Taariikhda
Doorashadii madaxtinimada Somaliland ee 2010
26 Juun 2010 codbixiyayaasha Somaliland waxay Madaxweyne u doorteen Axmed Maxamed Maxamuud 'Siilaanyo' oo ka tirsan xisbiga mucaaradka ee Kulmiye, isagoo helay 49.59 boqolkiiba codadka. Madaxweynihii xilka hayay, Daahir Riyaale Kaahin oo ka tirsan UDUB, ayaa galay kaalinta labaad wuuna aqbalay natiijada, Siilaanyana xilka ayaa loo dhaariyay 27 Luulyo. Codbixinta shan jeer ayaa dib loo dhigay tan iyo Abriil 2008, iyadoo ay jirtay xiisad ku saabsan diiwaanka codbixiyayaasha oo lagu xalliyay heshiis ay dhexdhexaadiyeen Itoobiya iyo Boqortooyada Ingiriiska Sebtembar 2009.
Si kooban
26 Juun 2010 Somaliland waxay qabatay doorashadeedii madaxtinimo ee labaad. 1 Luulyo Guddiga Doorashada Qaranku wuxuu ku dhawaaqay in Axmed Maxamed Maxamuud "Siilaanyo" oo ka tirsan xisbiga mucaaradka ee Kulmiye uu ku guulaystay "49.59 boqolkiiba codadka" (tarjumaad). Maxkamadda Sare ayaa ansixisay natiijada 11 Luulyo, Siilaanyana xilka ayaa loo dhaariyay 27 Luulyo (Golaha Ammaanka QM, S/2010/447, faqradda 10).
Madaxweynihii xilka hayay, Daahir Riyaale Kaahin oo ka tirsan UDUB, ayaa guuldarraystay. Xoghayaha Guud ee QM wuxuu qoray in codbixinta "ay kormeerayaasha caalamigu ku tilmaameen mid xor ah, xalaal ah oo daah-furan" (tarjumaad) (isla ishaas). Dhammaan doorashooyinka Somaliland, eeg doorashooyinka Somaliland. Codbixinta madaxtinimo ee xigtay, eeg doorashadii madaxtinimada Somaliland 2017.
Shan dib-u-dhac, 2008 ilaa 2009
Laga soo xigtay warbixinnada Xoghayaha Guud ee QM:
- Taariikhdii hore. Codbixinta "markii hore waxaa loo qorsheeyay Abriil 2008" (tarjumaad) (S/2009/684, faqradda 8).
- Khilaafka diiwaanka. 2009, "xisbiyada mucaaradka, bulshada rayidka iyo golaha sharci-dejintu waxay diideen go'aankii Guddiga Doorashada Qaranka, oo laanta fulintu taageertay, ee ahaa in doorashooyin la qabto iyadoo aan diiwaan codbixiyayaal jirin" (tarjumaad). 11 Agoosto 2009 Baarlamaanku wuxuu guddiga iyo dowladda ka codsaday inay qorshahaas ka tanaasulaan (S/2009/503, faqradda 13).
- Dhexdhexaadinta. 21 Agoosto Wasiirka Dowladda ee Arrimaha Dibadda Itoobiya ayaa la kulmay Madaxweynaha, mucaaradka, bulshada rayidka iyo odayaasha. 25 Agoosto wasiirka arrimaha dibadda Somaliland wuxuu Itoobiya ka codsaday inay dhexdhexaadiso, 30 Agoostana Baarlamaanku wuxuu sameeyay guddi ka kooban saddexda xisbi (isla ishaas).
- Dib-u-dhacii shanaad. Horraantii Sebtembar 2009 guddigu wuxuu dib u dhigay codbixintii loo qabtay 27 Sebtembar. "Kani wuxuu ahaa dib-u-dhigistii shanaad ee codbixinta" (tarjumaad). Xiisaddu way degtay markii muddada Madaxweynaha iyo Madaxweyne ku xigeenka hal bil lagu kordhiyay (S/2009/684, faqradda 8).
- Heshiiska. 30 Sebtembar 2009 xisbiga talada haya ee UDUB iyo xisbiyada mucaaradka ee Kulmiye iyo UCID waxay saxiixeen heshiis-is-afgarad "ay dhexdhexaadiyeen Itoobiya iyo Boqortooyada Ingiriisku" (tarjumaad). Waxay ku heshiiyeen inay sugaan diiwaanka codbixiyayaasha, in codbixinta madaxtinimadu ka horreyso doorashooyinka golayaasha deegaanka, iyo in la sameeyo guddi doorasho oo cusub, kaas oo xubnihiisa la dhaariyay 28 Oktoobar (isla ishaas).
- Kaararka cusub. Horraantii 2010 guddigu wuxuu sheegay inuu bixin doono kaararka codbixinta ee cusub ilaa Maajo "si loo hubiyo doorashooyin xor ah oo xalaal ah" (tarjumaad) (S/2010/234, faqradda 6).
Codbixinta iyo natiijada
- Maalinta codbixinta. 26 Juun 2010. Howlgalka kormeerka caalamiga ahi wuxuu lahaa 59 kormeere oo ka kala yimid 16 dal, kuwaas oo daboolay 33 boqolkiiba goobaha codbixinta ee lixda gobol ee Somaliland. Wuxuu doorashooyinka ku tilmaamay "si macquul ah xor iyo xalaal, inkastoo dhibaatooyin qaarna la xusay" (tarjumaad) (Howlgalka Kormeerka Doorashada Caalamiga, warbixinta 2018, b. 16).
- Ku dhawaaqista. Guddoomiyaha guddiga, Ciise Yuusuf Maxamed, ayaa ku dhawaaqay natiijada. Al Jazeera waxay bixisay qiyaastii 538,000 cod oo sax ah oo ka mid ah 1.09 milyan codbixiye oo diiwaangashan, waxayna soo warisay khaladaad sida xisbiga talada haya oo ololihiisa u adeegsaday lacagta dadweynaha, warbaahinta dowladda iyo gaadiidka (Al Jazeera, 2 Luulyo 2010).
Tirooyinka sida uu u bixiyay guddiga doorashadu, iyadoo loo marayo African Elections Database (Wikipedia, "2010 Somaliland presidential election"):
| Musharraxa | Xisbiga | Ku xigeenka | Codad | Saami |
|---|---|---|---|---|
| Axmed Maxamed Maxamuud "Siilaanyo" | Kulmiye | Cabdiraxmaan Saylici | 266,906 | 49.59% |
| Daahir Riyaale Kaahin | UDUB | Axmed Yuusuf Yaasiin | 178,881 | 33.23% |
| Faysal Cali Waraabe | UCID | Maxamed Rashiid | 92,459 | 17.18% |
| Wadar | 538,246 |
Ka-qaybgalku wuxuu ahaa 50.31 boqolkiiba 1,069,914 codbixiye oo diiwaangashan (isla ishaas).
Xil-wareejinta
- Jawaabta kii guuldarraystay. Maqaal ra'yi ah oo Al Jazeera daabacday 22 Luulyo 2010 ayaa sheegay in Riyaale "uu aqbalay go'aanka shacabka oo si sharaf leh u qiray guuldarada" (tarjumaad) (Al Jazeera).
- Dowladda cusub. Siilaanyo wuxuu magacaabay gole wasiirro oo ka kooban 20 wasiir iyo lix wasiir ku xigeen, saddex ka mid ahna haween ah (S/2010/447, faqradda 10).
Yaa dhibaatooday?
- Shaqaalaha doorashada iyo codbixiyayaasha bariga. QM waxay diiwaangelisay "dhowr dhacdo amni oo la xiriira doorashooyinkii 'madaxtinimada' ee Juun" (tarjumaad), iyo iska horimaadyo Sool iyo Sanaag ka dhacay oo u dhexeeyay ciidamada Somaliland iyo maleeshiyaadka Sool, Sanaag iyo Cayn (SSC) (S/2010/447, faqradda 16). Wikipedia, iyadoo soo xiganaysa warbixinta kormeerka Progressio, waxay diiwaangelisay rabshad Sool ka dhacday oo sababtay dhimashada sarkaal doorasho (Wikipedia).
Ilaha way kala duwan yihiin
- Sida ay codbixintu u nadiif ahayd. QM waxay sheegtay in kormeerayaashu ku tilmaameen "xor, xalaal oo daah-furan". Soo koobidda dambe ee kormeerayaasha laftooda waxay leedahay "si macquul ah xor iyo xalaal, inkastoo dhibaatooyin qaarna la xusay". Al Jazeera waxay soo warisay in xisbiga talada hayaa adeegsaday kheyraadka dowladda.
- Codadka UDUB. Shaxda ugu weyn ee Wikipedia waxay Riyaale siisaa 178,881 cod; shaxdeeda degmooyinka waxay bixisaa 179,881.
- Taariikhda ku dhawaaqista. QM waxay bixisaa 1 Luulyo 2010. Al Jazeera waxay soo warisay ku dhawaaqista 2 Luulyo.
Akhri ilaha asalka ah
- Xoghayaha Guud ee QM, warbixinnada Soomaaliya: S/2009/503 (2 Oktoobar 2009), PDF; S/2009/684 (8 Janaayo 2010), PDF; S/2010/234 (11 Maajo 2010), PDF; S/2010/447 (9 Sebtembar 2010), PDF.
- Howlgalka Kormeerka Doorashada Caalamiga, The limits of consensus? (2018), oo leh soo koobidda howlgalkii 2010 b. 16: PDF.
- Al Jazeera, "Opposition wins Somaliland vote", 2 Luulyo 2010: maqaal.
Ilaha
- Golaha Ammaanka QM, S/2010/447, faqradda 10 · documents.un.org
- S/2009/684, faqradda 8 · documents.un.org
- S/2009/503, faqradda 13 · documents.un.org
- S/2010/234, faqradda 6 · documents.un.org
- Howlgalka Kormeerka Doorashada Caalamiga, warbixinta 2018, b. 16 · discovery.ucl.ac.uk
- Al Jazeera, 2 Luulyo 2010 · aljazeera.com
- Wikipedia, "2010 Somaliland presidential election" · en.wikipedia.org
- Al Jazeera · aljazeera.com