Soomaaliya iyo adduunka
Soomaaliya iyo Sierra Leone
Sierra Leone waxay ciidan 850 askari ah u dirtay howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya bishii Abriil 2013, waxayna fadhiyeen Kismaayo. Waxay ka bexeen Janaayo 2015 kadib markii cudurka Ebola uu joojiyay beddelkoodii. Tan iyo markaas waxay dirtaa booliis: laba sarkaal oo Sierra Leone ah ayaa hoggaamiyay booliiska howlgalka, Augustine Magnus Kailie (2019) iyo Hillary Sao Kanu (2 Maarso 2023).
Sidee xiriirka Soomaaliya iyo Sierra Leone yahay maanta?
Xiriirka ugu weyn ee labada dal waa howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya. Sierra Leone waxay ciidan dagaal soo dirtay 2013 ilaa 2015, kadibna booliis. Sannadkii 2023 howlgalku wuxuu sheegay in Sierra Leone ay bixiso saraakiil milateri, unug booliis ah (Formed Police Unit) iyo booliis shaqsi ah (ATMIS, 28 Abriil 2023).
Dad u dhashay Sierra Leone ayaa xilal sare ka qabtay howlgallada. Booliiska howlgalka Midowga Afrika waxaa hoggaaminayay saraakiil Sierra Leone ah laga bilaabo 2019. Amadu Kamara, oo 2023 ahaa agaasimaha Xafiiska Taageerada QM ee Soomaaliya (UNSOS), waa nin Sierra Leone u dhashay (ATMIS, 28 Abriil 2023).
Sierra Leone waxay xubin ka ahayd Golaha Ammaanka QM 2024 iyo 2025. 27 Diseembar 2024 waxay u codeysay qaraarka 2767, kaas oo dhisay howlgalka AUSSOM (UN Project, S/PV.9828).
Goorma ayuu xiriirku bilowday?
Sierra Leone waxay xorriyadda ka qaadatay Ingiriiska 27 Abriil 1961 (ATMIS, 28 Abriil 2023). Xiriirkii ugu horreeyay ee weyn ee la diiwaangeliyay wuxuu ahaa Abriil 2013, markii guuto ka kooban 850 askari ay Soomaaliya timid iyadoo ka tirsan AMISOM (Garowe Online, 18 Diseembar 2014).
Howlgalka Midowga Afrika ayaa Muqdisho ku xusay sannadguuradii 62-aad ee xorriyadda Sierra Leone bishii Abriil 2023. Ku-simaha taliyaha ciidamada, Sareeye Guuto Marius Ngendabanka, wuxuu sheegay in ciidamada Sierra Leone ay "wax weyn ku biiriyeen AMISOM" (ATMIS, 28 Abriil 2023).
Yaa dhisay xiriirka?
- Xasan Sheekh Maxamuud, Madaxweynaha Soomaaliya, wuxuu Agoosto 2014 sheegay in aan ciidan cusub oo Sierra Leone ah la keenayn sababo la xiriira Ebola. Wuxuu ku ammaanay inay yimaadeen "waqti aad u adag" (Al Jazeera, 21 Diseembar 2014). 18 Diseembar 2014 wuxuu Kismaayo ku sagootiyay guutada (Garowe Online, 18 Diseembar 2014).
- Axmed Maxamed Islaam (Madoobe), hoggaamiyaha Jubbaland, ayaa ka qeyb galay sagootintaas (Garowe Online, 18 Diseembar 2014).
- Maman Sidikou, ergayga gaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya, ayaa ka hadlay sagootinta wuxuuna yiri "Waa inay tagaan" (Al Jazeera, 21 Diseembar 2014).
- Augustine Magnus Kailie, oo ahaa kaaliyaha taliyaha guud ee Booliiska Sierra Leone, kuna shaqeeyay ku dhowaad 30 sano, ayaa noqday Taliyaha Booliiska AMISOM bishii Nofembar 2019. Wuxuu sheegay in xilkani uu yahay abaalgud taageeradii Sierra Leone heshay kadib dagaalkii sokeeye ee 1991–2002 (Garowe Online, 9 Nofembar 2019).
- Francisco Madeira, madaxa AMISOM, ayaa la kulmay Kailie markii uu yimid, wuxuuna ammaanay ciidanka booliiska Sierra Leone (Garowe Online, 9 Nofembar 2019).
- Hillary Sao Kanu, oo hore u ahayd agaasimaha adeegyada taageerada ee xarunta Booliiska Sierra Leone, ayaa xilka Taliyaha Booliiska ATMIS la wareegtay 2 Maarso 2023 (ATMIS, 17 Maajo 2023). Sannadkii 2023 booliiska ATMIS wuxuu ahaa ku dhowaad 856 qof oo ku jira afar unug (Daily Graphic, 25 Sebtembar 2023).
- Samuel Abu Bakarr Kargbo, sarkaal booliis ah, ayaa 2024 hoggaaminayay unugga booliiska Sierra Leone ee Kismaayo (ATMIS, 19 Nofembar 2024).
- Amadu Kamara, oo Sierra Leone u dhashay, ayaa 2023 ahaa agaasimaha UNSOS, xafiiska QM ee sahayda siiya howlgalka Midowga Afrika (ATMIS, 28 Abriil 2023).
Intee ganacsi ah ayay sameeyaan?
Xogta UN Comtrade kuma jiro wax ganacsi ah oo Sierra Leone ay la sheegtay Soomaaliya sannadaha 2019 iyo 2021 ilaa 2024 (UN Comtrade, 2023).
Amniga maxaa ka jira?
850-ka askari ee Sierra Leone waxay yimaadeen Abriil 2013 si ay 12 bilood u joogaan, waxayna fadhiyeen Kismaayo (Garowe Online, 2014; Al Jazeera, 2014). 14 Oktoobar 2014 guuto beddel ah oo 800 askari ah ayaa Sierra Leone lagu karantiilay 21 maalmood, kadib markii askari ka mid ah laga helay Ebola (Reuters iyo UNHCR, 14 Oktoobar 2014). Midowga Afrika ayaa diiday beddelka. Guutada waxaa la filayay inay baxdo Janaayo 2015, ciidamada Itoobiya ee AMISOM ayaana la qorsheeyay inay Kismaayo ku beddelaan (Al Jazeera, 2014; Garowe Online, 2014).
Kadib Sierra Leone waxay soo dirtay booliis. 19 Nofembar 2024, 160 sarkaal oo ka tirsan unugga booliiska Sierra Leone ayaa Kismaayo lagu siiyay billadaha Midowga Afrika, kadib sannad adeeg ah. Waxay ilaalin jireen masuuliyiinta, xarumaha dowladda iyo tababarayaasha booliiska (ATMIS, 19 Nofembar 2024). Eeg Ciidamada shisheeye ee Soomaaliya.
Sidee Sierra Leone ula macaamishaa Somaliland iyo dowlad-goboleedyada?
Ciidamada iyo booliiska Sierra Leone waxay inta badan ku sugnaayeen Jubbaland. Sagootinta 2014 ee Kismaayo waxaa joogay hoggaamiyaha Jubbaland, Axmed Madoobe (Garowe Online, 18 Diseembar 2014). Xafladda billadaha 2024 ee xarunta Qaybta Lixaad ee howlgalka ee Kismaayo waxaa ka qeyb galay masuuliyiin Jubbaland ah, oo uu ku jiro taliyaha CID-da Omar Hujale (ATMIS, 19 Nofembar 2024).
Ma jiray khilaaf?
Sannadkii 2014, u-doodayaal iyo olole baraha bulshada ah oo Soomaali ah ayaa dalbaday in aan ciidan cusub oo Sierra Leone ah la keenin intii Ebola ku faafaysay Galbeedka Afrika. Agoosto 2014 Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu sheegay in aan midna la keenayn (Al Jazeera, 21 Diseembar 2014). Xilligaas Sierra Leone waxaa Ebola ugu dhintay in ka badan 2,470 qof, sida ay sheegtay WHO.
Halkee Sierra Leone ka taagan tahay QM iyo hay'adaha kale?
- Howlgallada Midowga Afrika: ciidan ayay u dirtay AMISOM 2013–2015; booliis ayay u dirtay AMISOM, ATMIS iyo AUSSOM (ATMIS, 2023; SONNA, 16 Nofembar 2021).
- Golaha Ammaanka QM, 2024–2025: Sierra Leone waxay ka mid ahayd 14 xubnood oo u codeeyay qaraarka 2767 ee 27 Diseembar 2024; Mareykanku codka wuu ka aamusay. Aljeeriya ayaa u hadashay saddexda xubnood ee Afrika (Aljeeriya, Musanbiig iyo Sierra Leone) iyo Guyana. Iyagoo raacaya Midowga Afrika, waxay taageereen habka "isku-dhafka ah" ee maalgelinta howlgalka cusub (UN Project, S/PV.9828).
Bogag la xiriira
Ilaha
- ATMIS, 28 Abriil 2023 · atmis-au.org
- UN Project, S/PV.9828 · un-project.org
- Garowe Online, 18 Diseembar 2014 · garoweonline.com
- Al Jazeera, 21 Diseembar 2014 · aljazeera.com
- Garowe Online, 9 Nofembar 2019 · garoweonline.com
- ATMIS, 17 Maajo 2023 · atmis-au.org
- Daily Graphic, 25 Sebtembar 2023 · graphic.com.gh
- ATMIS, 19 Nofembar 2024 · atmis-au.org
- UN Comtrade, 2023 · comtradeapi.un.org
- Reuters iyo UNHCR, 14 Oktoobar 2014 · data.unhcr.org
- SONNA, 16 Nofembar 2021 · sonna.so