Ayaanle Cayr (Ayanle, Habar Gidir, Hawiye)

Magaca iyo abtirsiinta

Ayaanle Cayr waa jilib ka tirsan Cayr, oo ah laan Habar Gidir ee Hawiye. Wikipedia Soomaaliga waxay sidoo kale ugu yeertay Ayaanle Caroole (Wikipedia Soomaaliga, Ayaanle Cayr, kayd).

Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay dad badan ayaa u haysta in Cayr Maxamed uu dhalay Ayaanle, balse dhowr fac ayaa u dhexeeya. Waxay sheegtay in hooyada Ayaanle, Faadumo Xasan Gaalshireed, ay u dhalatay Mareexaan Reer Xasan (isla ilaha). Eeg geedka Hawiye.

Laamaha waaweyn

Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay Ayaanle wuxuu dhalay afar wiil. Saddex ayaa taranay, Aflax Ayaanle ma uusan reebin carruur (Wikipedia Soomaaliga, kayd):

Reer Ilmo Adeero Cumar waxay ka kooban yihiin toban jufo oo ku abtirsada Cumar Weheliye. Waxaa ka mid ah Reer Xuseen (Xuseen Gurmo), Reer Guurey iyo laamaha Gondaweyne. Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay jufooyinkaas waxaa la isugu geeyay si loo mideeyo mag-bixinta, qaaraanka iyo is-difaaca (isla ilaha).

Meesha ay degaan

Ma jiro tirakoob qabiil ahaan Soomaalida u tiriya. ACCORD waxay xustay in Soomaalidu inta badan sheegtaan tiro ka badan inta ay yihiin, "si ay xoog u muujiyaan" (ACCORD, 2009, b. 11).

Eeg Galgaduud iyo Mudug.

Taariikhda la diiwaangeliyay

• 1700-meeyadii. Wikipedia Soomaaliga waxay soo gudbisay sheekooyin afka laga dhigto oo ku saabsan Cabdille Guure (Yabadhaale) iyo Cumar Oreey (Ayaanle). Waxay ku xirtay dagaallo dhul iyo ceelal, sida ceelka Gujaale (Wikipedia Soomaaliga, kayd).
• Bilowgii 1900-meeyadii. Waxay leedahay Cigayoon Maxamed, oo Fiqishini ah, wuxuu ahaa darwiish iyo gabayaa u dhowaa Sayid Maxamed Cabdulle Xasan (isla ilaha). Eeg Dervish movement (Ingiriisi).
• 1925. Waxay leedahay 11 nin oo Cayr ah, badankoodu Ayaanle, ayaa dilay sarkaalkii Talyaaniga ee Ceelbuur, oo ay ku magacawday Captain Carolei. Waxay magacawday Cabdulle Ciroobe iyo Geelle Galaal (isla ilaha).
• Xilliga gumeysiga. Waxay leedahay ganacsato Ayaanle ah ayaa la ganacsan jiray Cadan, Yemen. Ingiriisku wuxuu Maxamed Daqarre, oo Fiqishini ah, u magacaabay wakiilka bulshada ganacsatada Soomaalida ee Cadan (isla ilaha).

Wikipedia Soomaaliga waxay magacawday dad badan, oo ay ka mid yihiin Jeneraal Maxamed Nuur Galaal iyo Jeneraal Cabdulqaadir Cali Diiriye (Subxaanyo) (isla ilaha).

Odayaasha iyo xeerka

Hoggaamiyeyaasha sare ee qabiilada Soomaaliyeed waxay leeyihiin magacyo sida suldaan, ugaas ama issim. Doorkoodu waa "inta badan garsoor iyo matalaad" (UK Home Office, 2019).

Wikipedia Soomaaliga waxay leedahay Ayaanle waxay hoos imaanayeen ugaaska Cayr. Waxay sheegtay in lix nabadoon la doortay markii beeshu ballaaratay (Wikipedia Soomaaliga, kayd):

1. Nabadoon Diini Beereed (Reer Weheliye Dheere)
2. Nabadoon Sheekhdoon Cismaan Qeylo (Reer Qurbac)
3. Nabadoon Coloow Aftaag (Reer Ciyoow)
4. Nabadoon Mataan Axmed Ilkoweyne (Reer Liibaan)
5. Suldaan Kaariye Kheyre Geedi (Reer Ilmo Adeero)
6. Caaqil Maxamed Cabsiiye (Fiqishini)

Eeg xeer, Somali customary law.

Colaadaha dhowaan la diiwaangeliyay

EUAA waxay ku taxday colaadaha firfircoonaa Abriil 2023 ilaa Maarso 2025: "Ayaanle (Ayr/Habar Gidir/Hawiye) iyo Absiiye (Ayr/Habar Gidir/Hawiye), Laas-Xaadow". Waxay leedahay khilaafkani wuxuu bilaabmay 2018 (EUAA, 2025, qaybta 1.5.1).

EASO waxay horay u diiwaangelisay Ayaanle (Cayr) iyo Reer Kooshin (Mareexaan), Balanbale (EASO, 2021). Eeg Mareexaan iyo colaadaha qabiilada.

Meesha iluhu ku kala duwan yihiin

• Heerka. Abbink wuxuu Cayr hoostiisa ku taxay laba laamood oo keliya, Absiye iyo Ayanle. ACLED wuxuu calaamadeeyay ilaa sideed koox oo Cayr ah, Ayanle oo ka mid ah.
• Tirada. Wikipedia Soomaaliga waxay Ayaanle ku sheegtay jilibka ugu ballaaran Habar Gidir iyo Cayr. Ma jiro il kale oo halkan ku jirta oo taas xaqiijisay.
• Taariikhda. Inta badan taariikhda boggan waxay ka timid Wikipedia Soomaaliga iyo sheekooyin afka laga dhigto oo odayaal laga soo xigtay.

Akhri wax badan

• Cayr
• Habar Gidir
• Hawiye
• Geedka Hawiye