Degoodi (Degodia, Dagoodi)

Magaca iyo abtirsiinta

Degoodi waa qabiil Soomaaliyeed oo ku nool Kenya, Itoobiya iyo Soomaaliya. Ilaha Ingiriisiga waxay u qoraan Degodia, Dagodia iyo Degodiye. Iluhu way ku kala duwan yihiin beelweynta ay ka tirsan yihiin, sida shaxdu muujinayso.

Il	Abtirsiinta ay bixiso
Abbink 2009	Hawiye > Gugundhabe > Degoodi (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 29)
Bangiga Adduunka 2005	Wuxuu Degoodi ku taxay "xulafada Hawiye" (World Bank, 2005, Lifaaqa 2)
Wikipedia (kayd)	Samaale > Gardheere > Garjante > Adow > Saransoor > Degoodi, iyadoo soo xiganaysa daraasad Max Planck Institute 2004 (Wikipedia, Degodia, kayd)
Wikipedia Soomaaliga (kayd)	Gardheere Samaale > Saransoor, oo walaalahood yihiin Gaaljecel, Masarre iyo Ciise (Wikipedia Soomaaliga, Dagoodi, kayd)
Tirakoobka Kenya 2019	Wuxuu Degoodi u tiriyay koox gooni ah, Soomaalida Kenya dhexdooda (KNBS, Ethnic affiliation, 2019)

Liiska qabiilada ACLED ee 2025 kuma calaamadeyn koox Degoodi ah. Eeg geedka Hawiye iyo Gaaljecel, oo labada khadba ay Degoodi u dhow dhigaan.

Laamaha waaweyn

Abbink wuxuu Degoodi hoostiisa ku taxay laamahan (Abbink 2009, b. 29):

Masarre
Fardanow
Midhimaal
Gelible
Dumaal
Jibriil
Fau
Reer Maxamuud
Mau
Samatar

Wikipedia iyo Wikipedia Soomaaliga waxay Masarre ka dhigeen laan walaal u ah Degoodi, ee kama dhigin laan ka mid ah. Midkoodna ma bixin liis laamaha Degoodi ah.

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob Soomaaliya qabiil ahaan dadka ku tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Kenya	Shaxda KNBS ee tirakoobka Kenya 2019 waxay qortay 515,948 Degoodi (KNBS 2019). Wikipedia waxay ku sheegtay beesha Soomaaliyeed ee ugu badan waqooyi-bari Kenya, iyo inta badan dadka degmada Wajeer. Waxay kaloo magacawday Mandheera Waqooyi (Wikipedia, Degodia, kayd)
Itoobiya	Wikipedia waxay leedahay joogitaan aad u weyn ayay ku leeyihiin Liibaan ee Deegaanka Soomaalida (isla ilaha)
Soomaaliya	Wikipedia waxay dhigtay koonfurta, xuduudaha Kenya iyo Itoobiya agtooda, oo ay ku jiraan Gedo iyo Jubbaland, iyo Muqdisho iyo Kismaayo (isla ilaha)

Saamiyada Wikipedia ee Wajeer, Mandheera iyo Liibaan waxay ka yimaadeen "qiyaasaha bulshada", ee kama iman tirakoob. Eeg Soomaalida Kenya (Ingiriisi) iyo Gedo.

Taariikhda la diiwaangeliyay

Horraantii 1800-meeyadii. Wikipedia waxay leedahay Degoodi waxay u guureen dhinaca midig ee webiga Shabeelle. Waxay leedahay waxay dhulka Rahanweyn u degeen sidii kiraystayaal, iyagoo canshuur bixinayay qiyaastii qarni (Wikipedia, Degodia, kayd).
1895. Waxay leedahay dagaal canshuurta ku saabsan oo ay la galeen Rahanweyn waxaa soo afjaray sarkaalka Talyaaniga Vittorio Bottego. Waxay leedahay Degoodi kadib waxay saxiixeen heshiis ay ku noqdeen dadka hoos yimaada Talyaaniga (isla ilaha).
1895. Waxay leedahay socdaalaha Arthur Donaldson Smith wuxuu ka helay Afgab agtooda, dhulkoodana wuxuu gaarayay bari ilaa webiyada Weyib iyo Daawa (isla ilaha).
Febraayo 1984. Ciidamada amniga Kenya waxay rag Degoodi ah ku hayeen garoonka Wagalla ee u dhow Wajeer (Al Jazeera, 2014). Eeg Wagalla, 1984.

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019).

Magaca hoggaamiyaha Degoodi waa wabar. Wikipedia waxay taxday laba iyo toban wabar, laga bilaabo Wabar Cuudow ilaa Wabar Cabdille, oo ay ku sheegtay kan hadda xilka haya (Wikipedia, Degodia, kayd). Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

Liiska colaadaha EUAA ee Soomaaliya, Abriil 2023 ilaa Maarso 2025, kuma magacaabin Degoodi (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1). Degoodi badankoodu waxay ku nool yihiin Kenya iyo Itoobiya, oo warbixintaasi aysan daboolin. Eeg colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Beelweynta. Abbink wuxuu Degoodi hoos dhigay Gugundhabe ee Hawiye. Shaxda Bangiga Adduunka waxay ugu yeertay "xulafada Hawiye". Wikipedia iyo Wikipedia Soomaaliga waxay ku abtiriyaan Saransoor iyo Gardheere.
Masarre. Abbink wuxuu Masarre ku taxay laan Degoodi ah. Wikipedia waxay ka dhigtay laan walaal ah.
Tirada. Tirakoobka Kenya wuxuu bixiyaa tiro qaran. Saamiyada gobollada ee Wikipedia waa qiyaas bulsho.