Soomaaliya iyo Isbania

Sidee bay Soomaaliya iyo Isbania maanta u xiriiraan?

Isbania safaarad kuma laha Soomaaliya, Soomaaliyana kuma laha Isbania (Wikipedia, xiriirka Soomaaliya iyo Isbania). December 2012, Isbania waxay bilowday inay safiirkeeda Kenya u aqoonsiiso dowladda cusub ee Soomaaliya (eldiario.es/EFE, 3 December 2012).

Baddu waa udub-dhexaadka xiriirka. Isbania waxay Rota (Cádiz) ku martigelisaa xarunta hawlgalka badda ee Midowga Yurub ee Atalanta, taliyaha hawlgalkuna waa admiral reer Isbania ah (EU Naval Force). Waajibaadka Atalanta wuxuu socdaa ilaa Febraayo 2027 (EU Naval Force).

Ganacsigu wuu kordhayaa. Isbania waxay 2024 Soomaaliya u dhoofisay alaab qiimaheedu yahay 20.2 milyan oo doollar, oo u badan cunto, gaadiid iyo saliid (UN Comtrade).

Goorma ayuu xiriirku bilowday?

Soomaaliya iyo Isbania waxay xiriir diblomaasiyadeed yeesheen 27 Juun 1968, sida ku qoran liiska xiriirka dibadda Soomaaliya (Wikipedia, xiriirka dibadda Soomaaliya). Kadib burburkii dowladda Soomaaliya 1991, xiriirku wuu yaraa ilaa burcad-badeeddu 2008 iyo 2009 keentay doonyaha kalluumeysiga iyo maraakiibta dagaalka ee Isbania biyaha Soomaaliya.

Markii burcad-badeed Soomaaliyeed qabsadeen doonta kalluumeysiga Basque-ka ee Alakrana Oktoobar 2009, Isbania heshiis dhiibis (extradition) lama lahayn Soomaaliya (TIME, 11 November 2009). Safiirkeeda Kenya ayaa la kulmay ra'iisul wasaaraha Soomaaliya si xal loo helo (TIME, 2009).

Yaa ah safiirrada iyo ergeyada?

Safiirka Isbania ee Kenya, oo laga bilaabo dhammaadkii 2012 loo aqoonsaday Soomaaliya, kadib go'aan uu ku dhawaaqay Xoghayaha Dowladda Gonzalo de Benito (eldiario.es/EFE, 3 December 2012).
Nicolás Martín, safiirka Isbania ee Kenya, ayaa 2009 Nairobi kula kulmay Ra'iisul Wasaare Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke xilligii kiiska Alakrana (Wikipedia, oo soo xiganaysa Reuters; TIME, 2009).

Yaa dhisay xiriirka?

Gonzalo de Benito, Xoghayaha Dowladda ee Arrimaha Dibadda, ayaa 3 December 2012 u sheegay ergeyga Midowga Yurub ee Geeska Afrika Alexander Rondos in Isbania safiirkeeda Nairobi u aqoonsiin doonto Soomaaliya (eldiario.es/EFE, 2012).
Carme Chacón, wasiirka gaashaandhigga, ayaa 25 Maarso 2010 Madrid ku qaabishay guddoomiyaha baarlamaanka Soomaaliya, waxayna ballan ku qaadday taageero Midowga Yurub oo loogu talagalay hay'adaha amniga Soomaaliya (Wasaaradda Gaashaandhigga Isbania, 25 Maarso 2010).
Sheekh Maxamed Aadan Nuur (Aadan Madoobe), guddoomiyaha Baarlamaanka Federaalka KMG ah, ayaa hoggaaminayay booqashadaas 2010, wuxuuna taageeray hawlgalka tababarka ee Midowga Yurub (Wasaaradda Gaashaandhigga Isbania, 2010).
Kornayl Ricardo González Elul, madaxii reer Isbania ee hawlgalka cusub ee tababarka Midowga Yurub ee Soomaaliya, ayaa ka qeyb galay kulankaas 2010 (Wasaaradda Gaashaandhigga Isbania, 2010).
Francisco Caamaño, wasiirka caddaaladda, ayaa November 2009 sheegay in labada Soomaali ee loo xiray Alakrana ay tahay in la maxkamadeeyo (TIME, 2009).
Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke, ra'iisul wasaaraha Soomaaliya, ayaa 2009 kala xaajooday safiirka Isbania arrinta Alakrana (TIME, 2009).
Ku-xigeen Admiral Antonio Martorell Lacave ayaa noqday taliyaha hawlgalka Atalanta markii xaruntu u guurtay Rota 29 Maarso 2019 (Go'aanka Golaha (CFSP) 2018/1083).
Cabdiraxmaan Ducaale Beyle, wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya, ayaa Luulyo 2014 noqday wasiirkii arrimaha dibadda Soomaaliyeed ee ugu horreeyay ee booqda Isbania, wuxuuna la kulmay José Manuel García-Margallo (Wikipedia, oo soo xiganaysa AllAfrica, Luulyo 2014).

Heshiisyo noocee ah ayay saxiixeen?

Qaab-dhismeedka ugu weyn ee Isbania iyo Soomaaliya waa sharciga Midowga Yurub ee Atalanta: Joint Action 2008/851/CFSP iyo, guuritaanka Rota, Go'aanka Golaha (CFSP) 2018/1083 ee 30 Luulyo 2018 (EU Naval Force; EUR-Lex). Waajibaadka hadda jira waa Go'aanka Golaha (CFSP) 2024/3186 (EU Naval Force).

Madaxdee ayaa booqday?

25 Maarso 2010: guddoomiyaha baarlamaanka Soomaaliya Sheekh Maxamed Aadan Nuur oo Madrid yimid, Wasaaradda Gaashaandhigga (Wasaaradda Gaashaandhigga Isbania).
Luulyo 2014: Wasiirka Arrimaha Dibadda Cabdiraxmaan Ducaale Beyle oo Madrid yimid (Wikipedia, oo soo xiganaysa AllAfrica).

Intee ganacsi ah ayay is dhaafsadaan?

UN Comtrade wuxuu diiwaangeliyay ganacsiga Isbania iyo Soomaaliya:

2015: u dhoofisay 6.9 milyan oo doollar; ka soo dejisay 1.2 milyan (UN Comtrade)
2020: u dhoofisay 13.4 milyan; ka soo dejisay 2.5 milyan (UN Comtrade)
2023: u dhoofisay 16.7 milyan; ka soo dejisay 140,267 doollar (UN Comtrade)
2024: u dhoofisay 20.2 milyan; ka soo dejisay 554,839 doollar (UN Comtrade)

2024 alaabta ugu badan waxay ahaayeen cuntooyin la diyaariyay (10.2 milyan), gaadiid (2.9 milyan), saliid iyo dufan (2.4 milyan) iyo alaab dhar ah (UN Comtrade, 2024).

Intee gargaar iyo lacag ah ayaa la geliyay?

Gargaarka laba-geesoodka ah ee Isbania waa yar yahay. Wuxuu ahaa 16.1 milyan oo doollar sannadkii abaarta 2011, kadibna inta badan wuu ka yaraa 2 milyan: 1.3 milyan 2020, 1.6 milyan 2023 iyo 0.5 milyan 2024 (OECD DAC2A).

Juun 2016, Isbania waxay qiyaastii 5,000 oo qalab ah, oo ay ku jiraan kabo iyo koofiyado, siisay askarta Soomaaliyeed ee wax ku baranayay xarunta tababarka General Dhagabadan, oo hore loo oran jiray Jazeera Training Camp (Infodefensa, 11 Juun 2016).

Amniga sidee yahay?

Isbania waxay hormuud ka ahayd hawlgallada Midowga Yurub ee Soomaaliya, iyadoo Faransiiska la riixday hawlgalka Atalanta ee ka dhanka ah burcad-badeedda, oo la bilaabay dhammaadkii 2008 (Wasaaradda Gaashaandhigga Isbania, 2010; EU Naval Force). Tan iyo 29 Maarso 2019 xarunta Atalanta waxay ku taal Rota, Isbania, November 2026-na hawlgalku wuxuu maxkamadaha u gudbiyay 177 burcad-badeed oo la tuhunsan yahay (Go'aanka Golaha (CFSP) 2018/1083; EU Naval Force). Saraakiisha Isbania waxay sidoo kale tababareen askarta Soomaaliyeed, waxayna 2021 qoreen buuggii ugu horreeyay ee ciidanka ee ka hortagga qaraxyada miinooyinka (C-IED) (Infodefensa, 13 Juun 2021). Eeg Ciidamada shisheeye ee Soomaaliya iyo Burcad-badeedda Soomaaliya.

Ma jiraan khilaafaad?

Kiiska Alakrana ayaa ahaa khilaafka ugu weyn. 2 Oktoobar 2009 burcad-badeed ayaa qabsaday doontan kalluumeysiga oo ay saarnaayeen 36 shaqaale ah, maalintii xigtayna markab dagaal oo Isbania ah ayaa xiray laba la tuhunsan yahay (TIME, 2009).

Isbania waxay maxkamadaysay labadii Soomaali ee la xiray halkii ay celin lahayd, halka burcad-badeeddu ay sii deynta shaqaalaha ku xirtay soo celintooda (TIME, 2009). Dowladda Soomaaliya waxay safiirka Isbania kala hadashay dhiibistooda, balse labada nin waxay ku sii jireen Isbania (Wikipedia, oo soo xiganaysa saxaafadda Isbania).

Shaqaalaha waxaa la sii daayay 17 November 2009, 2011-na maxkamad Isbania ah ayaa labada Soomaali midkiiba ku xukuntay 439 sano (Wikipedia, oo soo xiganaysa Reuters iyo The Guardian). Laga bilaabo 23 Juun 2026, Midowga Yurub, oo ay Isbania ku jirto, wuxuu xaddiday fiisaha muwaadiniinta Soomaaliyeed sababo la xiriira dib-u-celinta (Safaaradda Iswiidhan ee Nairobi, 8 Luulyo 2026).

Immisa Soomaali ah ayaa ku nool Isbania?

Dhammaadkii 2025, UNHCR waxay Isbania ku tirisay 2,543 qaxooti Soomaaliyeed iyo 1,100 magangalyo-doon, halka sannad ka hor ay ahaayeen 1,588 iyo 230 (UNHCR).

Halkee bay Isbania ka taagan tahay QM iyo hay'adaha kale?

2012 Isbania waxay ahayd dalka labaad ee ugu badan ee ka qeyb qaata Atalanta, waxayna sidoo kale ka qeyb gashay hawlgalka NATO ee Ocean Shield iyo hawlgallada tababarka Midowga Yurub (eldiario.es/EFE, 2012). Intii ay haysay guddoominta Midowga Yurub 2010, waxay taageertay hannaankii nabadda Jabuuti ee QM fududeeyay (Wasaaradda Gaashaandhigga Isbania, 2010).