Kaniisadda Weyn ee Muqdisho: kaatidraalkii Kaatooligga ee 1928 iyo burburkiisa

Si kooban

Kaniisadda Weyn ee Muqdisho waa kaatidraal Kaatoolig ah oo burbursan, kuna taal bartamaha Muqdisho, meel u dhow Qasrigii Guddoomiyaha. Maamulka gumeysiga Talyaaniga ayaa dhisay 1923 ilaa 1928. Waxay ahayd xarunta biishobyada Kaatooligga ee Muqdisho ilaa 1991 (Mogadishu Cathedral, Wikipedia, oo soo xiganaysa Tebaldi, Consolata Missionaries in the World, 2001, b. 127). Taariikhda guud ee masiixiyiinta Soomaaliya waxay ku jirtaa masiixiyiinta iyo howlaha faafinta.

Dhismaheedii, 1923 ilaa 1928

Guddoomiye Cesare Maria De Vecchi ayaa amray dhismaha kaniisadda; wuxuu dhiirrigelin jiray in Soomaalida la masiixiyeeyo. Naqshadeeyaha Antonio Vandone wuxuu ku dayday kaatidraalka Normanka ee Cefalù ee Sicily. Wadaaddadii Consolata ayaa kormeeray shaqada, waxayna dayactiri jireen dhismaha ilaa ay Faransiiskaanku (Friars Minor) la wareegeen. Waxay ahayd kaatidraalka ugu weyn Bariga Afrika (Mogadishu Cathedral, Wikipedia).

Wejiga hore wuxuu lahaa laba munaaradood, mid kastaa 37.5 mitir dherer ah. Qaabka dhulku wuxuu ahaa iskutallaab Laatiin ah oo leh saddex qaybood oo tiirar iyo qaansooyin fiiqan kala qaybiyaan (Mogadishu Cathedral, Wikipedia, oo soo xiganaysa Archivio Luce).

Taariikhyahanadda naqshadda Claire Dillon ayaa daraasay qaabka. Waxay qortay in uu tilmaamayay qabsashadii Normanku ka qabsadeen Sicily xukunkii muslimiinta qarnigii 11aad, iyo sawirka Normanka oo ah taliyayaal dulqaad leh. Sida ay iyadu u aragto, munaaradaha iyo qaansooyinka fiiqan waxay u eg yihiin dhismayaasha Islaamka ee Waqooyiga Afrika, taas oo saraakiisha gumeysigu rajaynayeen inay magaalada ku habboonaato, dhismaha oo dhanna waxaa loola jeeday inuu xukunka Talyaaniga u muujiyo "qabsasho nabadeed" (Dillon, Journal of the Society of Architectural Historians 84(3), 2025, Wikipedia; wareysi Geeska la yeeshay Claire Dillon, 19 Oktoobar 2025).

Dilkii Biishob Colombo, 1989

Salvatore Colombo, oo ahaa Faransiiskaan Talyaani ah iyo Biishobka Muqdisho laga soo bilaabo 1975, waxaa lagu toogtay kaniisadda gudaheeda 9 Luulyo 1989. Dilkaas weligiis lama xallin (Salvatore Colombo, Wikipedia; Mogadishu Cathedral, Wikipedia, oo soo xiganaysa Avvenire). Wixii Muqdisho ka dhacay kadib waxay ku jiraan masiixiyiinta iyo howlaha faafinta.

Burburka, 1991 ilaa maanta

Biishob Giorgio Bertin wuxuu sheegay in kaniisaddu ay "ka tagnayd tan iyo 9 Janaayo 1991" (ACI Africa, 18 Janaayo 2024). Inteeda badan waxaa la burburiyay dabayaaqadii 2008 (Mogadishu Cathedral, Wikipedia, oo soo xiganaysa Il Giornale, 3 Oktoobar 2008).

Wariye BBC ah oo booqday 2012 wuxuu arkay qoysas dagaalku barakiciyay oo teendhooyin ku dhex degganaa barxadda iyo dukaamo yaryar oo dibadda ku yaal. Saqafku ma jirin, laakiin derbiyada iyo qaansooyinka dhagaxa ahi weli way taagnaayeen. Abriil 2013, kormeer kadib, dayoosisku wuxuu ku dhawaaqay qorshe dib-u-dhis. Ilaa 2023 dib-u-dhis lama bilaabin (Mogadishu Cathedral, Wikipedia, oo soo xiganaysa BBC iyo Agenzia Fides).

16 Janaayo 2024 qof is-qarxiye ah ayaa is-qarxiyay meel u dhow kaniisadda, xarunta maamulka gobolka Banaadir hortiisa, wuxuuna dilay saddex qof. Al-Shabaab ayaa sheegatay weerarka (ACI Africa, 18 Janaayo 2024, oo soo xiganaysa Reuters iyo Agenzia Fides).

Dayoosiska Muqdisho

Dayoosiska Kaatooligga ee Muqdisho wuxuu daboolaa Soomaaliya oo dhan, waana dayoosiska keliya ee dalka. Wuxuu ka bilaabmay 1904 isagoo ah Xafiiska Rasuuliga ee Banaadir, oo loo dhiibay kooxda Trinitarian-ka, wuxuu noqday Wakaaladda Rasuuliga ee Muqdisho 1927, dayoosisna 1975 (Diocese of Mogadishu, Wikipedia, oo soo xiganaysa Catholic Hierarchy iyo GCatholic).

Hoggaamiyayaashiisa: Alessandro dei Santi (1905–1924), Gabriele Perlo (1924–1930), Francesco Lazzati (1931–1932), Francesco Venanzio Filippini (1933–1970), Antonio Silvio Zocchetta (1970–1973) iyo Biishob Salvatore Colombo (1975–1989) (isla ilaha).
1989 wixii ka dambeeyay: dayoosisku biishob ma yeelan. Biishobka Jabuuti ayaa u maamula maamule ku-meel-gaar ah: Giorgio Bertin laga soo bilaabo 1990, kadibna Jamal Khader Daibes laga soo bilaabo 13 Janaayo 2024 (Catholic Hierarchy).
Tirooyinka: qiyaastii 8,500 Kaatoolig 1950, oo ah 0.7 boqolkiiba dadweynaha, ku dhowaad dhammaantood Talyaani; qiyaastii 100 Kaatoolig iyo hal wadaad 2020 (Catholic Church in Somalia, Wikipedia, oo soo xiganaysa catholic-hierarchy.org).

Akhris dheeraad ah

Claire Dillon, maqaal ku saabsan kaniisadda, Journal of the Society of Architectural Historians 84, no. 3 (2025), bb. 368–385.
Masaajidda Soomaaliya
Diinta Soomaaliya oo tirooyin ah