Habar Cafaan (Habr Afan, Gadabuursi)

Magaca iyo abtirsiinta

Habar Cafaan waa mid ka mid ah qaybaha waaweyn ee Gadabuursi, oo ah qabiil Dir ah. Ilaha Ingiriisiga waxay u qoraan Habr Afan.

Il	Abtirsiinta ay bixiso
Abbink 2009	Gadabuursi > Habr Afan (Samaroon), oo leh Ciise iyo Zubeer (Abbink, The Total Somali Clan Genealogy, 2009, b. 16 ilaa 17)
Wikipedia (kayd)	Gadabuursi > Habar Cafaan, mid ka mid ah labada qaybood, oo ay la socoto Habar Makadoor (Wikipedia, Gadabuursi, kayd)
Wikipedia Soomaaliga (kayd)	Mid ka mid ah saddexda tiir ee Gadabuursi, oo ay la socdaan Makaahiil iyo Maxamed Case (Wikipedia Soomaaliga, Habar Cafaan, kayd)
ACLED 2025	Wuxuu calaamadeeyay kooxo Gadabuursi ah, balse ma jiro koox Habar Cafaan ah (ACLED, Sebtembar 2025)

Abbink wuxuu "Samaroon" ku qoray Habr Afan agtiisa. Wikipedia Soomaaliga waxay Samaroon u isticmaashaa Gadabuursi oo dhan (isla ilaha). Eeg geedka Dir.

Laamaha waaweyn

Abbink wuxuu taxay kooxahan (Abbink 2009, b. 16 ilaa 17):

Habr Afan hoostiisa: Ciise iyo Zubeer
Zubeer hoostiisa: Maxamed iyo Muuse
Muuse hoostiisa: Sacad, Fin, Aadan, (Reer) Xamuud iyo Makaahiil
Agtooda: Habar Yuusuf, Gobo, Jibraahin, Hebjire iyo Cali Ganuun

Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay Habar Cafaan waxay leeyihiin laba iyo toban reer (Wikipedia Soomaaliga, kayd):

Laan	Kooxaha ay magacawday
Bah Xarago	Xeebjire (Reer Sheekh Ismaaciil) iyo Jibraacin
Muuse Aadan Xasan	Muusafiin
Subeer	Dhagaweyne, Makayl, Reer Xaamud, Hansasacad (Xasan Sacad) iyo Faroole
Kuwa kale	Cali Ganuun, Reer Yuusuf, Reer Ciise iyo Gobe

Wikipedia waxay bixisay liis la mid ah. Waxay magacawday Jibraahin, Cali Ganuun, Gobe, Habar Yuusuf, Reer Ciise, Hebjire, Reer Zubeer, Dhega Weyne iyo Makayl (Wikipedia, Gadabuursi, kayd).

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Meel	Waxa iluhu qoreen
Awdal iyo Gabiley	Wikipedia Soomaaliga waxay magacawday Boorama, Jirjir, Xaliimad, Baki, Xariirad, Cabdulqaadir, Goronyo Cowl, Xego, Weeraar iyo Abuqeys (Wikipedia Soomaaliga, kayd)
Deegaanka Soomaalida ee Itoobiya	Lafo-Ciise, Dhoodaan iyo Jigjiga (isla ilaha)
Jabuuti	Magaalada Jabuuti (isla ilaha)
Gadabuursi guud ahaan	"Gobolka Awdal waxaa deggan xubno ka tirsan qabiilada Gadabuursi (Isaaq-Dir) iyo Ciise" (EUAA 2025, Awdal)

Wikipedia Soomaaliga waxay ku tilmaantay tiirka labaad ee ugu weyn Gadabuursi, kana ugu ganacsi badan (isla ilaha). Ma jiro tirakoob taas xaqiijiya. Eeg Awdal iyo Somalis in Djibouti (Ingiriisi).

Taariikhda la diiwaangeliyay

1884. Gadabuursi iyo Ciise waxay heshiisyo la saxiixdeen Ingiriiska 11 iyo 31 Diseembar (Wikipedia, Gadabuursi, kayd). Eeg heshiisyadii gumeysiga (Ingiriisi).
Halgankii xorriyadda Jabuuti. Wikipedia Soomaaliga waxay magacawday Cumar Shariidi Buuni, oo Habar Cafaan ah, oo ka mid ahaa dhallinyaradii hore ee abaabulay kacdoonnada ka dhanka ah xukunka Faransiiska (Wikipedia Soomaaliga, Reer Maxamed, kayd).
Sebtembar 2023. Madaxda dhaqanka Gadabuursi waxay ku kulmeen Ottawa, Kanada. Waxay sheegeen inay rabaan in Awdal ka baxdo Somaliland (EUAA 2025, Awdal).

Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay Gadabuursi muddo dheer ayay beeri jireen midho iyo khudaar agagaarka Baki, Camuud iyo Dilla, xoolo-dhaqashada agteeda (Wikipedia Soomaaliga, Habar Cafaan, kayd).

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019).

Gadabuursi oo dhan waxay leeyihiin hal ugaas. Wikipedia waxay sharraxday dhaqan ah in boqol oday oo ka socda laamaha oo dhan ay kulmaan marka ugaas cusub xilka qabto (Wikipedia, Gadabuursi, kayd). Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

Liiska colaadaha EUAA ee Abriil 2023 ilaa Maarso 2025 kuma magacaabin Habar Cafaan. Wuxuu taxay khilaaf hurda oo u dhexeeya Gadabuursi iyo kooxo Isaaq ah, Ceel Bardaale, Gabiley. Wuxuu ku daray in xafiiltamada kale ee Somaliland ee doorashooyinka "aysan horseedin rabshado hubeysan" (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1). Eeg colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

Qaybaha. Wikipedia waxay Gadabuursi u qaybisay laba. Wikipedia Soomaaliga waxay u qaybisay saddex, iyadoo Habar Makadoor u kala saartay Makaahiil iyo Maxamed Case.
Makaahiil. Abbink wuxuu Makaahiil ku taxay Muuse hoostiisa ee Habr Afan, iyo Makaahiil kale oo Makadoor hoos yimaada. Wikipedia Soomaaliga waxay Makayl ku taxday Subeer hoostiisa, Makaahiilna tiir gooni ah.
Ilaha. Inta badan faahfaahinta halkan waxay ka timid Wikipedia Soomaaliga, oo tixraacyo yar leh.