Kalluumeysiga iyo badda: kalluumeysiga Soomaaliya oo tirooyin ah

Xeebta iyo kalluunka

Xeebta Soomaaliya waa qiyaastii 3,333 km, tan ugu dheer dhulweynaha Afrika, waxayna ka bilaabataa Gacanka Cadmeed ilaa xadka Kenya. Bangiga Dhexe wuxuu sheegay in kalluumeysigu yaraa tan iyo horraantii 1990-meeyadii. Doonyaha yar-yar iyo maraakiibta waaweyni waxay kalluun cusub geeyaan suuqyada gudaha iyo dhoofinta (Bangiga Dhexe ee Soomaaliya, Warbixinta Sannadlaha 2025).

Dhoofinta kalluunka

2025: dhoofinta kalluunku waxay dhaaftay $25.86 milyan (Bangiga Dhexe ee Soomaaliya, Warbixinta Sannadlaha 2025).
Shantii sano ee ku dhammaatay 2025: qiyaastii $144.97 milyan oo badeecado kalluun ah ayaa la dhoofiyay (isla ilahaas).
Iibka kalluunka, hilibka iyo dalagga oo kordhay ayaa magdhabay inta badan hoos u dhaca dhoofinta xoolaha nool ee 2025 (isla ilahaas). Eeg Dhoofinta xoolaha.
Istaraatiijiyadda dhoofinta ee Wasaaradda Ganacsiga iyo Warshadaha waxay dhoofinta kalluunka 2023 ku qiyaastay qiyaastii $15 milyan, qiyaastii 2 boqolkiiba badeecadaha la dhoofiyay. Waxay taxdaa tuuna, kalluunka snapper, aargoosato iyo kalluun la qalajiyay (Wasaaradda Ganacsiga iyo Warshadaha, Istaraatiijiyadda Dhoofinta Qaranka, 2026).

Shatiyada shisheeyaha

Diseembar 2018: dowladda federaalku waxay xuquuqda kalluumeysiga siisay Ururka Kalluumeysiga Dibadda ee Shiinaha, oo matala 150 shirkadood, iyadoo la siiyay 31 shati oo tuuna ah. La-taliye wasaaradda ah ayaa sheegay in biyaha ilaa 24 mayl-badeed (44 km) xeebta u jira loo dhaafay kalluumeysatada maxalliga ah, wasaaraduna ay maraakiibta ku amri karto inay dekedda u yimaadaan si loo baaro (Garowe Online, 13 Diseembar 2018).
Janaayo 2019: QM waxay 31-ka shati ee maraakiibta Shiinaha ku tilmaantay shatiyadii ugu horreeyay ee kalluumeysiga shisheeye in ka badan 20 sano, oo ku saabsan tuunada iyo kalluunka la midka ah. FAO, hay'adda horumarinta Talyaaniga iyo Bangiga Adduunka ayaa heshiiska tuunada ka shaqeynayay tan iyo 2013 (QM Soomaaliya, 7 Janaayo 2019).
Cidda bixisa. Dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyadu ma aysan isku raacin sida dakhliga kalluumeysiga loo qaybsado (Garowe Online, 2018). Puntland iyo Somaliland waxay bixiyaan shatiyo u gaar ah iyagoon la tashan dowladda federaalka (Daily Maverick, oo soo xiganaysa ISS Today, 13 Maarso 2025).

Kalluumeysiga sharci-darrada ah

Khasaaraha. Kalluumeysiga sharci-darrada ah, aan la soo sheegin ee aan la nidaamin wuxuu Soomaaliya sannadkii ka qaadaa qiyaastii $300 milyan, sida uu sheegay barnaamijka ENACT ee Machadka Daraasaadka Amniga (ENACT, Halkano Wario iyo Samira Abdi Aden, 20 Janaayo 2026).
Cidda. Cilmi-baarayaasha ISS waxay magacaabaan maraakiib ka timid Shiinaha, Iiraan, Kuuriyada Koonfureed, Taiwan, Isbaanish iyo waddamo kale oo Yurub ah. Cilmi-baare Muqdisho jooga ayaa u sheegay in dowladdu dhif u hesho warbixinta kalluunka la qabtay ee shirkadaha shatiga haysta (Daily Maverick, 13 Maarso 2025).
Ciqaabta. Kalluumeysiga shabagga badda sagxaddeeda lagu jiido (trawling) waa ka mamnuuc biyaha federaalka. Kiis ay taageertay Xafiiska QM ee Daroogada iyo Dembiyada ayaa lagu xiray 33 kalluumeysato Iiraani iyo Bakistaani ah, waxaana lagu ganaaxay wadar ahaan $356,000 (Daily Maverick, oo soo xiganaysa ISS Today, 4 Febraayo 2025).

Heshiiska Turkiga

Heshiis is-afgarad ah oo la saxiixay Febraayo 2024 ayaa ciidamada Turkiga ka dhigay la-hawlgalka Soomaaliya ee amniga badda muddo 10 sano ah. Cilmi-baarayaasha ISS waxay soo wariyeen in, heshiisyada hoostooda, Turkigu tababari doono ciidamada Soomaaliyeed, uuna heli doono 30 boqolkiiba dakhliga aagga dhaqaalaha gaarka ah ee Soomaaliya (Daily Maverick, oo soo xiganaysa ISS Today, 13 Maarso 2025).

Ilaha way kala duwan yihiin

Aagga 24-ka mayl ee heshiiska Shiinaha. Garowe Online waxay soo xigatay la-taliye wasaaradda oo sheegay in biyaha ilaa 24 mayl-badeed loo dhaafay kalluumeysatada maxalliga ah (Garowe Online, 2018). Cilmi-baarayaasha ISS waxay qoreen in heshiiskii Diseembar 2018 u oggolaaday shirkadaha Shiinaha inay ku kalluumeystaan 24 mayl-badeed gudahood $1 milyan (Daily Maverick, 4 Febraayo 2025).

Dekedaha Soomaaliya, eeg Somalia's seaports.

Shirkadaha kalluumeysiga, eeg Somali fishing companies iyo farming, livestock and fishing directory.