Gaaljecel (Gaalje'el, Galjeel, Hawiye)

Magaca iyo abtirsiinta

Gaaljecel waa qabiil Soomaaliyeed oo inta badan lagu tiriyo Hawiye. Ilaha Ingiriisiga waxay u qoraan Gaalje'el, Galjeel iyo Gaaljaal. Wikipedia waxay bixisay qoraalka Talyaaniga, Galgial, iyo magac kale, Habar Tigaalle (Wikipedia, Gaalje'el, kayd).

Il	Abtirsiinta ay bixiso
Abbink 2009	Hawiye > Gugundhabe > Gaaljecel (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 28)
ACLED 2025	Hawiye > Gaaljecel, oo leh Caafi, Caloofi, Hadame, Sogow iyo Wasuge (ACLED, Sebtembar 2025)
EUAA 2025	"Gaaljecel (or Gaalje'el)", laf Hawiye ah (EUAA 2025, Hiiraan)
EASO 2021	Waxay dooxada Jubba ugu yeertay "Gaaljaal (proto-Hawiye)" (EASO, 2021)
Bangiga Adduunka 2005	Wuxuu Gaaljecel ku taxay "xulafada Hawiye" (World Bank, 2005, Lifaaqa 2)
Wikipedia (kayd)	Samaale > Gardheere > Saransoor > Gaaljecel. Waxay leedahay "inta badan si khalad ah ayaa Hawiye loogu xiraa" (Wikipedia, Gaalje'el, kayd)
Wikipedia Soomaaliga (kayd)	Waxay bixisay labada khad: Gugundhabe Hawiye, iyo Gardheere Samaale oo la jira Degoodi, Masarre iyo Ciise (Wikipedia Soomaaliga, Gaaljecel, kayd)

Eeg geedka Hawiye iyo Jijeele, oo Abbink ku taxay Gugundhabe.

Laamaha waaweyn

Abbink wuxuu Gaaljecel hoostiisa ku taxay laamahan (Abbink 2009, b. 28):

Doqondiide
Aloofi
Barsame
Caafi
Sugow
Deemoow
Nooloow
Makaahiil Weynaha
Oda Cad
Abtisame
Dirsame

ACLED wuxuu calaamadeeyay shan koox: Caafi, Caloofi, Hadame, Sogow iyo Wasuge (ACLED 2025). Hadamahaas waa koox ka duwan Hadame ee Mirifle. Wikipedia waxay leedahay Barsame, oo ah laanta curadka ah, ayaa ceelasha la wadaago ka hormara (Wikipedia, Gaalje'el, kayd).

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Hiiraan	EUAA waxay leedahay Gaaljecel iyo Badi Cadde ayaa ku xoog badan dhulka koonfur-galbeed ee webiga Shabeelle (EUAA 2025, Hiiraan). EASO waxay ku dhigtay kaalinta labaad ee gobolka, Xawaadle kadib (EASO 2021)
Shabeellaha Dhexe	EASO waxay ku taxday kooxaha Hawiye ee waaweyn ee gobolka (EASO 2021)
Shabeellaha Hoose	EUAA waxay Gaaljecel ku sheegtay degmada Wanlaweyn, waddada Muqdisho iyo Baydhabo (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1)
Dooxada Jubba	EASO waxay dhigtay inta u dhexeysa Kismaayo iyo Afmadow, iyo degmada Jilib (EASO 2021)
Bakool	EASO waxay leedahay Bakool "joogitaan yar" ayay ku leeyihiin (EASO 2021)
Muqdisho iyo Kenya	EASO waxay ku magacawday kooxaha Hawiye ee Muqdisho tirada fiican ku leh (EASO 2021). Wikipedia waxay ku dartay waqooyi-bari Kenya (Wikipedia, Gaalje'el, kayd)

Eeg Hiiraan, Shabeellaha Dhexe, Shabeellaha Hoose iyo Jubbada Dhexe.

Taariikhda la diiwaangeliyay

Horraantii 1900-meeyadii. Wikipedia waxay diiwaangelisay sheekooyin deegaan oo ku saabsan dagaallo Gaaljecel kula galeen ciidamo Itoobiyaan ah webiga Shabeelle agtiisa. Waxay leedahay sheekooyinkan weli waa in lagu hubiyaa kaydadka (Wikipedia, Gaalje'el, kayd).
1920-meeyadii. Wikipedia waxay leedahay Sheekh Xasan Barsane, oo Barsame ah, ayaa hoggaamiyay kacdoon dooxada Shabeelle, kadib markii uu diiday amarkii Talyaaniga ee hub ka dhigista. Waxay leedahay waxaa la qabtay 1924, wuxuuna ku dhintay xabsiga 1928 (isla ilaha).
1 Abriil 1924. Waxay leedahay qiyaastii 60 nin oo Gaaljecel ah ayaa weeraray goob shirkad beereed Talyaani-Soomaali ah oo u dhow Mahaday (isla ilaha). Eeg iska caabintii gumeysiga.
1990-meeyadii. Abbink wuxuu "laamo Gaaljecel ah" ku taxay USC/SNA, oo ay la jiraan Habar Gidir iyo Xawaadle (Abbink 2009, b. 39).
2020 ilaa 2021. EASO waxay leedahay maleeshiyo Gaaljecel ah ayaa taageertay Golaha Badbaadinta Hiiraan, oo ka soo horjeeday maamulka cusub ee Hirshabeelle (EASO 2021).

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019).

Wikipedia waxay sharraxday xeerka ceelasha Gaaljecel. Ceelasha qaar waxaa leh hal laan, qaarna dhammaan. Milkiilayaashu ayaa marka hore waraabiya, ceelka la wadaagana kan hore u yimaada ayaa hormara (Wikipedia, Gaalje'el, kayd). Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

EUAA waxay taxday khilaafyadan Gaaljecel oo firfircoonaa ama suurtagal ahaa Abriil 2023 ilaa Maarso 2025 (EUAA 2025, qaybta 1.5.1):

Abgaal, inta u dhexeysa degmooyinka Afgooye iyo Wanlaweyn
Shanta Aleemod (Digil) iyo kooxo kale oo Mirifle ah, degmada Wanlaweyn. EUAA waxay leedahay Gaaljecel waxay isbaarooyin ka dhigeen Yaqbariweyne, waddada Muqdisho iyo Baydhabo. Waxay leedahay halkaas waxay ku dagaallameen kooxo Digil-Mirifle ah iyo ciidamada Koonfur Galbeed.

Horaantii, EASO waxay taxday xafiiltan Hiiraan ah oo u dhexeeya Gaaljecel, Jijeele iyo Badi Cadde ee galbeedka webiga iyo Xawaadle ee bariga. Waxay kaloo taxday khilaafyo Gaaljecel la leeyihiin Geledle (Mirifle) agagaarka Burdho, Bakool, oo ku saabsan daaq iyo ceelal (EASO 2021). Eeg Xawaadle, Abgaal iyo colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Beelweynta. Abbink, ACLED iyo EUAA waxay Gaaljecel ku dhigeen Hawiye. EASO waxay ugu yeertay "proto-Hawiye", shaxda Bangiga Adduunkana "xulafada Hawiye". Wikipedia waxay ku abtirisay Saransoor iyo Gardheere.
Magaca. Wikipedia waxay bixisay laba asal. Mid wuxuu ku macneeyaa Af-Maay "kan geela jecel". Kan kalena wuxuu ku xiraa Jacaliin ee Suudaan (Wikipedia, Gaalje'el, kayd).
Tayada ilaha. Qaybo ka mid ah bogga Wikipedia waxay sitaan digniin Juun 2026 ah oo sheegaysa inay mashiin qoray. Sheegashooyinka tirada geela ee halkaas ku jira il kuma xirna, halkanna laguma isticmaalin.