Habar Yoonis (Habr Yunis, Garxajis, Isaaq)

Magaca iyo abtirsiinta

Habar Yoonis waa qabiil ka tirsan Garxajis (Habar Magaadle), oo qayb ka ah Isaaq. Walaalkood waa Ciidagale. Ilaha Ingiriisiga waxay u qoraan Habr Yunis iyo Habar Yonis.

Il	Abtirsiinta ay bixiso
Abbink 2009	Isaaq > Habar Magaadle / Garxajis > Habar Yoonis > Sacad (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 32)
ACLED 2025	Isaaq > Habar Yoonis, oo leh kooxo badan (ACLED, Sebtembar 2025)
EUAA 2025	"the Habar Yunis clan (Garhajis, Isaaq)" (EUAA 2025, Togdheer)
Wikipedia (kayd)	Siciid ina Ismaaciil (Garxajis) ina Sheekh Isaaq (Wikipedia, Habar Yoonis, kayd)

Eeg geedka Isaaq.

Laamaha waaweyn

Abbink wuxuu taxay kooxahan (Abbink 2009, b. 32):

Laan	Kooxaha uu magacaabay
Sacad Yoonis > Cali	Looge, Baale iyo Salaax
Sacad Yoonis > Carre	Khaliil, Gamba, Dandaan, Kuul, Isxaaq, Ismaaciil iyo Muuse
Koox labaad	Gunbuur, Reer Cabdi Xirsi, Reer Wayd, Reer Sugulle, Kharrab iyo Muuse (Ismaaciil, Calle iyo Cabdalle)
Koox saddexaad	Isaaq iyo Cali

Wikipedia waxay bixisay geed qoto dheer (Wikipedia, Habar Yoonis, kayd):

Laan	Kooxaha ay magacawday
Cali Siciid	Looge Cali, Baale Cali iyo Xaaji Salaax Cali
Carre Siciid > Isxaaq Carre	Khaliil, Qaasim iyo Cabdalle Isxaaq
Carre Siciid > Muuse Carre	Xasan, Ibraahim iyo Damal Muuse
Carre Siciid > Ismaaciil Carre	Sacad Yoonis, Muuse Ismaaciil (Turwa, Urursuge) iyo Cabdalla Ismaaciil
Cabdalla Ismaaciil	Idarays, Muuse Cabdalla iyo Cumar Cabdalla, ilaa Xirsi Cismaan iyo Reer Mumin

Bogga Wikipedia Soomaaliga wuxuu geedkan ku qoray Ingiriisi (Wikipedia Soomaaliga, Habar Yoonis, kayd). ACLED wuxuu calaamadeeyay kooxo sida Sacad Yoonis, Muuse Ismaaciil, Muuse Carre, Cali Siciid iyo Urursuge. Wuxuu kaloo calaamadeeyay Muuse Turwa, Jibriil Turwa, Reer Wayd, Cabdalle Xamud iyo Bah Dhulbahante (ACLED 2025).

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Togdheer	EUAA waxay leedahay gobolka Togdheer waxaa inta badan deggan Habar Yoonis iyo Habar Jeclo (EUAA 2025, Togdheer)
Galbeedka Sanaag	EUAA waxay leedahay galbeedka Sanaag, oo Ceerigaabo ku jirto, waxaa inta badan deggan Habar Yoonis (EUAA 2025, Sanaag)
Waqooyi Galbeed	EUAA waxay Habar Awal, Habar Yoonis iyo Ciidagale ku tilmaantay inta badan dadka (EUAA 2025, Waqooyi Galbeed)
Hargeysa	EUAA waxay leedahay Garxajis (Ciidagale iyo Habar Yoonis) waxay degaan Maxamuud Haybe iyo qaybo degmada Gacan Libaax ah (EUAA, 2025)
Itoobiya iyo Kenya	Wikipedia waxay dhigtay aagagga Dhagaxbuur iyo Wardheer, iyo bulshada Isahakia ee Kenya (Wikipedia, Habar Yoonis, kayd)

Eeg Togdheer, Sanaag iyo Waqooyi Galbeed.

Taariikhda la diiwaangeliyay

1500-meeyadii. Wikipedia waxay leedahay Futuh al-Habasha wuxuu dagaalladii Imaam Axmed ku xusay Habar Magaadle (Wikipedia, Habar Yoonis, kayd). Eeg Imaam Axmed iyo Adal (Ingiriisi).
1700-meeyadii iyo 1800-meeyadii. Waxay leedahay Habar Yoonis waxay ka go'een saldanaddii Isaaq, waxayna samaysteen tooda, iyadoo uu hoggaaminayo Sugulle ina Caynaanshe Xirsi. Waxay leedahay Suldaan Diiriye Sugulle wuxuu xukumi jiray Wadhan, oo u dhow marinka Sheekh (isla ilaha).
1841 ilaa 1845. Waxay leedahay Sharmarke Cali Saalax, oo Muuse Carre ah, ayaa qabsaday Saylac kadibna Berbera (isla ilaha).
1922. Waxay leedahay kacdoon ka dhan ah cashuur Burco lagu soo rogay ayaa keenay dilkii Kabtan Allan Gibb. Waxay leedahay diyaarado Ingiriis ah ayaa markaas duqeeyay Burco (isla ilaha).
1981 ilaa 1991. Waxay leedahay dad Habar Yoonis ah ayaa laba jeer guddoomiye ka noqday Dhaqdhaqaaqa Waddaniga Soomaaliyeed (SNM). Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur (Ingiriisi) wuxuu noqday madaxweynihii ugu horreeyay ee Somaliland (isla ilaha). Eeg xasuuqii Isaaq (Ingiriisi).
Dad kale. Wikipedia waxay kaloo dadka Habar Yoonis ku taxday fannaanka Cabdullaahi Qarshe (Ingiriisi) iyo Suldaan Nuur Axmed Amaan (Ingiriisi) (isla ilaha).

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019).

Wikipedia waxay leedahay suldaannada Habar Yoonis oo dhan waxay ka dhashaan Reer Sugulle, oo laan ka ah Reer Caynaanshe. Waxay ku taxday Sugulle, Diiriye Sugulle, Xirsi Amaan, Nuur Axmed Amaan, Cawad Diiriye, Doolaal Nuur iyo Madar Xirsi (Wikipedia, Habar Yoonis, kayd). Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

EUAA waxay taxday khilaafyo Habar Yoonis oo firfircoonaa Abriil 2023 ilaa Maarso 2025 (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1):

Dhulbahante, Ceerigaabo iyo Caynabo
Habar Jeclo, Ceerigaabo iyo Ceel Afweyn
Ciise Muuse, tuulada Cali Saahid, degmada Burco
tartamada doorashooyinka ee Hargeysa, oo ay leedahay "aysan horseedin rabshado hubeysan"

EUAA waxay leedahay maleeshiyada Gacan Libaax "waxay xiriir la leedahay qabiilka Habar Yoonis", waxayna Luulyo 2023 bilowday dagaal ay la galeen ciidamada Somaliland (EUAA 2025, Togdheer). Horaantii, EASO waxay diiwaangelisay isku dhac Muuse Ismaaciil iyo Warsangeli Nuux Cumar, degmada Laasqoray, Maarso 2021 (EASO, 2021). Eeg Warsangeli iyo colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Geedka. Abbink wuxuu Gunbuur, Reer Cabdi Xirsi, Reer Wayd iyo Reer Sugulle ku taxay koox aan magac lahayn oo Sacad agtiisa ah. Wikipedia waxay afartaba dhigtay Xirsi Cismaan hoostiisa, oo ku jira khadka Carre Siciid.
Meesha Isaaq. Wikipedia waxay leedahay Habar Yoonis waa qayb Garxajis ah. ACLED wuxuu hal koox u calaamadeeyay "Cidagale Habar Yoonis".
Ilaha. Bogga Wikipedia Soomaaliga wuxuu hayaa geed Ingiriisi ku qoran oo keliya.