Kalandarka Islaamka: bilaha, Ramadaanka iyo taariikhaha Ciidda

Laba kalandar

Qoraaga Soomaaliyeed Said M-Shidad Hussein wuxuu sharraxay in Soomaalidu isticmaalaan laba kalandar: mid dayax ah iyo mid qorrax ah. Kan dayaxa waxaa loo isticmaalaa cibaadada, heshiisyada bulshada, ganacsiga iyo sharciga. Kan qorraxda waxaa loo isticmaalaa saadaasha hawada, safarka badda iyo xilliyada (Said M-Shidad Hussein, "The Somali Calendar", 2011, PDRC Somalia). Kalandarka dayaxa waa kalandarka Islaamka ama Hijriga. Dowladda iyo ganacsigu waxay isticmaalaan kalandarka Miilaadiga.

Kalandarka Hijriga wuxuu sannadaha ka tiriyaa hijradii Nebi Muxammad (NNKH) ee Maka ilaa Madiina, sannadkii 622. Sannadkiisu waa qiyaastii 354 maalmood, oo 11 maalmood ka gaaban sannadka qorraxda (isla ilaha).

12 Nofeembar 2026 waxay ku beegnayd 2 Jumaadal Aakhira 1448 (AlAdhan).

12-ka bilood

Tirsi	Bisha	Fiiro
1	Muxarram	Mid ka mid ah afarta bilood ee xurmada leh. 10-ka waa Caashuuraa.
2	Safar
3	Rabiicul Awal	Mawliidka Nebiga, 12-ka bisha
4	Rabiicul Aakhir
5	Jumaadal Uulaa
6	Jumaadal Aakhira
7	Rajab	Bil xurmo leh
8	Shacbaan
9	Ramadaan	Bisha soonka
10	Shawaal (Soonfur)	Ciidul Fitri, 1-da bisha
11	Dul Qacda	Bil xurmo leh
12	Dul Xijja	Xajka; Ciidul Adxa 10-ka bisha; bil xurmo leh

Afarta bilood ee xurmada leh waa Muxarram, Rajab, Dul Qacda iyo Dul Xijja (Kalandarka Islaamka, Wikipedia Soomaali). Warbaahinta Soomaalidu waxay Shawaal u yaqaannaan "Bisha Soonfur" (Wadani).

Taariikhaha muhiimka ah, 1448 iyo 1449

Kuwani waa taariikho xisaab lagu helay. Bil walba waxay bilaabataa marka dayaxa la arko, sidaa darteed maalinta dhabta ah waxay noqon kartaa hal maalin ka dib.

Munaasabadda	Taariikhda Hijriga	Taariikhda Miilaadiga (xisaab)
Mawliidka 1448	12 Rabiicul Awal 1448	Talaado 25 Ogost 2026 (AlAdhan)
Bilowga Ramadaanka 1448	1 Ramadaan 1448	Isniin 8 Febraayo 2027 (AlAdhan)
Ciidul Fitri 1448	1 Shawaal 1448	Talaado 9 Maarso 2027 (AlAdhan)
Ciidul Adxa 1448	10 Dul Xijja 1448	Axad 16 Maajo 2027 (AlAdhan)
Sannadka cusub ee Hijriga 1449	1 Muxarram 1449	Axad 6 Juun 2027 (AlAdhan)
Caashuuraa 1449	10 Muxarram 1449	Talaado 15 Juun 2027 (AlAdhan)
Bilowga Ramadaanka 1449	1 Ramadaan 1449	Jimce 28 Janaayo 2028 (AlAdhan)

Yaa go'aamiya Ciidda?

Habeenka 29-ka Ramadaanka, dadku waxay raadiyaan dayaxa Soonfur. Marka la arko, dowladdu waxay ku dhawaaqdaa Ciidda. Warbixinno warbaahinta Soomaaliyeed ayaa sheegay in dayaxa laga arkay magaalooyin ay ka mid yihiin Jowhar iyo Cadaado, kadibna dowladda federaalku ku dhawaaqday maalinta koowaad ee Shawaal (Wadani). Maxkamadda Sare ee Sacuudiga iyaduna isla habeenkaas ayay go'aankeeda gaartaa (Wadani).

Wasaaradda Awqaafta iyo Arrimaha Diinta ee federaalka ayaa qabanqaabisa safarka Xajka. Sannadkii 2023 waxay taageertay 9,043 xujaaj (Warbixinta Xorriyadda Diinta ee Waaxda Arrimaha Dibadda Mareykanka 2023, ecoi.net).

Kalandarka qorraxda ee Soomaalida

Kalandarka Hijriga dhinaciisa, Soomaalidu waxay leeyihiin kalandar qorrax oo qadiimi ah (Amin-tiris ama Taqwiim), oo 365 maalmood ah. Sannadkiisa cusub wuxuu ku beegan yahay qiyaastii 20 Luulyo, waxaana lagu xusaa dabbaaldegga Dabshid: dab weyn oo la shido, ari la qalo, ciyaaro, heeso duug ah iyo ducooyin Islaami ah. Afarta xilli waa Xagaa, Dayr, Diraac iyo Gu'. Xagaa iyo Diraac waa xilliyo engegan oo loo yaqaan Jiilaal, Dayr iyo Gu'na waa roobab loo yaqaan Nur (Said M-Shidad Hussein, 2011).