Dastuurka Somaliland

Taariikh kooban

Somaliland waxay ku dhawaaqday madax-bannaani 1991. Israa'iil ayaa aqoonsatay 26 December 2025, halka dalalka intooda badan iyo Midowga Afrika ay u arkaan inay qayb ka tahay Soomaaliya. Dastuurkeedu wuxuu ka dhaqan galaa deegaannada ay maamusho. Hay'adaha uu dhiso, eeg Hay'adaha Somaliland.

Sida loo sameeyay

Hordhaca dastuurka ayaa tilmaamaya tallaabooyinkii loo maray (Dastuurka Jamhuuriyadda Somaliland, tarjumadda Ingiriisiga, SomalilandLaw.com):

Burco, 1991: Shirkii Beelaha Somaliland ee Burco, 27 April ilaa 5 May 1991, ayaa ku dhawaaqay madax-bannaanida laga bilaabo 18 May 1991.
Boorama, 1993: Shirkii Odayaasha ee Boorama, 24 January ilaa 25 May 1993, ayaa ansixiyay Axdi Qaran, kaas oo ku baaqay in dastuur la diyaariyo sannad gudihiis.
Hargeysa, 1996 iyo 1997: Shirweynihii saddexaad, 26 November 1996, ayaa magacaabay guddi shaqo oo dastuurka eega. Dastuur ku-meelgaar ah ayaa lagu ansixiyay Hargeysa February 1997 (Constitution of Somaliland, Wikipedia).
Baarlamaanka, 2000: labada gole ee baarlamaanka ayaa sixitaanno iyo wax-ka-beddel sameeyay 30 April 2000.
Aftida, 2001: codbixiyeyaashu waxay qoraalka ku ansixiyeen 31 May 2001, iyadoo 97.1 boqolkiiba ay ogolaadeen.

Qoraalka kama dambaysta ahi wuxuu leeyahay hordhac iyo shan cutub oo 130 qodob ah, halkii nuqulkii 1997 ka koobnaa 156.

Waxa uu dhigayo

Dowladda

Qodobka 2: dhulku waa dhulkii Maxmiyaddii Ingiriiska ee Somaliland.
Qodobka 3: caasimaddu waa Hargeysa.
Qodobka 5: Islaamku waa diinta dowladda, faafinta diin kale waa mamnuuc. Sharciyadu waa inay ku saleysnaadaan Shareecada Islaamka oo aanay ka hor imaan. Waxaa la isticmaalaa labada taariikh ee Hijriga iyo Miilaadiga.
Qodobka 6: Af-Soomaaligu waa luqadda rasmiga ah, Carabiguna waa luqadda labaad.
Qodobka 9: xisbiyada siyaasaddu kama badnaan karaan saddex, xisbina kuma salaysnaan karo gobolaysi ama qabyaalad.

Xuquuqda haweenka. Qodobka 36aad wuxuu haweenka iyo ragga siinayaa xuquuq, xorriyado iyo waajibaad siman, marka laga reebo arrimaha si gaar ah Shareecadu u dhigtay.

Baarlamaanka

Golaha Wakiilada: 82 xubnood oo si toos ah codbixin qarsoodi ah loogu doorto muddo shan sano ah (Qodobada 40 iyo 42). Haddii dagaal, xasillooni darro, masiibo, cudur faafa ama abaar ay doorashada hor istaagaan, golaha xilka hayaa wuu sii jirayaa. Golaha Guurtida ayaa go'aamiya arrintaas, iyadoo golaha wasiirradu soo jeediyo.
Golaha Guurtida: 82 xubnood oo loo doorto hab uu sharci dejiyo, muddo lix sano ah (Qodobada 58 iyo 60). Guurtidu waxay ansixisaa sharciyada diinta, dhaqanka iyo amniga. Waxay dib u eegtaa sharciyada kale, marka laga reebo kuwa maaliyadda, waxayna mar keliya dib u celin kartaa sharci (Qodobka 61).

Madaxweynaha

Doorashada: Madaxweynaha iyo Madaxweyne ku-xigeenka si wadajir ah ayaa loo doortaa, codbixin toos ah oo qarsoodi ah (Qodobka 83).
Muddada: shan sano, qofna laba jeer wax ka badan ma qaban karo xilka (Qodobka 88).
Cidda tartami karta: musharraxu waa inuu yahay muwaadin Somaliland ku dhashay oo aan haysan dhalasho kale, Muslim ah, da'diisuna aysan ka yarayn 40 (Qodobka 82).

Maxkamadaha. Maxkamadda Sare waxay sidoo kale tahay Maxkamadda Dastuuriga. Waxay leedahay guddoomiye iyo ugu yaraan afar garsoore oo kale (Qodobka 101).

Wax-ka-beddelka

Cidda soo jeedin karta: Madaxweynaha, kadib markuu la tashado golaha wasiirrada, ama saddex meelood meel gole kasta (Qodobka 126).
Ansixinta: waxaa loo baahan yahay saddex meelood laba meel tirada guud ee gole kasta, iyadoo gole walba si gaar ah u codeeyo.
Xadka: wax-ka-beddel kuma lidi noqon karo Shareecada Islaamka, midnimada dhulka, dimuqraadiyadda iyo nidaamka xisbiyada badan, ama xuquuqda aasaasiga ah (Qodobka 127).

Dastuurka marka la dhaqan geliyo

April 2026, Golaha Guurtidu wuxuu muddada Golaha Wakiilada iyo golayaasha degmooyinka u kordhiyay 27 bilood, ilaa October 2028 (Dawan Africa, April 2026). Eeg Doorashooyinka Somaliland.

Saldhigga sharci

Dastuurka Jamhuuriyadda Somaliland, oo afti lagu ansixiyay 31 May 2001. Qoraalka Af-Soomaaliga ah ayaa ah midka rasmiga ah.