Dadka
Aadan Cabdulle Cismaan (Aadan Cadde)
Aadan Cabdulle Cismaan, oo loo yaqaan Aadan Cadde (1908–2007), wuxuu ahaa madaxweynihii ugu horreeyay ee Jamhuuriyadda Soomaaliyeed, 1 Luulyo 1960 ilaa 6 Luulyo 1967. Wuxuu ku dhashay Beledweyne, wuxuuna hoggaamiyay Leegada Dhallinyarada Soomaaliyeed iyo golihii sharci-dejinta ee xilligii wasaayadda. 1967 wuxuu ku waayay codkii madaxweynaha ee baarlamaanka, wuxuuna xilka si nabad ah u wareejiyay, isagoo ka mid ah madaxdii ugu horreysay ee Afrika ee sidaas yeela.
Waa kuma?
Aadan Cabdulle Cismaan, oo Soomaalidu u taqaan Aadan Cadde, wuxuu ahaa madaxweynihii ugu horreeyay ee Jamhuuriyadda Soomaaliyeed. Xilka wuxuu hayay 1 Luulyo 1960 ilaa 6 Luulyo 1967 (Wikipedia, Aden Adde). Waxaa ugu badan ee lagu xusuusto hal fal. Markii uu 1967 ku waayay codkii madaxweynaha, natiijada wuu aqbalay, xilkiina wuxuu u wareejiyay kii guulaystay.
Carruurnimada
Wuxuu ku dhashay Beledweyne, gobolka Hiiraan, 9 Diseembar 1908 (Wikipedia). Waalidkiis yaraan ayuu ku waayay. Aabbihiis wuxuu ka qayb galay ololayaashii lagula dagaallamayay Sayid Maxamed Cabdulle Xasan (Castagno, Historical Dictionary of Somalia, 1975, "Aden Abdulla Osman").
1922 wuxuu galay dugsigii hoose ee ugu horreeyay ee laga furay Baydhabo. Shan sano wuxuu wax ku baranayay isagoo shaqaale guri ka ahaa Baydhabo iyo Muqdisho. 1928 ilaa 1933 wuxuu kaaliye caafimaad ka ahaa Isbitaalka De Martino ee Muqdisho. Kadib wuxuu dowladda u shaqeeyay garaacaha iyo turjubaan ahaan (Castagno 1975). Maaddooyin badan ayuu iskiis u bartay, wuxuuna ku hadli jiray Soomaali, Carabi, Talyaani iyo Ingiriis (Wikipedia).
Leegada Dhallinyarada Soomaaliyeed
Wuxuu ku biiray Leegada Dhallinyarada Soomaaliyeed 1944. 1946 wuxuu ahaa xoghayaha laanta Beledweyne (Wikipedia). Wuxuu guddoomiye ka ahaa Leegada 1954, 1955 iyo 1958 (Castagno 1975).
1951 wuxuu ku biiray Golaha Dhulka ee dhulkii wasaayadda. Wuxuu noqday guddoomiye ku-xigeenkiisa, xilkii ugu sarreeyay ee Soomaali markaas qaban kartay (Castagno 1975). 1956 ilaa 1960 wuxuu ahaa Guddoomiyaha Golaha Sharci-dejinta (Castagno 1975).
Madaxweyne, 1960 ilaa 1967
1 Luulyo 1960 wuxuu ku dhawaaqay xorriyadda Jamhuuriyadda Soomaaliyeed iyo midowga dhulkii wasaayadda ee koonfurta iyo Somaliland-tii Ingiriiska ee waqooyiga (Castagno 1975). Waxaa loo doortay madaxweynihii ugu horreeyay ee Jamhuuriyadda. Wuxuu Ra'iisul Wasaare u magacaabay Cabdirashiid Cali Sharmaarke (Wikipedia, Abdirashid Shermarke).
Qorshihii Shanta Sano ee Koowaad ee dowladdiisa (1963 ilaa 1967) wuxuu diiradda saaray mashaariic yar. Waxay ahaayeen warshadda sonkorta ee Jowhar, warshadaynta cuntada, waddooyin, iyo dekedaha Kismaayo, Berbera iyo Muqdisho (Wikipedia). Sannadahaas Soomaaliya waxay ku biirtay Ururka Midowga Afrika iyo Dhaqdhaqaaqa Dalalka Aan Garab Raacsanayn.
Xil-wareejintii 1967
Codkii madaxweynaha ee baarlamaanka 1967, waxaa guulaystay Ra'iisul Wasaarihiisii hore Cabdirashiid Cali Sharmaarke. Aadan Cadde natiijada wuu aqbalay. Muddadiisu waxay dhammaatay 6 Luulyo 1967 (Wikipedia). Ilaha waxay ku tilmaamaan mid ka mid ah xil-wareejintii nabadeed ee ugu horreysay ee madax dowladeed Afrikaan ah sameeyo kadib markuu cod ku waayo.
Noloshiisii dambe
Kadib markii ciidanku xukunka qabsadeen Oktoobar 1969, waxaa lagu hayay qasrigii madaxtooyada ee Afgooye ilaa Abriil 1973 (Castagno 1975). Sannadihiisii dambe badankood wuxuu ku qaatay beertiisa Jannaale, Shabeellaha Hoose. Wuxuu ku dhintay isbitaal ku yaal Nairobi 8 Juun 2007, isagoo 98 jir ah (Wikipedia). Dowladdu waxay ku dhawaaqday 21 maalmood oo baroor-diiq ah iyo aas qaran. Garoonka diyaaradaha Muqdisho waxay u bixisay Garoonka Caalamiga ah ee Aadan Cadde (isla ishaas).
Kooban
Madaxweynihii ugu horreeyay ee Soomaaliya, 1960 ilaa 1967. Xilka wuu wareejiyay kadib markuu ku waayay codkii madaxweynaha ee baarlamaanka 1967.
Ilaha
- Wikipedia, Aden Adde · en.wikipedia.org
- Castagno, Historical Dictionary of Somalia, 1975, "Aden Abdulla Osman" · archive.org
- Wikipedia, Abdirashid Shermarke · en.wikipedia.org