Begedi (Bagadi, Digil, Rahanweyn)

Magaca iyo abtirsiinta

Begedi waa qabiil Soomaaliyeed, oo sidoo kale loo qoro Bagadi. Ilaha badankoodu waxay ku dhigaan laanta Digil ee Rahanweyn.

Il	Abtirsiinta ay bixiso
EUAA 2025	"Begedi iyo Geledi waa qayb ka mid ah Rahanweyn/Digil" (EUAA, 2025, qaybta 1.4.3)
ACCORD 2009	"Bagadi / Iroole waa qayb ka mid ah Digil / Rahanweyn ee Shabeellaha Hoose" (ACCORD, 2009, b. 20)
ACLED 2025	Rahanweyn > Digil > Bagadi, magacyadii hore Begedi iyo Digil-Bagari (ACLED, Sebtembar 2025)
Bangiga Adduunka 2005 (jaantuska CRD)	Digil: Geledi, Tunni, Garre, Jiiddo, Begedi iyo Shanta-Caleen (World Bank, 2005, Lifaaqa 2)
Abbink 2009	Wuxuu Irole ku taxay Digil hoostiisa (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 11)
Wikipedia Soomaaliga (kayd)	Waxay ka soo farcameen Aw Digil (Wikipedia Soomaaliga, Begedi, kayd)

ACCORD waxay Bagadi iyo Iroole u qaadatay hal koox. Abbink wuxuu magacaabay Irole, mana magacaabin Begedi. Eeg geedka Rahanweyn iyo Digil.

Laamaha waaweyn

Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay Begedi waxay leeyihiin 12 qabiil oo ku jira afar laan (Wikipedia Soomaaliga, kayd). Waxay ku dartay in jilibyo Begedi ah ay waqti dheer kadib ku biireen Eelay, Geledi, Garre iyo Tunni (isla ilaha).

ACLED wuxuu u calaamadeeyay hal koox oo Bagadi ah, iyadoon jilibyo la sheegin (ACLED, Sebtembar 2025). EUAA iyo ACCORD ma magacaabin jilibyo Begedi ah.

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Shabeellaha Hoose, agagaarka Afgooye	"Geledi iyo Begedi waxay inta badan degaan gobolka Shabeellaha Hoose, gaar ahaan Afgooye iyo agagaarkeeda" (EUAA, 2025, qaybta 1.4.3)
Shabeellaha Hoose, kooxaha muddada dheer	EASO waxay Bagadi ku taxday jilibyada asalka u ah Shabeellaha Hoose, oo ay la socdaan Tunni, Eelay, Garre, Geledi iyo Jiddu (EASO, 2021)
Degmada Awdheegle	Wikipedia Soomaaliga waxay ku tilmaantay degaankooda ugu weyn (Wikipedia Soomaaliga, kayd)
Magaalooyin kale	Wikipedia Soomaaliga waxay ku dartay Buurhakaba, Afgooye, Qoryooley, Marka, Baraawe, Sablaale, Kunturwaarey, Janaale, Baardheere, Jowhar, Muqdisho iyo Baydhabo (isla ilaha)

EUAA waxay leedahay "inta badan waa beeralay iyo/ama ganacsato" (EUAA, 2025, qaybta 1.4.3). Wikipedia Soomaaliga waxay ku dartay xoolo dhaqasho. Eeg Shabeellaha Hoose.

Taariikhda la diiwaangeliyay

1991 iyo wixii ka dambeeyay. EUAA waxay qortay in "intii dagaalka sokeeye, Geledi iyo Begedi ay qabsadeen oo ka faa'iideysteen gaar ahaan maleeshiyaadka qabiilada Hawiye, kuwaas oo la wareegay dhulkooda" (EUAA, 2025, qaybta 1.4.3).
2000-meeyadii. ACCORD waxay qortay in Digil ay "Hawiye cadaadiyeen". Waxay sheegtay in Al-Shabaab ay Shabeellaha Hoose soo galeen "iyagoo ku doodaya inay taageerayaan Digil iyo Biymaal" (ACCORD, 2009, b. 20).
Horraantii 2025. EUAA waxay leedahay Rahanweyn "hadda looma tiriyo koox laga tirada badan yahay". Waxay ku dartay in Begedi iyo Geledi weli "inta badan loo tiriyo kooxaha laga tirada badan yahay ee Banaadiri" (EUAA, 2025, qaybta 1.4.3).

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019). Ilaha halkan lagu isticmaalay ma magacaabin oday dhaqameed Begedi ah oo magac leh. Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

Liiska colaadaha EUAA ee Abriil 2023 ilaa Maarso 2025 kuma magacaabin Begedi ama Bagadi (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1). Eeg colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Badan ama laga tirada badan yahay. EUAA iyo ACCORD waxay Begedi ku dhigaan Digil. EUAA waxay kaloo xustay in inta badan lagu tiriyo kooxaha Banaadiri ee laga tirada badan yahay.
Magaca. ACCORD waxay Bagadi la mid dhigtay Iroole. Abbink wuxuu Irole ku taxay Digil, mana magacaabin Begedi.
Jilibyada. Wikipedia Soomaaliga waxay bixisay 12 qabiil oo ku jira afar laan. Ilaha kale ee halkan ma magacaabin jilibyo.