Soomaaliya iyo Midowga Afrika

Sidee bay maanta u xiriiraan Soomaaliya iyo Midowga Afrika?

Soomaaliya waa xubin Midowga Afrika (AU), oo ku jirta gobolka Bariga Afrika (AU, dalalka xubnaha ah). Hawlgalka saddexaad ee AU, AUSSOM, wuxuu bilowday 1 January 2025 (AUSSOM).

15 December 2025, Golaha Nabadda iyo Amniga (PSC) wuxuu AUSSOM u kordhiyay 12 bilood laga bilaabo 1 January 2026, wuxuuna Golaha Ammaanka QM ka codsaday inuu ansixiyo (PSC, war-murtiyeedka 1317). QM waxay ansixisay 23 December 2025, ilaa 31 December 2026 (AUSSOM).

Lacagta ayaa ah su'aasha ugu weyn. Golaha wuxuu muujiyay "walaac qoto dheer oo ku saabsan dhimanaanta joogtada ah ee maaliyadda", wuxuuna xusay in Guddiga AU uu US$20 milyan oo ka mid ah faa'iidada Sanduuqa Nabadda AU u qoondeeyay miisaaniyadda AUSSOM ee 2025 (PSC, 1317).

Goorma ayay Soomaaliya ku biirtay?

Soomaaliya waxay ku biirtay Ururka Midnimada Afrika (OAU) 25 May 1963 (AU). July 1964, shirkii ugu horreeyay ee OAU ee Qaahira wuxuu ansixiyay go'aanka AHG/Res. 16(I), kaas oo xubnuhu ku ballanqaadeen inay ixtiraamaan xuduudihii ay ka dhaxleen xorriyadda. AU weli way tixraacdaa xeerkan marka ay Soomaaliya ka hadlayso (PSC, 1324, 6 January 2026).

Yaa Soomaaliya ku matala AU, yaase hoggaamiya shaqada AU ee Soomaaliya?

Cabdullaahi Warfaa: wakiilka joogtada ah ee Soomaaliya ee AU (PSC, 1317).
Cabdisalaam Cabdi Cali: wasiirka arrimaha dibadda; wuxuu ka hadlay shirkii wasiirrada ee 6 January 2026 (PSC, 1324).
Maxamuud Cali Yuusuf: guddoomiyaha Guddiga AU; 26 December 2025 wuxuu diiday tallaabo kasta oo Somaliland lagu aqoonsanayo (isla ilo).
Bankole Adeoye: guddoomiyaha arrimaha siyaasadda, nabadda iyo amniga ee AU (PSC, 1317).
El Hadji Ibrahima Diene: wakiilka gaarka ah ee guddoomiyaha AU ee Soomaaliya iyo madaxa AUSSOM (AUSSOM, hoggaanka).
Mukhtaar Cismaan Kaarie: ku-xigeenka madaxa AUSSOM (isla ilo).
Jeneraal Sam Kavuma: taliyaha ciidamada AUSSOM (isla ilo).
Hillary Sao Kanu: taliyaha booliska AUSSOM (isla ilo).
Jeneraal Cheick Dembele: madaxa qaybta hawlgallada nabadda ee AU; wuxuu hoggaamiyay kooxdii AU iyo QM ee Soomaaliya timid 24 September 2024 (AUSSOM).

Hawlgallada AU ee Soomaaliya

AMISOM, 2007 ilaa 2022 (AUSSOM). Eeg AMISOM.
ATMIS, 1 April 2022 ilaa 31 December 2024 (isla ilo). Eeg ATMIS.
AUSSOM, laga bilaabo 2025: PSC wuxuu ansixiyay 1 August 2024, Golaha Ammaanka QM-na 27 December 2024 (go'aanka 2767). Ujeeddadu waa in amniga loo wareejiyo ciidamada Soomaalida 2029 (isla ilo). Eeg AUSSOM.

25 February 2025 Soomaaliya iyo AU waxay ku heshiiyeen tirada ciidamada: Uganda 4,500, Itoobiya 2,500, Jabuuti 1,520, Kenya 1,410 iyo Masar 1,091 (VOA, 25 February 2025). December 2025, golaha wuxuu soo dhoweeyay diyaargarowga Masar, wuxuuna u mahadceliyay Burundi iyo Ghana oo shaqaalahooda sii hayay 31 December 2025 kadib (PSC, 1317).

Eeg Ciidamada shisheeye ee Soomaaliya iyo Hay'adaha caalamiga ah ee Soomaaliya.

Go'aannada Golaha Nabadda iyo Amniga

(AUSSOM, war-murtiyeedyada):

1 August 2024, shirka 1225: qorshaha hawlgalka kadib ATMIS.
19 December 2024, shirka 1253 (wasiirro): amniga kadib ATMIS.
29 April 2025, shirka 1276: xaaladda AUSSOM.
3 July 2025, shirka 1287 (wasiirro): Soomaaliya iyo AUSSOM.
15 December 2025, shirka 1317: AUSSOM loo kordhiyay 2026; Guddiga AU in uu QM kala hadlo go'aanka 2719 (PSC, 1317).
6 January 2026, shirka 1324 (wasiirro): madax-bannaanida Soomaaliya kadib aqoonsiga Israa'iil (PSC, 1324).

Yaa bixiya kharashka hawlgalka?

Go'aanka 2719 ee Golaha Ammaanka (December 2023) wuxuu oggolaanayaa in 75% kharashka hawlgal AU uu ka yimaado miisaaniyadda QM (ISS Africa). May 2025 golaha kuma heshiin in AUSSOM lagu dabaqo (Security Council Report). December 2025, PSC wuxuu saaxiibbada ka codsaday maalgelin sannado badan ah (PSC, 1317).

Sidee bay AU ula macaamishaa Somaliland iyo dowlad-goboleedyada?

Aqoonsiga Israa'iil: 6 January 2026, PSC wuxuu "si adag u cambaareeyay oo diiday" aqoonsiga, wuxuuna ku baaqay in "isla markiiba la laalo". Wuxuu sheegay in "qofna aanu awood u lahayn inuu beddelo qaab-dhismeedka dhuleed ee dal xubin ka ah AU" (PSC, 1324).
Imaaraadka: 6 January 2026, guddoomiyaha AU iyo Sheekh Shakhbuut bin Nahyan waxay taageero u muujiyeen madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya (Wasaaradda Arrimaha Dibadda Imaaraadka).
Dowlad-goboleedyada: PSC wuxuu ku dhiirri-geliyay "wadahadal gudaha Soomaaliya ah" inuu yahay jidka kaliya ee lagu xalliyo khilaafaadka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada, wuxuuna Guddiga AU ka codsaday inuu IGAD iyo EAC la shaqeeyo (PSC, 1324).
Doorashooyinka: PSC wuxuu ammaanay ballanqaadka Soomaaliya ee doorasho qof iyo cod ah (PSC, 1317).

Ma jireen khilaafaad?

Itoobiya iyo AUSSOM, 2024: 22 October 2024, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya waxay sheegtay in "heshiiska sharci-darrada ah" ee Itoobiya la gashay gobolka waqooyi uu jebiyay madax-bannaanida Soomaaliya, iyo in Soomaaliya ay go'aamiso dalalka ciidamada keenaya (Wasaaradda Arrimaha Dibadda). February 2025, Itoobiya waxaa la siiyay 2,500 kaalmood (VOA).
Maalgelinta: QM weli ma aqbalin maalgelinta 2719 (Security Council Report).