Taariikhda
Doorashadii madaxtinimada Somaliland ee 2024
13 Nofembar 2024 Somaliland waxay qabatay doorasho madaxtinimo iyo xisbiyo oo isku mar ah. Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi 'Cirro' oo ka tirsan Waddani ayaa ku guulaystay madaxtinimada isagoo helay 407,908 cod (63.92 boqolkiiba), marka loo eego 225,519 (34.81 boqolkiiba) oo uu helay Madaxweynihii xilka hayay, Muuse Biixi Cabdi oo ka tirsan Kulmiye. Biixi wuu qiray, Cirrona xilka wuxuu la wareegay Diseembar 2024. Codbixintu waxay dib u dhacday laba sano: Oktoobar 2022 Golaha Guurtidu wuxuu muddada Biixi ku kordhiyay laba sano, kadib bannaanbaxyo Agoosto 2022 oo ay ku dhinteen ugu yaraan shan qof.
Si kooban
13 Nofembar 2024 Somaliland waxay isku mar u codaysay laba doorasho: Madaxweynaha, iyo saddexda xisbi ee loo oggol yahay inay ka qayb galaan doorashooyinka qaranka tobanka sano ee soo socda. Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi "Cirro" oo ka tirsan Waddani ayaa madaxtinimada ku guulaystay 63.92 boqolkiiba. Madaxweynihii xilka hayay, Muuse Biixi Cabdi oo ka tirsan Kulmiye, wuxuu helay 34.81 boqolkiiba (Guddiga Doorashada Qaranka Somaliland, natiijooyinka ku-meel-gaarka ah).
Daraasad uu sameeyay Qaybta Cilmi-baarista Dowladaha De Facto ee Jaamacadda Tartu ayaa qortay in Biixi "si degdeg ah oo sharaf leh u qiray guuldarada" (tarjumaad), iyo in Cirro xilka la wareegi doono 13 Diseembar 2024 (Scott Pegg, Jaamacadda Tartu, 9 Diseembar 2024).
Sida doorashooyinka Somaliland u shaqeeyaan, eeg doorashooyinka Somaliland. Codbixintii hore, eeg doorashadii madaxtinimada Somaliland 2017.
Xiisaddii 2022
- Khilaafka. Muddada Biixi waxay ahayd inay dhammaato 2022. Dowladda iyo mucaaradku waxay isku khilaafeen in doorashada xisbiyada ama doorashada madaxtinimadu hor marto (Pegg, 2024).
- 11 Agoosto 2022. Bannaanbaxyo ayaa ka dhacay dhowr magaalo. QM waxay soo warisay in "5 rayid ah oo rag ah la dilay, 86na la dhaawacay", iyo in "332 qof la xiray, kuwaas oo ku dhowaad dhammaantood la sii daayay" (tarjumaad) (Golaha Ammaanka QM, S/2022/665, faqradda 55). Pegg wuxuu magacaabaa Hargeysa, Burco iyo Ceerigaabo.
- Dib-u-dhigista. Guddiga doorashadu wuxuu sheegay in taariikhda 13 Nofembar 2022 "aysan suurtagal ahayn sababo la xiriira waqti, farsamo iyo dhaqaale" (tarjumaad), wuxuuna codbixinta u wareejiyay Luulyo 2023 (The New Arab, 1 Oktoobar 2022).
- 1 Oktoobar 2022. Golaha Guurtidu wuxuu 72 cod iyo 1 cod, iyo hal ka aamusan, u codeeyay in muddada Madaxweynaha laba sano lagu kordhiyo. Xubintii diidday, Cumar Nuur, ayaa Associated Press u sheegay: "Ma doonayo inaan arko dalkeenna oo fowdo ku dhacaya" (tarjumaad) (isla ishaas).
- Mucaaradka. Shir jaraa'id oo Hargeysa ka dhacay, Cirro wuxuu kordhinta ku tilmaamay mid ka soo horjeedda dastuurka, wuxuuna sheegay in mucaaradku "aysan Biixi u aqoonsan doonin Madaxweyne markii muddadiisu dhammaato" 13 Nofembar 2022 (tarjumaad) (Somali Guardian, 2 Oktoobar 2022).
Colaadda Laascaanood laga bilaabo 2023, eeg Dowlad-goboleedka Waqooyi Bari.
Codbixinta, 13 Nofembar 2024
Laga soo xigtay daraasadda Pegg, oo soo xiganaysa guddiga doorashada (Jaamacadda Tartu):
- Codbixiyayaasha. 1,227,048 qof ayaa diiwaangashanaa, oo ka kordhay 1,065,847 sannadkii 2021.
- Halka aan codbixin ka dhicin. Codbixin lagama qaban afar degmo: Buuhoodle ee Togdheer, iyo Xudun, Laascaanood iyo Taleex ee Sool. Goobaha codbixintu waxay ka yaraadeen 2,709 sannadkii 2021 ilaa 2,637.
- Ka-qaybgalka. Qiyaastii 55 boqolkiiba codbixinta madaxtinimada iyo qiyaastii 53 boqolkiiba codbixinta xisbiyada.
Natiijada madaxtinimada sida uu guddigu u daabacay (Guddiga Doorashada):
| Musharraxa | Xisbiga | Codad | Saami |
|---|---|---|---|
| Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi "Cirro" | Waddani | 407,908 | 63.92% |
| Muuse Biixi Cabdi | Kulmiye | 225,519 | 34.81% |
| Faysal Cali Waraabe | UCID | 4,699 | 0.74% |
Guddigu wuxuu bixiyay 638,126 cod oo sax ah iyo 9,528 aan sax ahayn. VOA waxay soo warisay in natiijada lagu dhawaaqay Talaadadii, 19 Nofembar 2024 (VOA, 19 Nofembar 2024).
Doorashada xisbiyada
Toban xisbi iyo urur ayaa tartamay. Waddani (216,284 cod), Kaah (131,507) iyo Kulmiye (108,100) ayaa helay heerka xisbi qaran muddo toban sano ah. Horseed (87,218), Hilaac (59,569), Barwaaqo (16,852), UCID (10,105), Talowadaag (6,080), Rejo (2,083) iyo Shacabka (2,014) ma helin (Guddiga Doorashada). UCID waxay waysay booskeedii xisbi qaran. Shaxda, eeg doorashooyinka Somaliland.
Waxa kormeerayaashu yiraahdeen
- Howlgalka caalamiga ah. War-saxaafadeedkiisii hordhaca ahaa wuxuu sheegay in codbixintu ka dhacday "jawi inta badan deggan oo nabad ah oo codbixiyayaasha diiwaangashan ay awoodeen inay xuquuqdooda codbixineed adeegsadaan maalintii oo dhan" (tarjumaad). Wuxuu xusay is-waafaq la'aan habraac iyo maamul, wuxuuna ku taliyay tababar badan oo codbixiyayaasha ah iyo cusboonaysiin joogto ah oo diiwaanka ah (VOA). Pegg wuxuu ku daray inuu tilmaamay codbixiyayaal u muuqda kuwo da' yar, helitaan liita oo dadka naafada ah, iyo sirnaanta codka oo daciif ah.
- Brenthurst Foundation. Howlgalkeedu wuxuu doorashada ku tilmaamay "xor, xalaal oo la isku hallayn karo" (tarjumaad) (sida uu Pegg soo xigtay).
Yaa dhibaatooday?
- Bannaanbaxayaashii Agoosto 2022: shan nin oo la dilay, 86 la dhaawacay iyo 332 la xiray, sida ay QM tirisay (S/2022/665).
- Dadka afarta degmo ee Sool iyo Togdheer, halkaas oo aan codbixin laga qaban (Pegg, 2024).
Ilaha way kala duwan yihiin
- Kordhintii 2022. Golaha Guurtidu wuxuu ku ansixiyay 72 iyo 1. Waddani way diiday, waxayna sheegtay inaysan Biixi aqoonsan doonin Nofembar 2022 kadib.
- Tirooyinka guddiga. Bogga natiijooyinka ku-meel-gaarka ah ee Guddiga waxay bixisaa ka-qaybgal madaxtinimo oo ah 674,863, iyadoo codadkiisa saxda ah iyo kuwa aan saxda ahayni isku geyntoodu tahay 647,654. Wadarta xisbiyadu waxay bixisaa 630,812 cod oo sax ah, iyadoo codadka xisbiyada ee la taxay isku geyntoodu tahay 639,812. Saamiyada uu siiyay saddexda musharrax isku geyntoodu waa 99.47 boqolkiiba.
- Ka-qaybgalka. Pegg wuxuu codbixinta madaxtinimada u bixiyaa qiyaastii 55 boqolkiiba. Guddigu wuxuu codbixinta xisbiyada u bixiyaa 53 boqolkiiba.
Akhri ilaha asalka ah
- Guddiga Doorashada Qaranka Somaliland, natiijooyinka ku-meel-gaarka ah ee doorashada 13 Nofembar: bog.
- Scott Pegg, "The system worked: Somaliland's 2024 presidential and political party elections", Jaamacadda Tartu, 9 Diseembar 2024: maqaal.
- Xoghayaha Guud ee QM, warbixinta Soomaaliya, S/2022/665 (1 Sebtembar 2022): PDF.
- VOA, "Opposition leader wins Somaliland presidential contest", 19 Nofembar 2024: maqaal.
- The New Arab, warbixin ku saabsan codkii Golaha Guurtida ee kordhinta muddada Madaxweynaha, 1 Oktoobar 2022: maqaal.
Ilaha
- Guddiga Doorashada Qaranka Somaliland, natiijooyinka ku-meel-gaarka ah · slnec.net
- Scott Pegg, Jaamacadda Tartu, 9 Diseembar 2024 · defactostates.ut.ee
- Golaha Ammaanka QM, S/2022/665, faqradda 55 · documents.un.org
- The New Arab, 1 Oktoobar 2022 · newarab.com
- Somali Guardian, 2 Oktoobar 2022 · somaliguardian.com
- VOA, 19 Nofembar 2024 · voanews.com