Doorashadii baarlamaanka Soomaaliya ee 1964

Kooban

"Doorashooyin dowladaha hoose ah oo dalka oo dhan ka dhacay, oo SYL ay ku heshay 74 boqolkiiba kuraasta, ayaa dhacay Nofembar 1963. Waxaa ku xigay Maarso 1964 doorashooyinkii qaran ee ugu horreeyay ee dalka xorriyadda kadib. Mar kale SYL ayaa guulaysatay, iyadoo ku guulaysatay 69 ka mid ah 123 kursi oo baarlamaan" (tarjumaad) (Library of Congress, Somalia: A Country Study, "The Husseen government").

Maktabadda Koongareesku waxay ku dartay in "farqiga dhabta ah ee guusha" xisbiga uu "ka sii weynaa, maadaama kontonka iyo afarta kursi ee mucaaradku ku guulaysteen ay u kala qaybsanaayeen xisbiyo yaryar oo dhowr ah" (tarjumaad) (isla ishaas). Tobankii sano oo dhan, eeg xilligii dowladda rayidka, 1960–1969. Xisbiga, eeg Leegada Dhallinyarada Soomaaliyeed.

Codbixinta kahor

Dastuurka. Aftidii Juun 1961 ee dastuurka "dhab ahaantii waxay ahayd doorashadii qaran ee ugu horreysay Soomaaliya" (tarjumaad). Waxaa "si aad u ballaaran loogu ansixiyay koonfurta" laakiin "waxaa taageeray in ka yar 50 boqolkiiba codbixiyeyaasha waqooyiga" (tarjumaad) (Library of Congress, "From independence to revolution").
Codka haweenka waqooyiga. "Maajo 1963, cod golaha ah oo 52 ka dhan ah 42, ayaa xaqa codbixinta loo fidiyay haweenka Soomaaliland-kii Ingiriiska" (tarjumaad) (isla ishaas).
Nolosha siyaasadda. Maktabadda Koongareesku waxay qortay in "siyaasaddu ay mar keliya ahayd farshaxanka ay Soomaalidu ugu badan tahay inay ku dhaqmaan iyo ciyaarta ay ugu jecel yihiin" (tarjumaad), iyo in "heerka ka qayb qaadashada siyaasaddu uu inta badan ka sarreeyay kan dimuqraadiyado badan oo reer Galbeed ah" (tarjumaad) (isla ishaas).
Xuduudda. Codbixintu waxay timid toddobaadyo kadib dagaal lala galay Itoobiya. Eeg dagaalkii xuduudda Itoobiya iyo Soomaaliya ee 1964.

Natiijada

Tirooyinka sida ay ku qoran yihiin Nohlen, Krennerich iyo Thibaut, Elections in Africa: A data handbook (1999), b. 812 (sida uu soo xigtay Wikipedia):

Xisbiga	Codad	Saami	Kuraas
Leegada Dhallinyarada Soomaaliyeed (SYL)	472,296	51.67%	69
Koongareeska Qaranka Soomaaliyeed (SNC)	186,208	20.37%	22
Midowga Dimuqraadiga Soomaaliyeed (SDU)	95,707	10.47%	15
Xisbiga Dastuurka Madaxa-bannaan ee Soomaaliyeed (Hizbia Dastur Mustaqil Somali)	80,173	8.77%	9
Wadarta	914,069		123

Ururka Baarlamaannada Adduunka (IPU) ayaa markii dambe diiwaangeliyay in 21 xisbi ay ku tartameen doorashadii 1964 (IPU, warbixinta doorashadii 1969).

Xiisaddii ra'iisul wasaaraha

Laga soo xigtay Maktabadda Koongareeska (Somalia: A Country Study, "The Husseen government"):

Magacaabista. Madaxweyne Aadan Cabdulle Cismaan (Aden Abdulle Osman) wuxuu ra'iisul wasaare u doortay Cabdirisaaq Xaaji Xuseen (Abdirizak Haji Hussein) "halkii uu ka dooran lahaa kii xilka hayay, Sharmaarke, oo uu taageerayay hoggaanka xisbiga SYL" (tarjumaad). Xiisaddu waxay "Soomaaliya uga tagtay dowlad la'aan ilaa bilowgii Sebtembar" (tarjumaad).
Isu dheellitirka beelaha. Xuseen wuxuu wasiirrada u doortay "iyadoo lagu salaynayo awood, iyadoon la eegin meesha uu qofku ka soo jeedo" (tarjumaad), taasoo "jebisay xeerarka aan qornayn ee ahaa in la helo isu dheellitir beeleed iyo mid gobol" (tarjumaad).
Codkii koowaad. Golaha wasiirrada la soo jeediyay "waa la ansixin waayay iyadoo laba cod lagu dhaafay" (tarjumaad). Afartan iyo siddeed xubnood oo SYL ah ayaa Xuseen u codeeyay, soddon iyo saddex ayaa ka soo horjeeday, toddobana, oo uu ku jiro Cabdirashiid Cali Sharmaarke (Abdirashid Ali Shermarke), way ka aamuseen.
Soomaali Weyn. Dooddu waxay "ku saabsanayd arrinta Soomaali Weyn" (tarjumaad). Xuseen waxaa "lagu sawiray inuu diyaar u yahay inuu aqbalo in Itoobiya iyo Kenya ay sii haystaan madax-bannaanida deegaannada Soomaalida" (tarjumaad).
Isu-gudbinta xisbiyada. "Saddexdii bilood ee ugu horreeyay doorashada kadib, toddoba iyo toban xubnood oo mucaaradka baarlamaanka ah ayaa iska casilay xisbiyadoodii si ay ugu biiraan SYL" (tarjumaad).
Codkii labaad. Madaxweynuhu mar kale ayuu Xuseen magacaabay. Liis labaad oo golaha wasiirrada ah, oo saddex jago oo dheeraad ah loogu daray garabyada ka soo horjeeday, ayaa la ansixiyay. Xuseen xilka wuu hayay ilaa doorashadii madaxtooyada ee Juun 1967, markaas oo Goluhu uu Sharmaarke ka doortay Aadan Cabdulle Cismaan.

Yaa dhibaatooday?

Codbixiyeyaasha waqooyiga, oo aqlabiyad ku diiday dastuurkii 1961 oo saamigooda awooddu ahaa cabasho joogto ah. Maktabadda Koongareesku waxay diiwaangelisay in niyad-jabku "uu karkaray Diseembar 1961" (tarjumaad) markii saraakiil hoose ay isku dayeen afgambi waqooyiga (LoC).

Ilaha way kala duwan yihiin

Baaxadda guusha SYL. SYL waxay ku guulaysatay 69 ka mid ah 123 kursi, laakiin isu-gudbintii xisbiyada ee codbixinta kadib ayaa aqlabiyaddeeda dhabta ah ka dhigtay mid ka weyn (LoC).
Immisa xisbi ayaa tartamay. IPU waxay 1964 u bixisaa 21 xisbi. Ilaha halkan lagu xiray waxay tirooyinka codadka u bixiyaan afar.

Akhri ilaha asalka ah

Library of Congress, Somalia: A Country Study (1993): "Xorriyaddii ilaa kacaankii", "Dowladdii Xuseen".
Ururka Baarlamaannada Adduunka (IPU), warbixinta doorashooyinkii Soomaaliya ee 1969, oo leh isbarbardhigga 1964: PDF.