Beledweyne (Belet Weyne) iyo Hiiraan

Yaa ku nool

Qiyaasaha 2024 waxay u dhexeeyaan ilaa 505,000 qof (IPC) ilaa 598,000 (IOM). Gobolku wuxuu leeyahay saddex degmo: Beledweyne (caasimadda), Buulo Burte iyo Jalalaqsi. Xawaadle (Hawiye) ayaa ah kooxda ugu weyn ee waqooyi-bari ee webiga Shabeelle. Gaaljecel iyo Badicadde waxay inta badan ku nool yihiin koonfur-galbeed. Kooxaha yaryar waxaa ka mid ah Udeejeen, Faqi Cumar, Faqi Muxumed, Reer Aw Xasan iyo Makanne (EUAA 2025).

Dagaalladu waxay barakiciyeen 10,542 qof oo Hiiraan ka yimid ama gudihiisa ku barakacay Abriil 2023 ilaa Maarso 2025. Beledweyne ayaa qaabishay kuwa ugu badan, Jalalaqsina waxaa ka tagay dadka ugu badan. Qoysaska barakacay waxay sidoo kale la kulmaan ka saarid: Beledweyne waxay ka saartay 50 qoys horraantii 2024, iyo 130 qoys (780 qof) saddexdii bilood ee xigtay (EUAA 2025).

Magacyada beelaha waxaan u qornay sida ilaha u qoray, si loo ogaado cidda meesha ku nool. Beelna gobolka ma leh, bulsho kastaana sheeko gaar ah ayay leedahay.

Shaqada iyo lacagta

Qoysasku waxay beertaan webiga agtiisa, xoolona way dhaqdaan. Weli ma helin tirooyin la hubiyay oo ku saabsan mushaharka iyo qiimaha gobolka.

Yaa maamula

Hirshabeelle iyo dowladda federaalka ayaa haya magaalooyinka Beledweyne, Buulo Burte iyo Jalalaqsi. Al-Shabaab waxay haysaa galbeedka degmada Buulo Burte iyo meelo ku yaal xeebta galbeed ee webiga oo u dhexeeya Jalalaqsi iyo Beledweyne. Waxay dib u qabsatay tuulooyin badan Juun 2024 markii maleeshiyaadka beeluhu dib u gurteen. Ciidamada Midowga Afrika ee Jabuuti weli way ka shaqeeyaan gobolka (EUAA 2025).

Cimilada iyo xilliyada (Gu, Dayr)

Soomaaliya waxay leedahay laba xilli roobaad: Guga, Abriil ilaa Juun, iyo Dayrta, Oktoobar ilaa Diseembar (Red Cross Climate Centre). Webiga Shabeelle ayaa gobolkan dhex mara. Fatahaadaha webiyada Soomaaliya intooda badan waxay ka dhacaan Jubba iyo Shabeelle, kuwii ugu xumaana waxay yimaadeen xilliga Dayrta, sida 1961, 1977, 1997 iyo 2006.

Sannadkan 2026 roobka Gugu wuu ka yaraa celceliska. Saadaasha Dayrta Oktoobar ilaa Diseembar 2026 waa roob aad uga badan celceliska, taas oo kordhinaysa khatarta fatahaadda (FAO GIEWS, Sebtembar 2026). Digniinaha rasmiga ah, eeg Hay'adda Maareynta Musiibooyinka Soomaaliyeed (SoDMA).

Waxa dadku hadda la kulmayaan

• Qaraxyo magaalooyinka: 23 Sebtembar 2023 qarax gaari xamuul ah oo ka dhacay isbaaro Beledweyne ayaa dilay ugu yaraan 36 qof. 2 Luulyo 2024 qarax gaari oo ka dhacay saldhig Beledweyne ayaa dilay ugu yaraan 4.
• Isku dhacyo beeleed: agagaarka Xalfooley Luulyo 2023, Diseembar 2024 (in ka badan 20 dhimasho) iyo Febraayo 2025, iyo dagaal u dhexeeyay Xawaadle iyo Abgaal xadka Shabeellaha Dhexe Abriil 2024.
• Guud ahaan: 394 dhacdo amni iyo 899 dhimasho Abriil 2023 ilaa Maarso 2025, iyo carruur al-Shabaab qaadatay (EUAA 2025).
• Fatahaadaha: Shabeelluhu inta badan wuu fatahaa Beledweyne. Maajo 2023 hay'adda musiibooyinka Soomaaliya waxay sheegtay in fatahaadu guryahooda ka saartay in ka badan 245,000 qof (The EastAfrican). Hay'ad gargaar ayaa markii dambe tirisay ilaa 201,000 (ActionAid, ReliefWeb).

Ilaha way kala duwan yihiin

Tirooyinka fatahaadda 2023 way kala duwan yihiin: ilaa 200,000 ilaa 245,000 Beledweyne, iyadoo ku xiran cidda tirisay iyo goorta.

Baahiyaha ugu waaweyn

1. Digniin fatahaad iyo caawimo dib u soo kabasho qoysaska webiga ku dhow.
2. Ilaalin qoysaska barakacay si aan meelaha looga saarin.
3. Dakhli beeralayda iyo barakacayaasha kadib fatahaad iyo dagaal.
4. Kuraas dugsi, si carruurtu uga fogaadaan qorista.
5. Kalsooni dib loo dhiso oo u dhexeysa beelaha kadib isku dhacyadii dhawaa.

Waxa aanan weli ogeyn

Tirooyinka fatahaadda 2025 iyo 2026, qiimaha iyo mushaharka, iyo kooxaha deegaanka ee ka shaqeeya Beledweyne. Haddii aad taqaan, isticmaal "Sax boggan".