Duulimaadyada Soomaaliya: shirkadaha diyaaradaha gaarka ah tan iyo 1991

Si kooban

Markii shirkadda diyaaradaha qaranka ee Soomaaliya joogsatay 1991, shirkado gaar ah ayaa la wareegay. Badankood waxaa leh Soomaali laakiin waxay ka diiwaangashan yihiin Jabuuti, Dubai ama Nairobi. Waxay ku duulaan diyaarado yaryar iyo kuwo dhexdhexaad ah oo u kala goosha magaalooyinka Soomaaliyeed iyo Jabuuti, Nairobi, Dubai, Jiddah iyo Entebbe. Shirkado shisheeye sida Turkish Airlines, Ethiopian Airlines, Qatar Airways iyo Uganda Airlines ayaa sidoo kale u duula Muqdisho (EUAA, diiradda dalka Soomaaliya 2025, oo soo xiganaysa Axmed Nuur Cali 2024). Shirkadda diyaaradaha qaranka iyo soo noqoshadeeda la qorsheeyay, eeg Somali Airlines.

Shirkadaha diyaaradaha

Shirkadda	La aasaasay	Aasaasaha	Xarunta
Daallo Airlines	1991 (duulimaadkii ugu horreeyay 20 Maarso 1991)	Maxamed Ibraahim Yaasiin Olad	Jabuuti, kadib Dubai
Jubba Airways	1998 (duulimaadkii ugu horreeyay Maajo 1998)	Siciid Nuur Qayliye	Muqdisho, kadib Nairobi
Air Somalia	2001 (la xiray 2002)	Milkiilayaal Soomaaliyeed	Soomaaliya
African Express Airways		Milkiilayaal Soomaaliyeed	Nairobi
Maandeeq Air	2015 (duulimaadkii ugu horreeyay 15 Oktoobar 2015)	Shucayb Cali Warsame	Muqdisho

Ilaha: Wikipedia, Daallo Airlines; Wikipedia, Jubba Airways; Wikipedia, Air Somalia; Wikipedia, African Express Airways; Wikipedia, Maandeeq Air.

Daallo waxay Jabuuti ka bilaabatay 1991. Maarso 2000 waxay lahayd 42 shaqaale, waxayna u duuli jirtay Berbera, Boorama, Boosaaso, Dire Dawa, Jabuuti, Dubai, Hargeysa, Jiddah, Muqdisho iyo Shaarja. Waxay hakisay dhammaan duulimaadyada Maarso 2010, waxayna dib u bilowday isla sannadkaas dabayaaqadiisii (Wikipedia, Daallo Airlines).
Duulimaadkii ugu horreeyay ee Jubba Airways ee Maajo 1998 wuxuu ahaa duulimaadkii tooska ahaa ee ugu horreeyay ee Shaarja ilaa Muqdisho tan iyo 1991. Waxay u duushaa Muqdisho, Boosaaso, Gaalkacyo, Hargeysa, Jabuuti iyo Dubai, waxayna qaaddaa xujaajta (Wikipedia, Jubba Airways).
Febraayo 2015, Daallo iyo Jubba waxay sameeyeen shirkad haynta wadaag ah, African Airways Alliance, iyagoo haystay magacyadooda gaarka ah (isla ilahaas).
Air Somalia waxay ahayd shirkaddii diyaaradaha gaarka ahayd ee ugu horreysay ee si buuxda Soomaali u leeyihiin. Waxay lahayd hal Tupolev Tu-154, oo la keenay Diseembar 2000. Somaliland waxay ka mamnuucday hawadeeda Juun 2001, waxayna joojisay dhammaan duulimaadyada 2002 (Wikipedia, Air Somalia).
Maandeeq Air waxay bilowday duulimaadyo gudaha ah Oktoobar 2015, waxayna Sebtembar 2024 bilowday Muqdisho ilaa Nairobi, iyadoo isticmaalaysa diyaaradaha Fokker 50 iyo Fokker 70 (Wikipedia, Maandeeq Air).
Shirkado kale oo gudaha Soomaaliya ka duula waxaa ka mid ah Freedom Airline Express, Salaam Air Express iyo Halla Airlines (EUAA, oo soo xiganaysa Axmed Nuur Cali 2024).

Socdaalka iyo hawada

2023, garoonka Aadan Cadde ee Muqdisho wuxuu diiwaangeliyay 253,008 imaansho iyo 233,808 bixitaan (EUAA, oo soo xiganaysa Xafiiska Tirakoobka Qaranka ee Soomaaliya, Statistical Abstract, Nofembar 2024).
Soomaaliya waxay dib ula wareegtay maamulka hawadeeda Diseembar 2017 (Voice of America). Kadib qalab cusub oo hagidda raadiyaha ah oo 2023 la keenay, duulimaadyada maalinlaha ah ee mara hawada Soomaaliya waxay ka kordheen qiyaastii 220 ilaa qiyaastii 500 Juun 2024 (EUAA, oo soo xiganaysa Axmed Nuur Cali 2024).
Febraayo 2023, nidaamka xisaab-xiridda tigidhada IATA ee wakaaladaha safarka ayaa dib Muqdisho uga bilaabmay 33 sano kadib (isla ilahaas).
Safarka diyaaraddu waxaa lagu tilmaamaa mid aad ugu qaali ah Soomaalida caadiga ah badankood (EUAA, oo soo xiganaysa Adeegga Socdaalka Finland, 2020).

Badbaadada

2 Febraayo 2016, bam ayaa ku qarxay Daallo Airlines Duulimaadka 159 qiyaastii 20 daqiiqo kadib markii uu Muqdisho uga ambabaxay Jabuuti. Diyaaraddu way soo laabatay oo degtay; qofka keliya ee dhintay wuxuu ahaa ninkii watay bamka, oo masuuliyiintu sheegeen in lagu qariyay laptop. Al-Shabaab ayaa sheegatay weerarka (Wikipedia, Daallo Airlines Flight 159; VOA, 6 Febraayo 2016). Maajo 2016, maxkamad ciidan ayaa xukuntay 10 qof (VOA, 30 Maajo 2016).
Janaayo 2025, Hay'adda Duulista Hawada Rayidka Soomaaliyeed waxay amarro u soo saartay shirkado qaadayay rakaab iyagoon haysan diyaarado si sax ah loogu qoondeeyay, kadib cabashooyin rakaab, waxayna hakisay diyaarado gudaha ah qaar ilaa la dayactiro. Ma magacaabin shirkadaha (SONNA, 21 Janaayo 2025).
Daallo Airlines waxay ku jirtaa liiska Midowga Yurub ee shirkadaha diyaaradaha laga mamnuucay hawadiisa (Wikipedia, Daallo Airlines).

Taariikhda shilalka shirkaddii diyaaradaha qaranka ee hore, eeg Somali Airlines.

Ilaha way kala duwan yihiin

Cidda ugu horreysay. Air Somalia waxaa lagu tilmaamaa shirkaddii diyaaradaha gaarka ahayd ee ugu horreysay ee gebi ahaanba Soomaali leeyihiin, inkastoo Daallo, oo iyana Soomaali leeyihiin, ay toban sano ka hor ka duushay Jabuuti (Wikipedia, Air Somalia; Wikipedia, Daallo Airlines).
Waqtiga Duulimaadka 159. Warbixinnadu waxay qaraxa dhigaan qiyaastii 15 ama qiyaastii 20 daqiiqo kadib kicitaanka (Wikipedia, Daallo Airlines Flight 159; VOA).
Mamnuucidda Air Somalia. Warbaahinta Soomaaliyeed waxay sheegtay in mamnuucidda Somaliland ay la xiriirtay magaca shirkadda iyo xiddigta Soomaaliyeed ee diyaaradaheeda; wasiirka duulista Somaliland, Cabdillaahi Ducaale, wuu beeniyay taas (Wikipedia, Air Somalia).