurta Soomaaliya, wuxuu Maay dhigay dhammaan Bay, Bakool, Gedo, Jubbada Dhexe iyo Shabeellaha Hoose, koonfur-galbeedka Hiiraan, degmada Jowhar iyo bariga Jubbada Hoose (Landinfo 2011, b. 13). Gedo wuxuu dhulka la wadaagaa lahjadaha Ogaadeen, Degoodi (Degodiya) iyo Mareexaan. Lamberti wuxuu sidoo kale ogaaday in Maayga aysan ku hadlin Rahanweyn oo keliya: Jilib, tusaale ahaan, Jareerka (Oojji) waxay isticmaali jireen lahjadda Maay ee deegaanka.

Shan lahjadood

Lamberti wuxuu ogaaday in lahjadaha Maaygu ay si wanaagsan isugu eg yihiin, oo ay leeyihiin farqi yar oo tartiib ah, wuxuuna magacaabay shan (Landinfo 2011, b. 14):

Maayga Waqooyiga, waqooyiga Gedo iyo Bakool, oo saameyn yar ku leh Soomaaliga Waqooyiga.
Maayga Galbeedka, Baardheere iyo Diinsoor.
Maayga Bariga, oo ka kooban Af-Eelay iyo Af-Begedi.
Maayga Qoryooley ilaa Jilib.
Maayga Koonfurta ama Jubbada Hoose, Jamaame iyo Afmadow.

Sida uu uga duwan yahay Maxaa-tiri

Lamberti wuxuu tiriyay astaamahan Maayga (Landinfo 2011, b. 14):

ma laha codadka cunaha c iyo x;
shaqal dhexe, oo u eg "e" ee erayga Ingiriisiga "the", oo aan far Soomaali ah ku lahayn;
codad isku dhex gala: "you went" Maayga waa batti, Soomaaliga Waqooyigana waa baxday; "we went" waa banni;
jamacyo naxw ahaan lab ah;
lahaansho badan oo lagu sameeyo haan-, sida haankey ("my").

Dhererka shaqalku macnaha wuu beddelaa, sida bur ("flour") iyo buur ("mountain"), waxaana la isticmaalaa labada habka erayada: fal-yeele, fal, layeele iyo fal-yeele, layeele, fal (Maay Maay, Wikipedia). I. M. Lewis wuxuu farqiga u dhexeeya Maay iyo Soomaaliga Waqooyiga la barbardhigay ka u dhexeeya Isbaanishka iyo Bortuqiiska (Saints and Somalis, 1998, b. 74). Martin Orwin oo ka tirsan SOAS wuxuu Landinfo u sheegay in dadka badankiisa ee deegaannada Maayga ay sidoo kale fahmaan Maxaa-tiri, iyo in Afgooye, oo u dhow Muqdisho, inta badan ay si buuxda ugu hadlaan labadaba (Landinfo 2011, b. 14).

Maqaamka sharci

Qodobka 5aad ee Dastuurka Ku-meel-gaarka ah ee 2012 wuxuu leeyahay afka rasmiga ah ee Jamhuuriyadda Soomaaliya waa "Af-Soomaali (Maay iyo Maxaa-tiri)", Carabiguna waa afka labaad (Constitute Project, Soomaaliya 2012). Maayga guud ahaan laguma isticmaalo dugsiyada iyo warbaahinta, dadka Maayga ku hadlaana inta badan waxay af wadaag ahaan u isticmaalaan Af-Soomaaliga heerka ah, oo ay ka bartaan raadiyaha, socdaalka iyo nolosha magaalada (Maay Maay, Wikipedia, oo soo xiganaya Ethnologue).

Gabayga Maayga

Maaygu wuxuu leeyahay gabay afka lagu tiriyo oo u gaar ah. Cilmi-yaqaannada dadka Virginia Luling waxay 1989 duubtay gabay goobta lagu curiyay oo ka dhacay dabbaaldeg Afgooye. Halkaas gabayaaga iyo tirinaha, oo loo yaqaan laashin, waxay ahaayeen isku qof, oo gabayga curinayay isagoo heesaya (Luling 1996, "The Law Then Was Not This Law"). Laashinnada Hiraabey, Muuse Cusmaan iyo Abukar Cali Goitow waxay la hadleen Suldaan Subuge oo ka mid ahaa Geledi, iyagoo xusaya awowyadiisii Gobroon.