Dadka
Fakhrudiin Cusmaan al-Zaylaci (dhintay 1342/43), faqiihii Saylac iyo Qaahira
Fakhrudiin Cusmaan bin Cali al-Zaylaci wuxuu ahaa faqiih Islaami ah oo qarnigii 14aad noolaa, magaciisuna macnihiisu yahay 'kan Saylac ka yimid'. Wuxuu wax ka dhigi jiray Qaahira, halkaas oo ardayda xeebta Soomaalidu ay hoy u gaar ah ku lahaayeen al-Azhar, wuxuuna qoray Tabyiin al-Xaqaa'iq, sharraxaad afar mujallad ah oo lagu tiriyo tixraacyada ugu waaweyn ee fiqhiga Xanafiga. Wuxuu ku dhintay Qaahira sannadkii 743 Hijriga (1342 ama 1343).
Waa kuma?
Abuu Camr Fakhrudiin Cusmaan bin Cali al-Zaylaci wuxuu ahaa caalim Islaami ah, aqoonyahan caqiido iyo faqiih ka mid ahaa qarnigii 14aad. Magaciisa, al-Zaylaci, macnihiisu waa "kan Saylac ka yimid", dekedda Gacanka Cadmeed ee ku taal gobolka Awdal maanta (Al-Zayla'i, Wikipedia, oo soo xiganaysa Mukhtar, Arabic Sources on Somalia, 1987). Maktabadda Dijitaalka ah ee Qatar, oo haysa qoraal gacmeed ka mid ah buuggiisa ugu weyn, waxay sheegtaa in "malaha uu ka yimid magaalada dekedda ah ee Saylac", wax ka dhigay Qaahira, iyo in wax kale oo yar laga yaqaan noloshiisa (Qatar Digital Library, Tabyin al-Haqa'iq manuscript). Liis online ah ayaa ku tilmaamaya caalim Xanafi ah "oo asal ahaan Masri ah" oo wax ka dhigay kulliyadaha waaweyn ee Qaahira (Usul, al-Zayla'i al-Hanafi).
Qaahira
Wuxuu si ballaaran u safray, kadibna degay Qaahira. Halkaas wuxuu ku biiray arday kale oo xeebta Soomaalida ka yimid oo ku sugnaa Riwaaq al-Zaylaci, hoy iyo hool waxbarasho oo al-Azhar ku yaal oo loogu talagalay ardayda Saylac iyo Geeska (Al-Zayla'i, Wikipedia). Daraasad ku saabsan diiwaannada xilligii Mamaaliikta ayaa raadraacaysa sida ardayda Geeska Afrika ay u sameeyeen mid ka mid ah bulshooyinkii ardayda ee ugu horreeyay al-Azhar (Abyssinia at al-Azhar: Muslim Students from the Horn of Africa in Late Medieval Cairo, AfricArXiv).
Wuxuu raacay madhabka Xanafiga, halka Soomaalida intooda badani raacaan madhabka Shaafici (Library of Congress, Somalia: A Country Study, 1992).
Buuggiisa
Buuggiisa ugu weyn waa Tabyiin al-Xaqaa'iq sharx Kanz al-Daqaa'iq ("Caddaynta Xaqaa'iqa: sharraxaadda Kaydka Faahfaahinta"). Wuxuu sharraxayaa Kanz al-Daqaa'iq, qoraal fiqhi Xanafi ah oo gaaban oo uu qoray Cabdullaahi bin Axmed al-Nasafi (dhintay 1310) (Qatar Digital Library). Wuxuu ka kooban yahay afar mujallad, waxaana lagu tiriyaa tixraacyada ugu waaweyn ee fiqhiga Xanafiga (Al-Zayla'i, Wikipedia).
- Nuqullo ayaa laga sameeyay adduunka muslimka oo dhan. Qoraal gacmeed ka mid ah waxaa Maka lagu qoray 870 Hijriga (1466) (Oriental Art Auctions). Jaamacadda Leipzig ayaa haysa kuwo kale (Leipzig University Library).
- Buugga wuxuu ku soo wariyay hadalka Abuu Xaniifa ee ah in dadku qiblada u jeestaan meel kasta oo ay joogaan: dadka bariga qibladoodu waa galbeed, dadka koonfurtana waqooyi (Al-Zayla'i, Wikipedia).
Geeridiisa
Liiska Leipzig wuxuu geeridiisa dhigaa 743 Hijriga, 1342 ama 1343, Qaahira (Leipzig University Library).
Ha lagu khaldin
- Jamaaludiin al-Zaylaci, caalim dambe oo isla madhabka ah oo uu saameeyay (Al-Zayla'i, Wikipedia).
- Sheekh Cabdiraxmaan al-Zaylaci (1820–1882), macallinkii suufiga Qaadiriyada ee Qolonqol. Eeg Sheekh Cabdiraxmaan al-Zaylaci.
Eeg sidoo kale sida Islaamku u gaaray Soomaalida.
Ilaha
- Al-Zayla'i, Wikipedia, oo soo xiganaysa Mukhtar, Arabic Sources on Somalia, 1987 · en.wikipedia.org
- Qatar Digital Library, Tabyin al-Haqa'iq manuscript · qdl.qa
- Usul, al-Zayla'i al-Hanafi · usul.ai
- Abyssinia at al-Azhar: Muslim Students from the Horn of Africa in Late Medieval Cairo, AfricArXiv · africarxiv.ubuntunet.net
- Library of Congress, Somalia: A Country Study, 1992 · countrystudies.us
- Oriental Art Auctions · orientalartauctions.com
- Leipzig University Library · orient-kohd.dl.uni-leipzig.de