Doorashadii baarlamaanka Soomaaliya ee 2016

Kooban

"Doorashooyinka baarlamaanka federaalka waxaa la daah-furay 15 Oktoobar" 2016, sida uu sheegay Xoghayaha Guud ee QM. "Inkastoo ay jireen dib-u-dhacyo iyo khaladaad, oo ay ku jiraan laaluush iyo cabsigelin loo geystay ergooyinka, hannaanka doorashadu wuxuu ahaa mid ka nabad badan oo ka loo dhan yahay tii 2012" (tarjumaad) (Golaha Ammaanka QM, S/2017/21, faqradaha 2–3).

"Bishii Febraayo, waxaa la dhammaystiray hannaanka doorashada 329-ka xubnood ee Golaha Shacabka iyo Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka" (tarjumaad) (S/2017/408, faqradda 23). Baarlamaanka cusub ayaa markaas doortay Madaxweynaha. Eeg doorashadii madaxtinimada ee 2017.

Maxaa loo doortay doorasho dadban?

"Maadaama doorashooyinka qof iyo cod aysan weli suurtagal ahayn, waxaa la sameeyay hannaan doorasho oo fududeynaya ka qaybgal ballaaran 2016 marka loo eego 2012, kuna socda dhanka cod guud 2020" (tarjumaad), sidaas ayay sharraxday hay'adda QM ee Soomaaliya (UNSOM) (UNSOM, Somalia 2016 Electoral Process). Muddooyinka Baarlamaanka iyo Madaxweynaha waxay dhammaadeen 2016 sida uu dhigayo Dastuurka Federaalka ee Ku-meel-gaarka ah (isla ishaas).

Habkan "wuxuu ka soo baxay 18 bilood oo la-tashiyo dadweyne iyo wada-xaajood siyaasadeed ah" (tarjumaad) (S/2017/21, faqradda 21). Madasha Hoggaanka Qaranka (National Leadership Forum), oo "ka kooban hoggaamiyeyaasha federaalka iyo gobollada" (tarjumaad), ayaa dejisay xeerarkiisa (isla ishaas, faqradda 3).

Sida ay u shaqaysay

Sida ku cad warqadda xogta ee UNSOM (UNSOM):

• Golaha Shacabka. 275-tiisa kursi waxaa "mar kale loo qaybiyay sida uu dhigayo nidaamka awood-qaybsiga 4.5 ee ku salaysan beelaha" (tarjumaad). "135 oday dhaqameed ayaa xuli doona xubnaha 275 guddi doorasho. Guddiyadaas doorashada, oo mid kastaa ka koobnaan doono 51 ergo, ayaa markaas dooran doona 275-ta xubnood" (tarjumaad).
• Ergooyinka. Odayaasha ayaa xulay "iyagoo la tashanaya odayaasha jilibyada", si ay "u matalaan dhammaan jilibyada wadaaga kursiga" (tarjumaad). Guddi kasta oo 51 ah wuxuu u baahnaa "ugu yaraan 16 haween ah iyo 10 dhallinyaro ah" (tarjumaad). Wadarta la qorsheeyay waxay ahayd 14,025 ergo.
• Aqalka Sare. Gole cusub oo matalaya dowlad goboleedyada. Xukuumadaha dowlad goboleedyada ayaa kursi kasta u magacaabay ugu yaraan laba musharrax, golayaasha dowlad goboleedyaduna waxay doorteen xubnaha, "iyadoo loo sameeyay qabanqaabo gaar ah Banaadir iyo Soomaaliland" (tarjumaad).
• Musharrixiinta. Muwaadin kasta oo ka mid ah jilibyada wadaaga kursi, oo jira ugu yaraan 25 sano, lehna waxbarasho dugsi sare ama mid u dhiganta. Lacagta diiwaangelintu waxay ahayd $5,000 ragga iyo $2,500 haweenka.
• Halka. Codbixintu waxay ka dhacday Garoowe, Cadaado (Adado), Kismaayo, Baydhabo iyo Jowhar, iyo Muqdisho oo loogu talagalay kuraasta Banaadir iyo Soomaaliland.
• Yaa maamulay. Guddiga Hirgelinta Doorashada Dadban ee Federaalka oo ka koobnaa 22 xubnood, iyo guddiyo heer dowlad goboleed ah iyo guddi madax-bannaan oo xalliya khilaafaadka.

Qaybinta kuraasta Golaha Shacabka ee warqadda xogta:

Marka la barbardhigo 2012

QM waxay taxday waxyaabaha cusbaa (S/2017/21, faqradda 21): "xeerar anshaxeed, codbixin qarsoodi ah iyo dhisidda hay'ado ku-meel-gaar ah oo hirgelin iyo xallinta khilaafaadka", "codbixiyeyaal la ballaariyay, doorashooyin ka dhacay dalka oo dhan markii ugu horraysay ku dhowaad 50 sano, iyo doorashada aqal sare oo ku salaysan matalaad juqraafi, ee aan beel oo keliya ahayn" (tarjumaad). 2012, 135 oday ayaa doortay baarlamaan hal aqal ah, iyadoo codbixintu ka dhacday Muqdisho oo keliya, codbixin qarsoodi ahna aysan jirin (UNSOM). Eeg doorashadii madaxtinimada ee 2012.

Codbixinta

• 15 Oktoobar 2016. Codbixintu way bilaabatay (S/2017/21, faqradda 2).
• Khaladaadka. "Kiisas la xaqiijiyay oo khaladaad doorasho ah ayaa keenay in Madashu amarto in dib loo qabto shan kursi oo baarlamaan" (tarjumaad) (isla ishaas, faqradda 3). Xoghayaha Guud wuxuu ku daray in "kiisaska anshax-xumada ee la soo sheegay aan dhammaantood si ku filan wax looga qaban, oo ay ku jirto ilaalinta kuraasta haweenka loo qoondeeyay" (tarjumaad) (faqradda 75).
• Rabshadaha. Maleeshiyaad taageersan musharrixiin isku haysta oo aqalka hoose ah ayaa ku dagaallamay Baydhabo 29 Oktoobar iyo 12 Nofembar. Cadaado, xiisad beeleed ayaa keentay in askari Soomaaliyeed toogto oo dilo qof rayid ah. Rasaas goos goos ah ayaa dhacday intii codbixintu socotay Garoowe 5 Nofembar (faqradda 12).
• 27 Diseembar. "Baarlamaanka Federaalka cusub ayaa la caleemo saaray" (tarjumaad) fadhi wadajir ah. Ilaa 31 Diseembar, 43 ka mid ah 54-ta xubnood ee Aqalka Sare iyo 258 ka mid ah 275-ta xubnood ee Golaha Shacabka ayaa la doortay (faqradda 2).
• Kharashka. $14 milyan: "60 boqolkiiba waxaa bixiyay deeq-bixiyeyaasha caalamka, 10 boqolkiiba Dowladda Federaalka, 30 boqolkiibana lacagaha diiwaangelinta musharrixiinta" (tarjumaad) (faqradda 3).

Baarlamaanka cusub

Sida ku cad warbixinta Xoghayaha Guud ee QM ee Maajo 2017 (S/2017/408, faqradaha 2, 5 iyo 23):

• Guddoomiyeyaasha. Maxamed Sheekh Cismaan Jawaari (Mohamed Sheikh Osman Jawari) ayaa dib loogu doortay Guddoomiyaha Golaha Shacabka 11 Janaayo 2017. Cabdi Xaashi Cabdullaahi (Abdi Hashi Abdullahi) ayaa loo doortay Guddoomiyaha Aqalka Sare ee cusub 22 Janaayo. Eeg Guddoomiyeyaasha Baarlamaanka.
• Codbixiyeyaasha. "Qiyaastii 13,000 ergo beeleed oo la magacaabay ayaa wakiilladooda Golaha Shacabka Federaalka ku doortay caasimadaha dowlad goboleedyada iyo Muqdisho" (tarjumaad).
• Yaa ku guuleystay. "Haweenku waxay yihiin 24 boqolkiiba Golaha Shacabka, koror weyn oo ka yimid 14 boqolkiiba ee baarlamaankii hore. Guud ahaan, in ka badan 50 boqolkiiba xildhibaannada waa cusub yihiin. Qiyaastii 18 boqolkiiba xubnaha la doortay waxay ka yar yihiin 35 sano" (tarjumaad).
• Hadafka haweenka. Madashu waxay haweenka u dejisay hadaf ah 30 boqolkiiba; natiijadu way ka hoosaysay (S/2017/21, faqradaha 3 iyo 46).

Eeg Baarlamaanka Federaalka iyo doorashooyinka Soomaaliya.

Yaa dhibaatadu gaartay?

• Odayaasha beelaha iyo ergooyinka. "Dad looga shakisan yahay inay ka tirsan yihiin Al-Shabaab ayaa toogtay lix oday beeleed iyo laba ergo doorasho 20 Oktoobar, 2, 6, 9 iyo 29 Nofembar iyo 11 iyo 28 Diseembar" (tarjumaad) (S/2017/21, faqradda 7).
• Musharrixiinta haweenka. "Musharrixiinta haweenka iyo u-doodayaashu waxay la kulmeen hanjabaad iyo cabsigelin. Waxay sidoo kale sheegeen musuqmaasuqa inuu yahay arrin si xun u saameysa awoodda haweenku u yeelan karaan musharraxnimo guuleysata" (tarjumaad) (isla ishaas, faqradda 47).
• Dadka Muqdisho. Al-Shabaab "waxay kordhisay adeegsiga qaraxyada baabuurta" (tarjumaad) intii lagu jiray xilliga doorashada. 11 Diseembar baabuur yar ayaa ku qarxay dekedda, "isagoo dilay in ka badan 35 qof" (tarjumaad) (isla ishaas, faqradda 7).
• Qof rayid ah oo Cadaado ku sugnaa, oo uu toogtay askari xilli ay jirtay xiisad beeleed oo la xiriirta codbixinta (isla ishaas, faqradda 12).

Ilaha way kala duwan yihiin

• Immisa ergo. Warqadda xogta ee UNSOM waxay qorshaysay 14,025. Warbixinnada Xoghayaha Guud waxay bixiyaan "ku dhowaad 13,000" iyo "qiyaastii 13,000" oo codeeyay.
• Nabad mise cillado. QM waxay hannaanka ku tilmaantay "mid ka nabad badan oo ka loo dhan yahay tii 2012", iyadoo isla markaas diiwaangelisay "laaluush iyo cabsigelin loo geystay ergooyinka" iyo anshax-xumo aan "si ku filan wax looga qaban".

Akhri ilaha asalka ah

• UNSOM, Somalia 2016 Electoral Process (warqad xog ah, 2016): PDF.
• Xoghayaha Guud ee QM, warbixinno ku saabsan Soomaaliya: S/2017/21 (9 Janaayo 2017), PDF; S/2017/408 (9 Maajo 2017), PDF.