Soomaaliya iyo adduunka
Soomaaliya iyo Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF)
Soomaaliya waxay IMF ku biirtay 31 August 1962. Kadib ku dhowaad soddon sano oo deyn aan la bixin ay ka xirtay, waxay 25 March 2020 bixisay deyntii IMF, waxayna 13 December 2023 gaartay heerka dhammaystirka HIPC, taas oo deynta dibadda ka dhigtay US$0.6 bilyan halkii ay ka ahayd US$5.3 bilyan. Barnaamij ECF ah oo SDR 105 milyan ah ayaa socda ilaa 18 December 2026.
Sidee bay maanta u xiriiraan Soomaaliya iyo IMF?
Soomaaliya waxay ku jirtaa sannadkii saddexaad ee barnaamijka Extended Credit Facility (ECF), oo ah amaah dulsaar yar leh oo ku xiran dib-u-habeyn. Wuxuu bilowday 19 December 2023, wuxuuna dhacayaa 18 December 2026. Waxaa lagu heshiiyay SDR 105 milyan, waxaana 31 October 2026 la qaatay SDR 75 milyan (IMF, taariikhda amaahaha, 31 October 2026).
Dib-u-eegistii afraad ee barnaamijka waxaa la dhammeeyay December 2025 (Bangiga Adduunka). 31 March 2026, Soomaaliya waxaa lagu lahaa SDR 117 milyan (IMF, bogga Soomaaliya). Wakiilka IMF ee Soomaaliya waa Jehann Jack, oo fadhigeedu yahay Nairobi (IMF).
Goorma ayay Soomaaliya ku biirtay IMF?
Soomaaliya waxay xubin noqotay 31 August 1962 (IMF). Saamigeeda (quota), oo go'aamiya codkeeda iyo xaddiga ay amaahan karto, waa SDR 163.4 milyan (IMF, bogga Soomaaliya).
Maxay Soomaaliya ka amaahatay IMF?
Soomaaliya waxay IMF la gashay 16 heshiis tan iyo markii ay ku biirtay (IMF, bogga Soomaaliya). Lacagaha hoose waa SDR, oo ah halbeegga IMF (IMF, taariikhda amaahaha):
- 1964 ilaa 1970: toddoba heshiis oo sannad-sannad ah, mid walba SDR 2.8 ilaa 7 milyan.
- 27 February 1980: SDR 11.5 milyan; waxaa la qaatay SDR 6 milyan.
- 15 July 1981: SDR 43.13 milyan, dhammaan la qaatay.
- 15 July 1982: SDR 60 milyan, dhammaan la qaatay.
- 22 February 1985: SDR 20.1 milyan, dhammaan la qaatay.
- 29 June 1987: SDR 33.15 milyan (5.53 milyan la qaatay) iyo SDR 30.94 milyan (8.84 milyan la qaatay). Kuwani waa kuwii ugu dambeeyay ka hor burburkii 1991.
- 25 March 2020: Extended Fund Facility oo SDR 39.568 milyan ah iyo ECF oo SDR 252.862 milyan ah, dhammaan la qaatay ilaa 15 December 2023.
- 19 December 2023: ECF-ka hadda, oo hadda ah SDR 105 milyan.
Wadar ahaan, Soomaaliya waxaa loo ballanqaaday SDR 631.33 milyan, waxayna qaadatay SDR 529.03 milyan (isla ilo).
Sidee loo bixiyay deyntii hore, loona cafiyay deynta?
Soomaaliya 30 sano ayay ka maqnayd nidaamka maaliyadeed ee caalamka (Bangiga Adduunka, 25 March 2020). Laga bilaabo 2016, waxay soo martay afar barnaamij oo ay IMF la socoto (Staff-Monitored Programmes), oo aan lacag lahayn (IMF, Su'aalaha muhiimka ah).
March 2020 deyntii la soo raagay waxaa lagu bixiyay amaah ku-meel-gaar ah oo dowlado kale bixiyeen (Bangiga Adduunka, 25 March 2020):
- Bangiga Adduunka (IDA): 5 March 2020, amaah Norway.
- Bangiga Horumarinta Afrika: 5 March 2020, Ingiriiska iyo Midowga Yurub.
- IMF: 25 March 2020, amaah Talyaaniga.
In ka badan 100 dal ayaa wax ku biiriyay bixinta deynta IMF (IMF).
Labada marxaladood ee HIPC:
- Heerka go'aanka, 25 March 2020: Soomaaliya waxay noqotay dalka 37aad ee gaara. Deynteedu waxay ahayd qiyaastii US$5.2 bilyan dhammaadkii 2018 (Bangiga Adduunka).
- Heerka dhammaystirka, 13 December 2023: guddiga IMF wuxuu fadhiyay 13 December, kan IDA-na 12 December. Soomaaliya waxay fulisay 13 ka mid ah 14 shuruud (IMF, 23/438).
Deynta dibadda waxay hoos uga dhacday US$5.3 bilyan (2018) ilaa US$0.6 bilyan (2023), 64% wax-soo-saarka ilaa ka yar 6% (IMF). Wadarta lacagta laga badbaaday waa US$4.5 bilyan (IMF, 23/438):
- IMF: US$343.2 milyan, iyo US$164.3 milyan oo dheeraad ah.
- IDA: US$448.5 milyan.
- Sanduuqa Horumarinta Afrika: US$131.0 milyan.
- Hay'adaha kale: US$573.1 milyan.
- Dowladaha iyo shirkadaha: US$3.0 bilyan, oo ay ku jiraan Naadiga Paris iyo Kooxda Iskuduwidda Carabta.
Eeg Deynta iyo cafiska deynta.
Barnaamijka 2020 ilaa 2023
Barnaamijka 2020 wuxuu ahaa saddex sano: EFF (SDR 39.57 milyan) iyo ECF (SDR 252.86 milyan) (IMF, 23/437). Dib-u-eegistii lixaad iyo tii ugu dambeysay waxay ahayd 13 December 2023; wadarta la bixiyay waxay noqotay SDR 292.43 milyan, qiyaastii US$388.7 milyan (isla ilo).
Barnaamijka hadda
ECF-ka cusub waxaa markii hore la ansixiyay 19 December 2023, SDR 75 milyan, qiyaastii US$100 milyan (IMF, Country Report 24/346). Kadib waxaa loo kordhiyay SDR 105 milyan (IMF).
Shan ujeedo ayuu leeyahay: maaliyad deggan, dakhli badan iyo maamul maaliyadeed oo wanaagsan, bangiyo xoogan, jawi ganacsi iyo maamul wanaagsan, iyo tirakoob wanaagsan (IMF).
9 December 2024, guddiga IMF wuxuu dhammeeyay dib-u-eegistii labaad, isagoo sii daayay SDR 7.5 milyan; wadarta waxay noqotay SDR 45 milyan (IMF, 24/346).
Yaa dhisay xiriirka?
- Xasan Cali Khayre, Ra'iisul Wasaare: dowladda ayuu u hadlay March 2020 (Bangiga Adduunka).
- Kristalina Georgieva, Agaasimaha Guud ee IMF: waxay soo dhoweysay go'aanka March 2020 (isla ilo).
- David Malpass, Madaxweynaha Bangiga Adduunka: March 2020 (isla ilo).
- Xasan Sheekh Maxamuud, Madaxweyne: wuxuu Soomaaliya u hadlay December 2023 (IMF, 23/438).
- Bixi Iimaan Cige, Wasiirka Maaliyadda: wuxuu dowladda hoggaaminayay December 2023, wuxuuna la kulmay kooxdii IMF 2024 (IMF, 23/438; IMF, 24/346).
- Jihad Azour, Agaasimaha IMF ee Bariga Dhexe iyo Bartamaha Aasiya: (IMF, 23/438).
- Antoinette Sayeh, Ku-xigeenka Agaasimaha Guud: waxay guddoomisay shirkii 13 December 2023 (IMF, 23/437).
- Laura Jaramillo: madaxa kooxda IMF ee wadahadallada Istanbul, 17 ilaa 25 September 2024 (IMF, 24/346).
- Guddoomiyaha Bangiga Dhexe Cabdullaahi iyo Wasiirka Batroolka Maxamed: waxay la kulmeen kooxdii 2024 (isla ilo).
- Dowladihii amaahda ku-meel-gaarka bixiyay: Talyaaniga, Norway iyo Ingiriiska (Bangiga Adduunka).
Xafiiska IMF
Xafiiska wakiilka IMF ee Soomaaliya wuxuu ku yaal Nairobi, Kenya (IMF). Tababarka iyo caawimaadda farsamo waxaa lagu maalgeliyaa Sanduuqa Dalka Soomaaliya (IMF). Eeg Hay'adaha caalamiga ah ee Soomaaliya.
Somaliland iyo dowlad-goboleedyada
IMF waxay amaahisaa Dowladda Federaalka. Shuruudaha barnaamijku waxay khuseeyaan miisaaniyadda federaalka, Bangiga Dhexe iyo xeerarka deynta, sida wareegtada deynta ee ra'iisul wasaaruhu soo saaray 15 July 2024 (IMF, 24/346). Eeg Lacagta dowlad-goboleedyada iyo Dhaqaalaha Somaliland.
Bogag la xiriira
Ilaha
- IMF, taariikhda amaahaha, 31 October 2026 · imf.org
- Bangiga Adduunka · worldbank.org
- IMF, bogga Soomaaliya · imf.org
- IMF · imf.org
- Bangiga Adduunka, 25 March 2020 · worldbank.org
- IMF, Su'aalaha muhiimka ah · imf.org
- IMF, 23/438 · imf.org
- IMF, 23/437 · imf.org
- IMF, Country Report 24/346 · imf.org