Soomaaliya iyo Norway

Sidee bay Soomaaliya iyo Norway maanta u xiriiraan?

Norway safaarad kuma laha Muqdisho. Safaaraddeeda Nairobi ayaa Soomaaliya qaabilsan, gargaarkana waxaa laga maamulaa Nairobi iyo Oslo (Norad, Warbixin 7/2020). Norway waxay sidoo kale leedahay ergey gaar ah oo Soomaaliya ah, xilkaas oo la abuuray 2012 (Norad, 2020).

Laga soo bilaabo 2014, Soomaaliya waa dal ay Norway gargaarkeeda si gaar ah u xoogga saarto (Norad, 2020). Tallaabada ugu weyn ee Norway qaaday waa amaah ku-meel-gaar ah oo 365.9 milyan oo doollar ah oo bishii Maarso 2020 lagu bixiyay deyntii Soomaaliya ku lahayd Bangiga Adduunka (Bangiga Adduunka, 5 Maarso 2020).

Sannadka 2026 gargaarka bini'aadamnimo ee Norway ee Soomaaliya waa 102 milyan oo NOK, oo ay ku jiraan 15 milyan oo gargaar degdeg ah oo loo diray Barnaamijka Cuntada Adduunka (Norad, 27 Abriil 2026). Ganacsigu waa yar yahay: Norway waxay 2024 Soomaaliya u dhoofisay alaab qiimaheedu yahay 118,308 doollar (UN Comtrade).

Goorma ayuu xiriirku bilowday?

Sida ay qortay daraasad 2022 laga sameeyay Jaamacadda Oslo oo uu qoray Svein-Olav Gjeitanger Kaurin, Norway tobankii sano ee ugu horreeyay xorriyadda Soomaaliya wax badan iskama tusin (Kaurin, Jaamacadda Oslo, 2022). Laga bilaabo 1972 ilaa 1993, Norway waxay diiday codsiyadii Soomaaliya ee gargaar horumarineed oo toos ah (Kaurin, 2022). Soomaaliya waxay ka mid ahayd dalalkii 1970-meeyadii codsaday inay noqdaan saaxiibbada gargaarka Norway, balse aan la dooran (Kaurin, 2022).

Daraasaddu waxay sidoo kale ogaatay in Norway ay gargaar bini'aadamnimo siisay Soomaaliya waqti ka horreeya intii la moodayay (Kaurin, 2022). Doorka siyaasadeed ee Norway wuxuu kordhay markii ay 2001 ilaa 2002 kursi ku lahayd Golaha Ammaanka, halkaas oo ay hoggaamisay shaqada golaha ee Soomaaliya (Norad, 2020).

Laga bilaabo 2006, Norway iyo Mareykanka ayaa wada guddoomiyay Kooxda Xiriirka Caalamiga ah ee Soomaaliya (ICG), Norway-na waxay kooxda ku martigelisay Oslo 30 Abriil 2008 (ReliefWeb, 2008). Xiriirka horumarineed ee rasmiga ah wuxuu bilowday 30 Juun 2013, markii Muqdisho lagu saxiixay heshiis iskaashi (Dowladda Norway, 30 Juun 2013).

Yaa ah safiirrada iyo ergeyada?

Safiirka Norway ee Soomaaliya wuxuu fadhiyaa Nairobi. Safiirka Soomaaliya ee Stockholm ayaa Norway qaabilsan.

• Jens Mjaugedal, ergeyga gaarka ah ee Norway u qaabilsan Soomaaliya, 2012 ilaa 2015. Wuxuu ka yimid Golaha Qaxootiga Norway iyo hay'adda NIS (Norad, 2020).
• Victor Conrad Rønneberg, safiir fadhigiisu yahay Kenya. Wuxuu Muqdisho ku gudbiyay waraaqaha aqoonsiga 18 Maarso 2015, isagoo ahaa safiirkii ugu horreeyay ee Norway u magacaawdo Soomaaliya muddo 25 sano ah (Garowe Online, 18 Maarso 2015). Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa qaabilay (Goobjoog, 18 Maarso 2015).
• Ergeyga gaarka ah laga bilaabo 2018: qof hore u ahaa la-taliyaha safaaradda Nairobi (2014 ilaa 2018), oo warbixinta Norad ay xilkiisa oo keliya sheegtay (Norad, 2020).
• Heidi Elburgi Johansen, ergeyga gaarka ah laga bilaabo November 2020 (Nordic Women Mediators). Maarso 2024 waxaa lagu tilmaamay wakiilka gaarka ah ee nabadda iyo dib-u-heshiisiinta Soomaaliya (Halqabsi, Maarso 2024).
• Gunnar Andreas Holm, safiirka Soomaaliya, wuxuu Abriil 2023 Muqdisho u horseeday wefdi ka socday wasaaradda arrimaha dibadda (Hiiraan Online, 20 Abriil 2023).
• Erling Hess, madaxa safaaradda Kenya iyo Soomaaliya, iyo Carsten Carlsen oo ka tirsan safaaradda ayaa 16 Janaayo 2024 la kulmay Hanti-dhowraha Guud ee Soomaaliya (SONNA, 16 Janaayo 2024).
• Vebjørn Heines, ergeyga gaarka ah, wuxuu Agoosto 2024 la kulmay wasiirka Imaaraadka Anwar Gargash (Garowe Online, Agoosto 2024).
• Einar Rystad, ergeyga Norway ee Soomaaliya, wuxuu 17 November 2024 wefdi u horseeday Wasiirka Arrimaha Dibadda Axmed Macallin Fiqi (SONNA, 17 November 2024). Wasaaradda arrimaha dibadda Qatar ayaa isna la kulantay Maarso 2025 (Qatar MFA, 19 Maarso 2025).
• Siv Cathrine Moe, safiirad cusub, waxay December 2025 Muqdisho ugu gudbisay nuqul waraaqaheeda aqoonsiga Wasiirka Arrimaha Dibadda Cabdisalaan Cabdi Cali (Wasaaradda Arrimaha Dibadda, December 2025).
• Cabdikariim Axmed Maxamed, safiirka Soomaaliya ee dalalka Waqooyiga Yurub (Nordic), wuxuu 13 Febraayo 2026 Oslo waraaqaha aqoonsiga ugu gudbiyay Boqor Harald V (SONNA, 13 Febraayo 2026).

Yaa dhisay xiriirka?

• Jens Mjaugedal, ergeygii gaarka ahaa ee 2012, wuxuu bilaabay Sanduuqa Maalgelinta Gaarka ah (SFF), oo ahaa jidka tooska ah ee Norway lacag ugu siisay dowladda federaalka ee cusub (Norad, 2020).
• Heikki Holmås, wasiirka horumarinta caalamiga ah, ayaa 2012 sanduuqaas ku heshiiyay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud (Norad, 2020). Wuxuu Muqdisho ku saxiixay heshiiskii iskaashiga ee Juun 2013 (Dowladda Norway, 30 Juun 2013).
• Fowsiyo Yuusuf Xaaji Aadan, wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya, ayaa heshiiskaas 2013 u saxiixday Soomaaliya, madaxweynahana wuu goobjoog ahaa (Hiiraan Online, Juun 2013).
• Hans Wilhelm Longva, safiir Norway u dhashay, ayaa qoray heshiis-is-afgaradkii 2009 ee Kenya iyo Soomaaliya ee shelf-ka qaaradda, isagoo ka shaqeynayay caawimaad farsamo oo Norway bixisay (Maxkamadda Caddaaladda Caalamiga ah, 2 Febraayo 2017).
• Børge Brende wuxuu noqday wasiirkii arrimaha dibadda Norway ee ugu horreeyay ee booqda Soomaaliya, 29 Juun 2017 (Dowladda Norway, 29 Juun 2017).
• Ine Eriksen Søreide, wasiirka arrimaha dibadda, waxay Muqdisho booqatay 10 Juun 2019 (Garowe Online, 10 Juun 2019). Iyada ayaa Norway ka hadashay markii amaahdii 2020 lagu bixiyay deynta Bangiga Adduunka (Bangiga Adduunka, 5 Maarso 2020).
• Dag-Inge Ulstein, wasiirka horumarinta caalamiga ah, ayaa Oktoobar 2019 soo jeediyay qorshaha amaahda (Dowladda Norway, Oktoobar 2019).
• Cabdiraxmaan Ducaale Beyle, wasiirka maaliyadda Soomaaliya, ayaa Soomaaliya u hoggaamiyay bixinta deynta (Bangiga Adduunka, 5 Maarso 2020).
• Anne Beathe Tvinnereim, wasiirka horumarinta caalamiga ah, ayaa December 2022 booqatay Soomaaliya, waxayna ku dhawaaqday gargaar dheeraad ah iyo heshiis Bangiga Adduunka (Dowladda Norway, 5 December 2022).
• Jonas Gahr Støre, ra'iisul wasaaraha, ayaa 11 Juun 2024 Oslo kula kulmay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud (Villa Somalia, 11 Juun 2024).

Heshiisyo noocee ah ayay saxiixeen?

• 7 Abriil 2009: heshiis-is-afgarad Kenya iyo Soomaaliya ee shelf-ka qaaradda, oo uu qoray safiir Longva. Norway dhinac kama ahayn (ICJ, 2 Febraayo 2017).
• 2012: heshiiska Heikki Holmås iyo Madaxweyne Xasan Sheekh ee lagu dhisay sanduuqa SFF (Norad, 2020).
• 30 Juun 2013: heshiis iskaashi horumarineed oo Muqdisho lagu saxiixay (Dowladda Norway, 30 Juun 2013).
• Maarso 2020: amaah ku-meel-gaar ah oo 365.9 milyan oo doollar ah oo lagu bixiyay deynta hay'adda IDA ee Bangiga Adduunka (Bangiga Adduunka, 5 Maarso 2020).
• 2020: heshiis laba-geesood ah oo ku saleysan heshiiskii Naadiga Paris ee 31 Maarso 2020, kaas oo cafiyay 16.2 milyan oo NOK oo Soomaaliya ay Norway ku lahayd (Dowladda Norway; Naadiga Paris, 31 Maarso 2020).
• December 2022: heshiis lala galay Bangiga Adduunka oo ku saabsan maamulka wanaagsan, la-qabsiga isbeddelka cimilada iyo sugnaanta cuntada (Dowladda Norway, 5 December 2022).

Madaxdee ayaa booqday?

• 30 Abriil 2008: Oslo waxay martigelisay Kooxda Xiriirka Caalamiga ah ee Soomaaliya (ReliefWeb, 2008).
• Juun 2013: wasiirka horumarinta Heikki Holmås oo yimid Muqdisho (Dowladda Norway, 30 Juun 2013).
• 29 Juun 2017: wasiirka arrimaha dibadda Børge Brende oo Muqdisho kula kulmay Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo iyo Ra'iisul Wasaare Xasan Cali Kheyre (Dowladda Norway, 29 Juun 2017).
• Maajo 2019: Soomaaliya, Norway, Ciraaq iyo Imaaraadka ayaa Oslo ku wada martigeliyay shir ka dhan ah tacaddiyada galmada iyo jinsiga ee xilliyada dhibaatada (Dowladda Norway, 2019).
• 10 Juun 2019: wasiirka arrimaha dibadda Ine Eriksen Søreide oo Muqdisho timid, waxaana soo dhaweeyay Ra'iisul Wasaare ku-xigeen Mahdi Maxamed Guuleed (Garowe Online, 10 Juun 2019).
• December 2022: wasiirka horumarinta Anne Beathe Tvinnereim oo timid Soomaaliya (Dowladda Norway, 5 December 2022).
• 10 ilaa 12 Juun 2024: Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo Oslo uga qeyb galay shirka Oslo Forum ee dhexdhexaadinta, 11 Juunna la kulmay Ra'iisul Wasaare Støre (Villa Somalia, 11 Juun 2024; Garowe Online, Juun 2024).

Intee ganacsi ah ayay is dhaafsadaan?

Ganacsigu aad buu u yar yahay. UN Comtrade wuxuu diiwaangeliyay alaabta Norway u dhoofisay Soomaaliya:

• 344,552 doollar sannadka 2015 (UN Comtrade)
• 243,243 doollar sannadka 2020, iyo 5,410 doollar oo ka timid Soomaaliya (UN Comtrade)
• 306,404 doollar sannadka 2023 (UN Comtrade)
• 118,308 doollar sannadka 2024, iyo 9,996 doollar oo ka timid Soomaaliya (UN Comtrade)

Sannadka 2024 alaabta ugu badan waxay ahaayeen gaadiid, roogag, alaab guri iyo mashiinno (UN Comtrade, 2024).

Shirkadaha Norway waxay ku lug lahaayeen sahaminta shidaalka. Sebtembar 2015, Soomaaliya waxay heshiis la gashay shirkadda Norway ee Spectrum ASA si ay u sahamiso qiyaastii 28,000 km² oo bad ah (The Citizen, 7 Sebtembar 2015).

Intee gargaar iyo lacag ah ayaa la geliyay?

Sida tirakoobka gargaarka Norway muujinayo, Norway waxay 2012 ilaa 2018 Soomaaliya u bixisay 2.7 bilyan oo NOK (Norad, 2020). Haddii lagu daro lacagta ay siiso hay'adaha QM, wadartu waxay ahayd 3.2 ilaa 3.3 bilyan oo NOK (Norad, 2020). Kharashka sannadlaha ah wuxuu muddadaas ku kordhay in ka badan laba jibaar (Norad, 2020).

Jidadka ugu waaweyn ee 2012 ilaa 2018 (Norad, 2020):

• Sanduuqa Bangiga Adduunka (MPF): 377 milyan oo NOK.
• Sanduuqa QM (MPTF): 187 milyan oo NOK.
• Sanduuqa SFF: 102 milyan oo NOK, oo 2015 lagu daray sanduuqa Bangiga Adduunka.
• Golaha Qaxootiga Norway (NRC): 332 milyan oo NOK.
• Laanqeyrta Cas ee Norway: 197 milyan; Norwegian Church Aid: 192 milyan; Save the Children Norway: 110 milyan oo NOK.
• Hay'adda NIS: qiyaastii 185 milyan oo NOK.
• Sanduuqa Xasilinta Soomaaliya: 142 milyan oo NOK laga bilaabo 2012.
• Gargaar bini'aadamnimo: 752 milyan oo NOK wadar ahaan.

Sanduuqa SFF oo la bilaabay 2013 wuxuu dowladda federaalka ee cusub ka caawiyay bixinta mushaharka iyo maamulka maaliyadda aasaasiga ah (Norad, 2020). Wuxuu Bangiga Adduunka u fududeeyay inuu dowladda la shaqeeyo (Norad, 2020). Waxaa la soo jeediyay December 2012, mushaharkii ugu horreeyayna wuxuu bixiyay Agoosto 2013, wuxuuna bixiyay toban bilood oo mushahar ah ilaa Juun 2014 (g7+, daraasadda New Deal). Laga bilaabo Luulyo 2014, sanduuq Bangiga Adduunka ayaa la wareegay bixinta mushaharka, isagoo adeegsanaya nidaamkii SFF dhisay (g7+). Norway waxay kadib taageertay hannaanka SDRF oo 2014 loo sameeyay isku-dubbaridka deeq-bixiyeyaasha ee hoos yimaada heshiiska New Deal (Norad, 2020).

Deynta. Oktoobar 2019, Norway waxay soo jeedisay amaah ku-meel-gaar ah oo 3.135 bilyan oo NOK ah (Dowladda Norway, Oktoobar 2019). 5 Maarso 2020 waxay amaahisay 365.9 milyan oo doollar, oo Soomaaliya ay ku bixisay deynta IDA (Bangiga Adduunka, 5 Maarso 2020). Deeq le'eg oo IDA bixisay ayaa saacado gudahood Norway lagu celiyay (Dowladda Norway, 2020).

Tani waxay bixisay mid ka mid ah saddex qaybood oo deyn ah. Talyaaniga ayaa amaah ku bixiyay deynta IMF, Ingiriiska iyo Midowga Yurubna deynta Bangiga Horumarinta Afrika (IMF, 25 Maarso 2020). Soomaaliya waxay 25 Maarso 2020 gaartay heerka go'aanka ee barnaamijka HIPC (IMF, 25 Maarso 2020).

Norway waxay cafisay 16.2 milyan oo NOK oo ay Soomaaliya ku lahayd. 10.85 milyan ayaa la cafiyay marka la saxiixay, 5.35 milyanna markii la gaaro heerka dhammaystirka HIPC (Dowladda Norway).

Tirooyinka OECD. Gargaarka laba-geesoodka ah ee Norway u bixisay Soomaaliya wuxuu ahaa 84.2 milyan oo doollar 2011, 66.8 milyan 2018, 71.6 milyan 2023 iyo 47.0 milyan 2024 (OECD DAC2A).

Gargaarka dhowaan. Sannadka 2022 Norway waxay bixisay ku dhowaad 200 milyan oo NOK oo gargaar bini'aadamnimo ah, December-na waxay ku dartay 25 milyan (Dowladda Norway, 5 December 2022). December 2022 waxay 30 milyan oo doollar ku shubtay sanduuqa MPF ee Bangiga Adduunka (Hiiraan Online, 4 December 2022). Sannadka 2026 waxay qorsheysay 102 milyan oo NOK oo gargaar bini'aadamnimo ah (Norad, 27 Abriil 2026).

Amniga sidee yahay?

Istaraatiijiyadda Norway ee 2012 ilaa 2015 waxaa ku jiray taageerada deegaannada laga qabsaday Al-Shabaab iyo taageerada Midowga Afrika iyo QM (Norad, 2020). Waxay xasilinta ku maalgelisay Sanduuqa Xasilinta Soomaaliya (Norad, 2020). Ergeyada Norway waxay dowladda federaalka kala hadleen qorshaha amniga ee ka dambeeya ATMIS (SONNA, 17 November 2024). Ciidamada shisheeye eeg Ciidamada shisheeye ee Soomaaliya.

Sidee ayay Norway ula macaamishaa Somaliland iyo dowlad-goboleedyada?

Norway waxay Somaliland kala shaqeysaa barnaamijyada horumarinta. Waxay 2013 iyo 2015 Sanduuqa Horumarinta Somaliland siisay 30 milyan oo NOK (Norad, 2020). Ingiriiska ayaa Norway ku taxay deeq-bixiyeyaasha sanduuqaas, iyo Denmark iyo Netherlands (Dowladda UK).

Diblomaasiyiinta Norway waxay ka qeyb galeen booqasho ay saaxiibbada caalamiga ahi ku tageen Hargeysa 2 iyo 3 Abriil 2019 (Dowladda UK, Abriil 2019). Sannadihii ka dambeeyay 2012, Norway waxay maalgelisay barnaamijka QM ee dowladaha hoose ee Somaliland iyo Puntland (Norad, 2020).

Qiimeeyeyaashii Norway waxay daraasaddoodii 2020 u tageen Muqdisho, Baydhabo, Hargeysa iyo Garoowe (Norad, 2020).

Ma jiraan khilaafaad?

Luulyo 2013, Kooxda Kormeerka QM ee Soomaaliya iyo Eritrea waxay soo jeedisay in gargaarka Norway uu dabool u noqon karo danaha ganacsi ee shidaalka (Golaha Ammaanka, S/2013/436). Warbixintu waxay arrintaas ku xirtay caawimaadda Norway ee sheegashada shelf-ka qaaradda ee Soomaaliya (Dowladda Norway, Luulyo 2013).

Norway way diiday eedeymahaas. Warqaddeedii 22 Luulyo 2013 ee Golaha Ammaanka waxay ku sheegtay inay khaldan yihiin, oo ay ku jiraan kuwa ku saabsan shirkadaha DNO iyo Statoil (Golaha Ammaanka, S/2013/436). Wasiir Heikki Holmås wuxuu beeniyay xiriir ka dhexeeya caawimaadda shelf-ka iyo danaha shidaalka (Dowladda Norway, Luulyo 2013).

Heshiis-is-afgaradkii 2009 ee uu qoray safiir Norway u dhashay wuxuu qayb ka noqday dacwadda badda ee Soomaaliya ka gudbisay Kenya. Maxkamadda Caddaaladda Caalamiga ah waxay 2 Febraayo 2017 go'aamisay inuu yahay heshiis sax ah, balse aanu maxkamadda ka hor istaagin dhegeysiga kiiska (ICJ, 2 Febraayo 2017).

Immisa Soomaali ah ayaa ku nool Norway?

1 Janaayo 2026, Norway waxaa ku noolaa 44,744 qof oo asal ahaan Soomaali ah: 27,769 ku dhashay Soomaaliya iyo 16,975 ku dhashay Norway, waalidiintoodna ku dhasheen Soomaaliya (Xafiiska Tirakoobka Norway, shaxda 05183). Eeg Norway (Soomaalida dibadda).

Halkee bay Norway ka taagan tahay QM iyo hay'adaha kale?

Norway waxay hoggaamisay shaqada Golaha Ammaanka ee Soomaaliya muddadii ay xubinta ka ahayd 2001 ilaa 2002 (Norad, 2020). Laga bilaabo 2006 waxay Mareykanka la wada guddoomisay Kooxda Xiriirka Caalamiga ah ee Soomaaliya (ReliefWeb, 2008).

Norway waxay sannad walba martigelisaa Oslo Forum oo ku saabsan dhexdhexaadinta. Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka hadlay Juun 2024 (Garowe Online, Juun 2024). Norway waa xubin ka mid ah Naadiga Paris, waxayna ka qeyb qaadatay heshiiskii deynta Soomaaliya ee 2020 (Naadiga Paris, 31 Maarso 2020).

Bogag la xiriira

• Norway (Soomaalida dibadda)
• Ciidamada shisheeye ee Soomaaliya
• Hay'adaha caalamiga ah ee Soomaaliya
• Xasan Sheekh Maxamuud
• Cabdiraxmaan Ducaale Beyle