Isgaarsiinta iyo internetka Soomaaliya

Inta qof ee ku xiran

Sahankii qoysaska ee qaranka ee 2022 wuxuu ogaaday (Xafiiska Tirakoobka Qaranka ee Soomaaliya, SIHBS 2022):

85 boqolkiiba dadka da'doodu tahay 15 iyo wixii ka weyn waxay lahaayeen taleefan gacmeed, iyadoo farqi yar u dhexeeyo magaalooyinka, tuulooyinka iyo deegaannada reer guuraaga.
81.8 boqolkiiba kuwa taleefanka lahaa waxay u isticmaaleen lacag-wareejin iyo lacag-bixin.
27.6 boqolkiiba dadka da'doodu tahay 10 iyo wixii ka weyn ayaa saddexdii bilood ee ka horreysay isticmaalay internetka, inta badan meel guriga ka baxsan.

Qiimaha taleefanka iyo internetka wuxuu hoos u dhacay 1.8 boqolkiiba sannadkii ku dhammaaday Luulyo 2026 (SNBS, CPI Luulyo 2026).

Shirkadaha ugu waaweyn

Hay'adda Isgaarsiinta Qaranka (NCA) waxay shatiyada mowjadaha siisay toddoba shirkadood oo mobile ah: Amtel Somalia, Golis Telecom Somalia, Hormuud Telecom Somalia, Somtel Ltd, Somtel Somalia, Somtel Telecommunications Company iyo Telesom (NCA, diiwaanka shatiyada).

Hormuud Telecom waa shabakadda ugu weyn ee koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, waxayna maamushaa EVC Plus, adeegga lacagta mobilka ee ugu weyn (TechCabal, Juun 2026). Waxay 2024 5G ka bilowday Muqdisho, Kismaayo, Gaalkacyo, Baydhabo, Dhuusamarreeb, Beledweyne, Afgooye, Marka iyo Dhoobley, waxayna sheegtaa in shabakaddeedu gaarto 81 boqolkiiba dadka (Connecting Africa, Maarso 2024).
Somtel waxay maamushaa lacagta mobilka ee eDahab, waxayna qayb ka leedahay xadhigga badda hoosteeda mara ee DARE1 (NCA, xadhkaha badda).
Golis Telecom waxay u adeegtaa Puntland iyo waqooyi-bari, waxayna maamushaa lacagta mobilka ee Sahal (Wikipedia, Golis Telecom Somalia).
Telesom waxay u adeegtaa Somaliland, waxayna maamushaa lacagta mobilka ee Zaad (GSMA).

Taariikhda shirkad kasta, eeg Who connects Somalia.

NCA waxay sidoo kale taxdaa shirkadaha internetka ee shatiga haysta, dhisayaasha shabakadaha gobollada, shirkadaha mobilka ee aan shabakad lahayn (sida Somnet iyo Durdur), Shabakadda Cilmi-baarista iyo Waxbarashada Soomaaliyeed, iyo 21 diiwaangeliye oo loogu talagalay magaca internetka ee dalka, .so (NCA, diiwaanka shatiyada).

Saamiga suuqa

Qiyaasaha aad ayay u kala duwan yihiin. Omdia waxay saamiga Hormuud ku qiyaastay in ka badan 39 boqolkiiba dhammaadkii rubucii saddexaad ee 2023 (Connecting Africa). Qiyaaso kale waxay Hormuud siiyaan qiyaastii 45 ilaa 47 boqolkiiba (TS2).

Hay'adda nidaamisa

Hay'adda Isgaarsiinta Qaranka waxaa la aasaasay 2018, iyadoo la raacayo Sharciga Isgaarsiinta Qaranka. Cabbirka ITU ee ICT Regulatory Tracker, dhibcaha Soomaaliya waxay ka kaceen 0 sannadkii 2007 ilaa 77.5 sannadkii 2024, oo ah korodhka ugu weyn ee waddan kasta oo la cabbiray (Dawan Africa, Maajo 2026).

Xadhkaha badda hoosteeda mara

Shan xadhig oo badda hoosteeda mara ayaa ku soo degga Soomaaliya (NCA, xadhkaha badda):

DARE1: Muqdisho iyo Boosaaso. Meesha uu Soomaaliya ku soo dego waxaa leh Somtel (50 boqolkiiba), Hormuud (40 boqolkiiba) iyo Djibouti Telecom (10 boqolkiiba).
PEACE: Muqdisho, Kismaayo, Berbera iyo Boosaaso. Qaybaha Soomaaliya waxaa leh Hormuud.
G2A: Berbera iyo Boosaaso, oo ay leeyihiin Golis, Hormuud iyo Telesom.
2Africa: Berbera iyo Muqdisho.
EASSy: Muqdisho.

Waxyeellada xadhkaha Badda Cas ayaa sannadihii dambe gaabisay internetka Soomaaliya (Dawan Africa).

Internetka dayax-gacmeedka

NCA waxay 13 Abriil 2025 ansixisay shati hawleed oo Starlink ah, si internetka dayax-gacmeedku u gaaro meelaha fogfog (SONNA). Qiimihiisu wuxuu xaddidaa cidda isticmaali karta (Tech in Africa).

Sida ay u kortay

Kadib burburkii dowladda 1991, shirkado gaar ah oo Soomaaliyeed ayaa dhisay shabakadaha taleefanka iyadoo aan jirin hay'ad dowladeed oo nidaamisa. Shirkadaha lacagta mobilku sannado ayay shati la'aan ku shaqeynayeen, ilaa shatigii ugu horreeyay ee Bangiga Dhexe 2021 (Cilmi-baaris Jaamacadda Oxford; VOA). Maanta isgaarsiintu waa mid ka mid ah qaybaha ugu waaweyn ee maalgashiga shisheeyaha (Bangiga Dhexe ee Soomaaliya, Warbixinta Sannadlaha 2025). Eeg Lacagta mobilka.