Soomaaliya iyo Ciraaq

Sidee bay maanta u xiriiraan Soomaaliya iyo Ciraaq?

Soomaaliya waxay safaarad ku leedahay Baqdaad, oo dib loo furay October 2015 (Garowe Online, 16 October 2015). Labaduba waa xubno Jaamacadda Carabta iyo OIC.

Ciraaq waa mid ka mid ah deyn-bixiyeyaasha ugu waaweyn ee Soomaaliya. Dhammaadkii 2025 Soomaaliya waxay Ciraaq ku lahayd US$227.12 milyan: US$31.22 milyan waa asalka deynta, inta kalena waa dulsaar aan la bixin iyo ganaax (Wasaaradda Maaliyadda, warbixinta deynta 2025). 2025 wasaaraddu waxay Ciraaq la yeelatay wada-hadallo farsamo oo ku saabsan xallinta deynta.

Xiriirka dhowaan wuxuu ku salaysan yahay amniga. Wasiirka Amniga Gudaha Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag) wuxuu January 2025 wafdi u horkacay Baqdaad (SONNA, 13 January 2025).

Goorma ayuu xiriirku bilaabmay?

Xiriirka waxaa la aasaasay 17 October 1966, sida uu qoray wargeyska Mideast Mirror, kuna xusan liiska Wikipedia.

1970-meeyadii Soomaaliya waxay taageeri jirtay dalalka Carabta ee ka soo horjeeday siyaasadda Mareykanka, sida Ciraaq, Aljeeriya iyo Liibiya (Maktabadda Congress-ka). Ka hor Dagaalkii Ogaadeenya, askar Soomaali ah ayaa Ciraaq lagu tababaray. July 1977 duuliyeyaal Ciraaqi iyo Suuriyaan ah ayaa qaar ka mid ah hawlgallada MiG-21 ee Soomaaliya duulinayay (ACIG).

Dhammaadkii 1970-meeyadii Ciraaq waxay Soomaaliya ka caawisay dhismaha warshad sifaynta shidaalka oo ku taal Jasiira, waqooyi-bari ka xigta Baraawe, awoodeeduna tahay 10,000 fuusto maalintii. Shidaalkii Ciraaq waa joogsaday markii dagaalka Ciraaq iyo Iiraan bilaabmay 1980 (Maktabadda Congress-ka).

1990 Soomaaliya waxay ku biirtay isbahaysigii Mareykanku hoggaaminayay ee ka soo horjeeday duullaankii Ciraaq ee Kuwayt. Sababta ugu weyn waxay ahayd ku tiirsanaanta gargaarka Kuwayt, Qatar, Sacuudiga iyo Imaaraadka (Maktabadda Congress-ka).

Yaa ah safiirrada iyo ergooyinka?

Safiirrada Soomaaliya ee Baqdaad:

Khadiija Maxamed Makhsuumi waxay warqadaha u gudbisay Madaxweyne Fu'aad Macsuum 22 June 2015 (Garowe Online).
Liibaan Sheekh Maxamuud wuxuu nuqul warqadaha ah u gudbiyay Wasiir Fu'aad Xuseen 1 June 2021 (Wasaaradda Arrimaha Dibadda Ciraaq).

Ergooyinka Ciraaq:

Cismat Kittaani, diblomaasi Ciraaqi ah, wuxuu noqday wakiilka gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee QM ee Soomaaliya 3 November 1992 (UN Peacekeeping).
Axmed Naayif Al-Duleymi, safiirka Ciraaq ee Qaahira, ayaa Ciraaq ka hadlay shirkii cimilada Soomaaliya 2022 (Wasaaradda Arrimaha Dibadda Ciraaq).

Yaa dhisay xiriirka?

Cabdisalaan Cumar Hadliye, wasiirkii arrimaha dibadda, ayaa furay safaaradda Baqdaad October 2015 (Garowe Online).
Cabdikariin Xuseen Guuleed, ergeyga Soomaaliya ee Kuwayt oo markaas hoggaaminayay maamulka Galmudug, ayaa ka qayb galay furitaanka; xaaskiisa Khadiija ayaa safiir noqotay.
Cabdisaciid Muuse Cali, wasiirkii arrimaha dibadda, wuxuu 2022 Islaamabaad kula kulmay ku-xigeenka wasaaradda Ciraaq Qaxtaan Taaha Khalaf, kaas oo ku martiqaaday wasiirrada arrimaha dibadda iyo maaliyadda inay Baqdaad yimaadaan si loo heshiiyo bixinta deynta (Wasaaradda Arrimaha Dibadda Ciraaq, 10 April 2022).
Xamse Cabdi Barre, ra'iisul wasaaraha, wuxuu Manaama kula kulmay Madaxweyne Cabdullatiif Rashiid, wuxuuna 4 July 2024 u ambabaxay Ciraaq isagoo ka jawaabaya martiqaad Ra'iisul Wasaare Maxamed Shiyaac Al-Sudaani (Garowe Online).
Xuseen Macallin, la-taliyaha amniga qaranka, wuxuu Baqdaad kula kulmay la-taliyaha Ciraaq Qaasim Al-Acraji (Dawan Africa).
Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag) ayaa hoggaamiyay wafdigii January 2025 (SONNA).

Heshiisyo intee le'eg ayay saxiixeen?

Qoraal heshiis laba-geesood ah laguma helin ilaha. Deynta Soomaaliya ee Ciraaq waxay ka timid amaahdii 1970-meeyadii iyo 1980-meeyadii (Maktabadda Congress-ka).

Hoggaamiyeyaashee booqday?

Dhammaadkii 1977 ilaa bilowgii 1978: Madaxweyne Siyaad Barre wuxuu booqday dalal ay ka mid yihiin Ciraaq iyo Suuriya (ACIG).
October 2015: Wasiir Hadliye wuxuu tagay Baqdaad (Garowe Online).
July 2024: Ra'iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre (Garowe Online).
January 2025: Wasiir Fartaag (SONNA).
May 2025: Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu ka hadlay shirkii 34aad ee Jaamacadda Carabta ee Baqdaad (Wasaaradda Arrimaha Dibadda).

Intee ganacsi ah ayay sameeyaan?

Ganacsiga la diiwaan geliyay aad buu u yar yahay. Tirada ugu dambeysa ee WITS waa US$1.53 milyan oo Ciraaq Soomaaliya ka soo dejisay 2014 (WITS).

Intee gargaar iyo lacag ah ayaa la keenay?

Wixii ugu weynaa ee Ciraaq bixisay waxay ahaayeen shidaal iyo warshadda Jasiira ka hor 1980 (Maktabadda Congress-ka). December 2022 ergeyga Ciraaq wuxuu sheegay in Baqdaad doonayso inay bixiso qaybteeda sanduuqa Carabta ee taageerada Soomaaliya (Wasaaradda Arrimaha Dibadda Ciraaq). FTS kama diiwaan gelin gargaar dowladda Ciraaq tan iyo 1999 (OCHA FTS).

Amniga sidee yahay?

Ka hor 1991 askar Soomaali ah ayaa Ciraaq wax ku bartay, 1977-na duuliyeyaal Ciraaqi ah ayaa Soomaaliya u duulay (ACIG). Tan iyo 2024 labada dal waxay ka wada hadlaan la-dagaallanka argagixisada (SONNA). Eeg Ciidamada shisheeye ee Soomaaliya.

Sidee Ciraaq ula macaamishaa Somaliland iyo dowlad-goboleedyada?

27 December 2025: wasaaradda arrimaha dibadda Ciraaq, oo markaas guddoomiye u ahayd shirka Jaamacadda Carabta, waxay aqoonsiga Israa'iil ee Somaliland ku tilmaantay "xadgudub cad oo ku ah madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda walaalaha ah ee Soomaaliya" (Rudaw; Radio Dalsan).
28 December 2025: Ciraaq waxay saxiixday bayaankii 21 dal iyo OIC (Radio Algérie).
19 April 2026: Ciraaq waxay ergeyga Israa'iil ee Somaliland ku tilmaantay "xadgudub ku ah madaxbannaanida Soomaaliya iyo sharciga caalamiga" (Shafaq News).

Khilaaf ma dhex maray?

1990–1991 Soomaaliya waxay la safatay isbahaysigii Ciraaq ka saaray Kuwayt (Maktabadda Congress-ka). Deynta aan la bixin weli waa furan tahay: 2022 Ciraaq waxay codsatay in la isku raaco qaabka bixinta (Wasaaradda Arrimaha Dibadda Ciraaq).

Immisa Soomaali ah ayaa ku nool Ciraaq?

UNHCR waxay 2025 Ciraaq ku tirisay 13 qaxooti Soomaali ah, halka 1995 ay ahaayeen 320 (UNHCR, 2025; UNHCR, 1995).

Halkee bay Ciraaq ka taagan tahay QM iyo hay'adaha kale?

Diblomaasiga Ciraaqiga ah Cismat Kittaani wuxuu hoggaaminayay hawlgalka QM ee Soomaaliya laga bilaabo November 1992 (UN Peacekeeping). Ciraaq waxay martigelisay shirkii Carabta ee May 2025 (Wasaaradda Arrimaha Dibadda).