Soomaaliya iyo Yemen

Sidee bay maanta u xiriiraan Soomaaliya iyo Yemen?

Labada dowladood waxay leeyihiin safaarado, si joogto ahna way u kulmaan. Safiirka Yemen ee Muqdisho, Fadl al-Xanaq, ayaa 7 Maajo 2025 la kulmay wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya Cabdisalaam Cabdi Cali, wuxuuna u gudbiyay hambalyo uga timid wasiirka arrimaha dibadda Yemen, Shaaya Sindaani (Wasaaradda Arrimaha Dibadda Yemen/Saba, 7 Maajo 2025). Safiirka Soomaaliya ee Yemen, Cabdixakiim Maxamed, ayaa 21 Ogosto 2025 Cadan kula kulmay ku-xigeenka wasiirka arrimaha dibadda Yemen Mansuur Bajash (Yemen MOFA/Saba, 21 Ogosto 2025).

Soomaaliya waxay taageertaa dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay. Janaayo 2023 wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya wuxuu cambaareeyay weerarrada Xuuthiyiinta ee goobaha shidaalka iyo hanjabaadaha ay ku hayaan maraakiibta (Yemen MOFA/Saba, 18 Janaayo 2023).

Dadku weli labada dhinac ayay uga gudbaan Gacanka Cadmeed. Dhammaadkii 2025 Yemen waxay martigelisay ku dhawaad 40,000 qaxooti Soomaali ah, Soomaaliyana ku dhawaad 13,500 Yemeni ah.

Goormuu xiriirku bilowday?

Labada xeebood waxay ganacsi lahaayeen tan iyo waqtiyadii hore; eeg Ganacsigii qadiimiga ahaa ee foox iyo malmal iyo Boqortooyadii Rasuuliga ee Yemen iyo dekedaha Soomaalida, 1229–1454.

Daraasad 2019 ah oo Machadka Rift Valley sameeyay ayaa sheegtay in waqooyi-bari Soomaaliya, Somaliland iyo koonfurta Yemen ay "dhinacyo badan isku fidin u ahaayeen", diin iyo dhaqanna wadaagaan (Rift Valley Institute, Majid iyo Abdirahman, 2019). Waxay sheegtay laba waddo badeed oo waaweyn: Berbera–Cadan iyo Boosaaso–Mukalla. Waxay kaloo sheegtay in Xadramiga Yemen iyo Harti-da waqooyi-bari Soomaaliya ay yihiin labada koox ee ugu badan ee u kala safra.

Dabayaaqadii qarnigii 19-aad Soomaalidu waxay Cadan ku ahaayeen bulsho la tixgeliyo, waxayna u isticmaaleen suuq xoolo (RVI, 2019). Qof daraasadda wax laga weydiiyay ayaa yiri: "Xadramigu qarniyo ayay Soomaaliya imaanayeen. Inta badan waa ganacsato."

Yaa ah safiirrada iyo ergooyinka?

Yemen ee Soomaaliya

Yemen waxay Janaayo 2007 dib u furtay safaaraddeeda Muqdisho, iyadoo noqotay dalkii ugu horreeyay ee sidaas sameeya kadib markii Maxkamadaha Islaamiga laga saaray (Al Jazeera, 28 Maajo 2007).
Axmed Cumar, safiirka Yemen, ayaa 14 Diseembar 2010 ka qeyb galay furitaanka safaaradda Jabuuti ee Muqdisho (Hiiraan Online, 14 Diseembar 2010).
Fadl Cali Axmed al-Xanaq, safiir 2024 iyo 2025 (Yemen MOFA/Saba, 22 Maajo 2024; 7 Maajo 2025).

Soomaaliya ee Yemen

Cabdixakiim Maxamed, safiir, oo safaaradda Soomaaliya ay 2025 ku taal Cadan, caasimadda ku-meelgaarka ah ee Yemen (Yemen MOFA/Saba, 21 Ogosto 2025).

Yaa dhisay xiriirka?

Cali Cabdullaahi Saalax, madaxweynihii Yemen xilligaas, ayaa 27 Ogosto 2000 ka qeyb galay caleemasaarka Cabdiqaasim Salaad Xasan. Kadib wuxuu Sanca ku martigeliyay Xuseen Maxamed Caydiid, Cismaan Xasan Cali "Caato" iyo hoggaamiyeyaal kale, wuxuuna ku booriyay in ay ku biiraan hannaanka Carta (Al Bawaba/AFP, 31 Ogosto 2000).
Saalax wuxuu sidoo kale martigeliyay wadahadalladii keenay Baaqii Cadan ee 5 Janaayo 2006 (PA-X, Baaqii Cadan).
Cabdullaahi Yuusuf Axmed, madaxweynaha Soomaaliya, iyo Shariif Xasan Sheekh Aadan, guddoomiyaha baarlamaanka, ayaa saxiixay Baaqii Cadan (PA-X; Al Jazeera, 5 Janaayo 2006).
Axmed Cawad bin Mubaarak, wasiirka arrimaha dibadda Yemen, ayaa Janaayo 2023 Muqdisho yimid, wuxuuna la kulmay dhiggiisa Abshir Cumar. Waxay ka hadleen dib u kicinta guddiga wadajirka ah ee iskaashiga dhaqaalaha, sayniska iyo farsamada ee la sameeyay 2013 (Yemen MOFA/Saba, 18 Janaayo 2023).
Axmed Macallin Fiqi, isagoo ah wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya, ayaa 22 Maajo 2024 la kulmay Safiir al-Xanaq, wuxuuna taageeray xasilloonida Yemen (Yemen MOFA/Saba, 22 Maajo 2024).

Heshiisyo noocee ah ayay saxiixeen?

Guddiga wadajirka ah ee iskaashiga dhaqaalaha, sayniska iyo farsamada, 2013 (Yemen MOFA/Saba, 2023).
Baaqii Cadan, 5 Janaayo 2006: heshiis Soomaaliyeed oo Yemen garwadeen ka ahayd, si loo soo afjaro khilaafka madaxweynaha iyo guddoomiyaha, baarlamaankana dib loogu shiriyo (PA-X). Sarkaal Yemeni ah ayaa sheegay in mabda' ahaan dowladdu marka hore u guuri doonto Baydhabo, kadibna Muqdisho (Al Jazeera, 2006).

Hoggaamiyeyaashee booqday?

27 Ogosto 2000: Madaxweyne Saalax oo ka qeyb galay caleemasaarka Cabdiqaasim ee Carta, Jabuuti (Al Bawaba/AFP).
2–5 Janaayo 2006: Madaxweyne Cabdullaahi Yuusuf iyo Guddoomiye Shariif Xasan oo Cadan joogay (PA-X).
Janaayo 2023: Wasiirka arrimaha dibadda bin Mubaarak oo Muqdisho yimid (Yemen MOFA/Saba).

Intee ganacsi ah ayay sameeyaan?

Yemen waxay sheegtay ganacsigan ay la leedahay Soomaaliya (UN Comtrade, 2024; 2023; 2019):

2019: soo dejin US$16.6 milyan
2023: dhoofin US$12.4 milyan; soo dejin US$5.1 milyan
2024: dhoofin US$13.5 milyan; soo dejin US$10.6 milyan

2024, US$10.4 milyan oo ka mid ah alaabta Yemen ka soo dejisay Soomaaliya waxay ahaayeen xoolo nool. Waxa ugu badan ee ay u dhoofisay waxay ahaayeen cunto badar laga sameeyay, caano iyo caag (UN Comtrade, 2024).

Burburkii dowladda Soomaaliya kadib, Yemen waxay noqotay xarun dib-u-dhoofin xoolaha Soomaaliyeed markii Sacuudigu mamnuucay xoolaha si toos ah uga yimaada Berbera iyo Boosaaso. Kalluunka Soomaaliyeedna markii dambe isla waddadaas ayuu qaaday (RVI, 2019). Kalluumaysato iyo ganacsato Soomaaliyeed ayaa ka shaqeeya Boosaaso iyo Mukalla, oo u dhexeeya qiyaastii 140 mayl, qaarkoodna laba dhalasho ayay leeyihiin. Eeg Dhoofinta xoolaha.

Intee gargaar iyo lacag ah ayaa la geliyay?

Midkoodna deeq-bixiye uma aha kan kale. Taageerada ugu weyn ee ay is-siiyaan waa martigelinta qaxootiga.

Arrimaha amniga?

Golaha Ammaanka QM wuxuu walaac ka muujiyay "socodka sharci-darrada ah ee hubka iyo rasaasta ee Yemen ka imaanaya Soomaaliya" (QM, S/RES/2444 (2018)). Oktoobar 2025 Guddiga Khubarada QM ee Yemen wuxuu sheegay in injineeriyo Xuuthi ah ay u safreen Jilib si ay al-Shabaab ugu tababaraan qaraxyada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, iyo in qof dhexdhexaadiye ah uu safar u diyaariyay ku dhawaad 400 Soomaali ah oo loo qaaday deegaannada Xuuthiyiinta si loo tababaro (Arab News, 30 Sebtembar 2026). Matt Bryden, oo hore u hoggaamiyay guddiga QM ee Soomaaliya, ayaa sheegay in hub asal ahaan Yemen ka yimid kaliya aanu caddayn iskaashi Xuuthi iyo al-Shabaab. Eeg Burcad-badeedda Soomaaliya iyo Ciidamada shisheeye ee Soomaaliya.

Sidee Yemen ula macaamishaa Somaliland iyo dowlad-goboleedyada?

Inta badan doonyaha Yemen ka yimaada waxay ku soo degaan Boosaaso (Puntland) iyo Berbera (Somaliland). 2015, 30,202 qof ayaa Yemen ka soo gudbay, 95% waxay ahaayeen Soomaali dib u soo laabanaysa (UNHCR, 31 Maarso 2016).
Somaliland iyo Puntland, odayaasha beelaha ayaa hubiya dhalashada dadka soo gala (isla ilahaas).
Boosaaso iyo Mukalla waxaa isku xira shabakado kalluumaysi iyo ganacsi oo inta badan aan dukumenti u baahnayn (RVI, 2019).

Ma jiraan khilaafyo?

Khilaaf u dhexeeya labada dowladood lama helin. Dowladda Yemen iyo Soomaaliya waxay ka siman yihiin mowqifka Xuuthiyiinta. 2023 wasiirka arrimaha dibadda Yemen wuxuu Soomaaliya u sheegay in Xuuthiyiintu diideen baaqyada nabadda, Soomaaliyana waxay cambaareysay weerarradooda maraakiibta (Yemen MOFA/Saba, 18 Janaayo 2023).

Immisa Soomaali ah ayaa ku nool Yemen?

Dhammaadkii 2025 UNHCR waxay Yemen ku tirisay 40,335 qaxooti iyo 202 magangalyo-doon oo Soomaaliya ka yimid; 2017 qaxootigu waxay ahaayeen 255,894 (UNHCR API). Dhinaca kale, Soomaaliya waxay martigelisay 13,496 qaxooti Yemeni ah, halka 2014 ay ahaayeen 5 (UNHCR API). Eeg Yemen (qaxootiga Soomaaliyeed).

Halkee bay Yemen ka taagan tahay QM iyo hay'adaha kale?

Labaduba waa xubno Jaamacadda Carabta iyo OIC. Wasiirradooda arrimaha dibadda waxay ku kulmaan shirarka Jaamacadda Carabta (Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya).
Yemen waxay martigelisay wadahadallo dib-u-heshiisiin Soomaaliyeed 2000 iyo 2006.
Yemen ciidamo uma dirto howlgalka Midowga Afrika.