Jijeele (Jejele, Gugundhabe, Hawiye)

Magaca iyo abtirsiinta

Jijeele waa qabiil Soomaaliyeed, oo sidoo kale loo qoro Jejele ama Jajele. Dhammaan ilaha halkan lagu isticmaalay waxay ku tiriyaan Hawiye, kooxda Gugundhabe.

Il	Abtirsiinta ay bixiso
Abbink 2009	Gugundabe > Jajele. Qabiilada kale ee ku hoos jira waa Jidle, Jibidle, Galja'el, Molaal, Jilideen, Baadicade iyo Murille (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 28)
Bangiga Adduunka 2005 (jaantuska CRD)	Gugundhabe (Baadicade, Jidle, Jejele) oo Hawiye hoos yimaada (World Bank, 2005, Lifaaqa 2)
ACLED 2025	Hawiye > Gugundhabe > Jijeele, magacyadii hore Hawiye-Jijeele iyo Jejele (ACLED, Sebtembar 2025)
EUAA 2025	"Jijeele (Gugundhabe/Hawiye)" (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1)
Wikipedia Soomaaliga (kayd)	Gugundhabe > Hawiye (Wikipedia Soomaaliga, Jijeele, kayd)

Wikipedia Soomaaliga waxay Jidle iyo Baadicade ku sheegtay qaraabo dhow (isla ilaha). Eeg geedka Hawiye.

Laamaha waaweyn

Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay Jijeele wuxuu u kala baxaa afar: Maxamed, Xaramage, Dudbiye iyo Kitshe. Waxay Maxamed ku sheegtay curadka. Waxay leedahay afartaas waxay u sii kala baxaan 14 laf (Wikipedia Soomaaliga, kayd).

Laan	Kooxaha ay magacawday
Dudbiye	Guudwaay (oo leh Doolow iyo Maxamed Kheyr), Makaahiil (oo leh Dumaal iyo Iidsuge) iyo Yaaquub. Iidsuge hoostiisa: Reer Faqay, Habarwadaag iyo Cabdisuge
Xaramage	Shalashame, Reer Wabar, Dharooye iyo Faranjecle
Kitshe	Ciise iyo Waadsuge
Maxamed Jijeele	lama sheegin

Boggu wuxuu kaloo magacaabay Kulmiye, Cadow iyo Goblajoog. Faranjecle hoostiisa wuxuu ku taxay Rooble iyo Xalane (isla ilaha). ACLED wuxuu calaamadeeyay hal koox oo Jijeele ah, iyadoon jilibyo la sheegin.

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Hiiraan	EASO waxay xustay loolan u dhexeeya Xawaadle oo bari ah iyo "Gaaljecel/Jajele/Baadicade" oo ku sugan dhinaca galbeed ee webiga (EASO, 2021)
Magaalooyinka Hiiraan	Wikipedia Soomaaliga waxay magacawday Beledweyne, Caagsibir, Ceel Idaad, Xaajinuur, Maroodile, Baardhuyac, Maxaas, Maqokori, Farlibaax iyo Ceelcade (Wikipedia Soomaaliga, kayd)
Bakool iyo Baay	Quracjoome, Ceelbarde, Xudur, Diinsoor iyo Buurhakaba (isla ilaha)
Shabeellaha Hoose iyo Dhexe	Mubaarak oo u dhow Afgooye, iyo Basra (isla ilaha)
Muqdisho	Degmooyin badan, oo ay ka mid yihiin Hodan, Yaaqshiid iyo Dharkenley (isla ilaha)

Eeg Hiiraan, Bakool iyo Baay.

Taariikhda la diiwaangeliyay

2011. Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay Jijeele sannadkaas waxay Al-Shabaab kula dagaallameen dhulkooda. Waxay ku tilmaantay beeshii ugu horreysay ee sidaas samaysa (Wikipedia Soomaaliga, kayd).
Maajo 2021. EASO waxay diiwaangelisay isku dhacyo dhul beereed oo u dhexeeyay Jejele iyo Makane, duleedka Beledweyne. Warbixinnadu waxay sheegeen laba ilaa toban qof oo dhintay, 5 iyo 17 Maajo. Booliisku wuxuu xiray odayaal dhowr ah oo looga shakiyay inay dagaalka hurinayeen (EASO 2021).

Wikipedia Soomaaliga waxay kaloo magacawday siyaasiyiin. Waxaa ka mid ah Xareed Faarax, oo wasiir ka ahaa dowladdii Madaxweyne Aadan Cabdulle Cismaan, iyo xildhibaan Yuusuf Xuseen Axmed Gamcadiid (isla ilaha).

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019). Ilaha halkan lagu isticmaalay ma magacaabin oday dhaqameed Jijeele ah oo magac leh. Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

EUAA waxay "Makane (Bantu) iyo Jijeele (Gugundhabe/Hawiye), degmada Beledweyne" ku taxday colaadaha firfircoonaa Abriil 2023 ilaa Maarso 2025 (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1). EASO waxay horay u sheegtay in khilaafku ku saabsan yahay "dhul beereed" (EASO 2021).

Eeg Xawaadle iyo colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Higgaadda. Abbink wuxuu qoray Jajele. Bangiga Adduunka iyo EASO waxay qoreen Jejele. ACLED iyo EUAA waxay qoreen Jijeele.
Qaraabada. Abbink wuxuu Gugundabe hoostiisa ku taxay sideed qabiil. Jaantuska Bangiga Adduunka wuxuu magacaabay saddex.
Jilibyada. Wikipedia Soomaaliga oo keliya ayaa bixisay jilibyo. Boggeedu tixraacyo yar ayuu leeyahay.