Soomaaliya iyo Eratareya

Sidee bay maanta u xiriiraan Soomaaliya iyo Eratareya?

Eratareya waa mid ka mid ah saaxiibada ugu dhow ee dowladda federaalka Soomaaliya ee gobolka. 4 Oktoobar 2026 madaxweynayaasha Xasan Sheekh Maxamuud iyo Isaias Afwerki waxay madaxweynaha Masar Cabdifataax al-Siisi iyo hoggaamiyaha Suudaan Jeneraal Cabdifataax al-Burhaan kula soo saareen Baaqa Wadajirka ah ee El Alamein, magaalada New Alamein ee Masar (Al Jazeera, 5 Oktoobar 2026).

Baaqu wuxuu taageeray "midnimada iyo madaxbannaanida Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya", wuxuuna diiday aqoonsi kasta oo Somaliland ah. Wuxuu sheegay in maamulka Badda Cas uu yahay "mas'uuliyadda gaarka ah ee dalalka xeebaha leh" (SUNA iyo AllAfrica, 5 Oktoobar 2026). Itoobiya waxay Eratareya ku eedaysay in ay taageerto isbahaysi hubeysan oo Itoobiya ku jira; Eratareya way beenisay (Al Jazeera, 2026).

Soomaaliya waxay safiir degan ku leedahay Asmara tan iyo Nofembar 2023 (Goobjoog, 19 Nofembar 2023). Ganacsi labada dal u dhexeeya looma gudbiyo QM.

Goormuu xiriirku bilowday?

Xilligii Siyaad Barre, dowladda Soomaaliya waxay taageertay halgankii dheeraa ee Eratareya ee ka dhanka ahaa Itoobiya, kaas oo Eratareya xorriyad ku qaadatay 1993 (VOA, 30 Luulyo 2018). Maajo 1999 IRIN waxay soo tebisay sheegasho wargeys Soomaaliyeed oo ahayd in Asmara safaarad ka furayso Muqdisho (The New Humanitarian, 25 Maajo 1999).

Qiyaastii 2006 kadib Soomaaliya waxay noqotay goob dagaal wakiil ah oo u dhexeeya Eratareya iyo Itoobiya. Itoobiya waxay taageertay dowladda ku-meelgaarka ah ee Muqdisho, Eratareyana waxaa lagu eedeeyay in ay taageerto dagaalyahannada Islaamiyiinta, eedaas oo ay beenisay (VOA, 2018). Soomaaliya waxay xiriirka u jartay 2008 sheegashooyin ahaa in Asmara maalgeliso al-Shabaab (Goobjoog, 2023).

Yaa ah safiirrada iyo ergooyinka?

Soomaaliya ee Eratareya

Cumar Idriis, oo hore u ahaa safiirka Soomaaliya ee Qadar, ayaa 17 Nofembar 2023 warqadaha aqoonsiga u gudbiyay Isaias, isagoo noqday safiirkii ugu horreeyay ee Soomaaliya u fadhiya Eratareya (Garowe Online, Nofembar 2023; Goobjoog, 19 Nofembar 2023).

Eratareya ee Soomaaliya

Wafdi Eritreeyaan ah ayaa bartamihii Ogosto 2018 Muqdisho yimid si loo sii wado baaqa (Africanews, 14 Ogosto 2018).

Yaa dhisay xiriirka?

Isaias Afwerki, madaxweynaha Eratareya tan iyo 1993, ayaa saxiixay baaqyadii 2018, marar badanna Asmara ku martigeliyay hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed (Al Jazeera, 30 Luulyo 2018).
Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, madaxweynaha Soomaaliya, ayaa saddex maalmood Asmara joogay oo saxiixay baaqii 30 Luulyo 2018; kadib wuxuu ku baaqay in cunaqabateynta Eratareya la qaado (Al Jazeera, 2018).
Abiy Axmed, ra'iisul wasaaraha Itoobiya, ayaa 5 Sebtembar 2018 Farmaajo iyo Isaias la saxiixay baaqa iskaashiga saddexda dal (PA-X).
Yemane Gebremeskel, wasiirka warfaafinta Eratareya, ayaa daabacay war-murtiyeedkii 2018, kuna dhawaaqay booqashooyinka madaxweynayaasha Soomaaliya (Al Jazeera, 2018; Garowe Online).
Xasan Sheekh Maxamuud, madaxweynaha Soomaaliya tan iyo 2022, ayaa booqday askartii Soomaaliyeed ee Eratareya ku dhawaad bil kadib doorashadiisa, marar badanna dib ugu laabtay (Garowe Online).
Cabdulqaadir Maxamed Nuur, wasiirka gaashaandhigga, ayaa 21 Diseembar 2022 soo dhaweeyay qaybtii ugu horreysay ee tababarayaasha soo laabtay (VOA, 21 Diseembar 2022).
Cabdifataax al-Siisi, madaxweynaha Masar, ayaa ka qeyb galay shirkii Asmara ee Oktoobar 2024, martigeliyayna shirkii El Alamein Oktoobar 2026 (Villa Somalia, 10 Oktoobar 2024).

Heshiisyo noocee ah ayay saxiixeen?

Baaqa Wadajirka ah ee Xiriirka Walaaltinimo iyo Iskaashiga Dhammeystiran, 30 Luulyo 2018, Asmara: "Labada dal waxay dhisi doonaan xiriir diblomaasiyadeed, safiirrona way is-dhaafsan doonaan" (VOA, 2018; PA-X). Wuxuu sidoo kale ka hadlay ganacsiga, maalgashiga, waxbarashada iyo dhaqanka.
Baaqa Iskaashiga Dhammeystiran ee Itoobiya, Soomaaliya iyo Eratareya, 5 Sebtembar 2018, Asmara: xiriir siyaasadeed, dhaqaale, bulsho, dhaqan iyo amni, iyo guddi sare oo wadajir ah (PA-X).
War-murtiyeedka saddexda dal ee Masar, 10 Oktoobar 2024, Asmara: taageero ciidamada Soomaaliya si ay u ilaaliyaan xuduudaha dhulka iyo badda, iyo guddi ka kooban saddexda wasiir ee arrimaha dibadda (Villa Somalia, 2024).
Baaqa Wadajirka ah ee El Alamein, 4 Oktoobar 2026, Masar iyo Suudaan (SUNA iyo AllAfrica).

Hoggaamiyeyaashee booqday?

28–30 Luulyo 2018: Farmaajo oo Asmara joogay (Al Jazeera).
5 Sebtembar 2018: Farmaajo iyo Abiy oo Asmara ugu shiray shirka saddexda dal (PA-X).
13 Diseembar 2018: Isaias oo Muqdisho yimid, booqashadiisii ugu horreysay ee Soomaaliya; Farmaajo ayaa garoonka kaga hortagay (Al Jazeera, 14 Diseembar 2018).
2022: Xasan Sheekh oo Asmara tagay ku dhawaad bil kadib doorashadiisii Maajo 2022, mar kalena afar bilood kadib booqasho afar maalmood ah (Garowe Online); booqasho saddexaad ayaa siddeed bilood gudahood dhacday (Garowe Online).
9–10 Oktoobar 2024: Xasan Sheekh iyo al-Siisi oo Asmara ugu shiray shirka saddexda dal (Villa Somalia).
Diseembar 2024: Xasan Sheekh oo booqasho shaqo ku tagay Asmara (African Business/APO, Diseembar 2024).
4 Oktoobar 2026: Xasan Sheekh iyo Isaias oo El Alamein, Masar, ku kulmay (Al Jazeera).

Intee ganacsi ah ayay sameeyaan?

Labada dalba ma gudbiyaan xog ganacsi oo u dhexeeya, tirooyin kalena lama helin. Baaqii 2018 wuxuu labada dal ka ballan qaaday in ay "horumariyaan ganacsiga iyo maalgashiga" (PA-X).

Intee gargaar iyo lacag ah ayaa la geliyay?

Eratareya ma aha deeq-bixiye Soomaaliya. Taageeradeeda ugu weyn waa tababar ciidan (hoos eeg). Booqasho mid ka mid ah, Xasan Sheekh wuxuu arkay askar Soomaaliyeed oo lagu tababarayo xarunta Ciidamada Cirka Eratareya ee Asmara, wuxuuna "ammaanay" taageerada Eratareya ee dib u dhiska ciidanka (Garowe Online).

Arrimaha amniga?

Golaha Ammaanka QM wuxuu qaraarka 1907 ee 23 Diseembar 2009 ku soo rogay Eratareya cunaqabateyn hub, safar iyo hanti xannibid, isagoo tixraacaya natiijooyinka Kooxda Kormeerka oo sheegay in Eratareya taageertay kooxo hubeysan oo Soomaaliya ku jira (QM, S/RES/1907 (2009)). 2017 kormeerayaashu waxay sheegeen in afar muddo oo isku xiga aysan "helin caddayn go'an" oo ah taageero Eratareya u fidisay al-Shabaab (QM, S/2017/925). Qaraarka 2444 ee 14 Nofembar 2018 ayaa soo afjaray cunaqabateynta Eratareya (QM, S/RES/2444 (2018)). Laga bilaabo 2019 ku dhawaad 5,000 oo askari Soomaaliyeed ayaa loo qaaday Eratareya si loo tababaro; kooxdii ugu horreysay waxay dalka dib ugu soo laabatay 21 Diseembar 2022, VOA Somali-na ma helin caddayn ah in loo diray dagaalka Tigray (VOA, 21 Diseembar 2022). Eeg Eratareya iyo Soomaaliya: cunaqabateynta iyo askarta iyo Ciidamada shisheeye ee Soomaaliya.

Sidee Eratareya ula macaamishaa Somaliland iyo dowlad-goboleedyada?

Eratareya waxay saxiixday baaqa El Alamein oo diiday "aqoonsi ama taageero kasta" oo Somaliland ah (SUNA iyo AllAfrica, 2026).
Eratareya waxay cambaareysay aqoonsiga Israa'iil ee Somaliland Diseembar 2025, waxayna ku baaqday in Golaha Ammaanka QM ka jawaabo (Ethiopia Observer).
Lama helin xafiis ama heshiis Eratareya la leedahay Somaliland ama dowlad-goboleedyada.

Ma jiraan khilaafyo?

2006–2018: Eratareya waxaa lagu eedeeyay in ay taageertay dagaalyahanno Islaamiyiin ah oo la dagaallamayay dowladda ku-meelgaarka ah, eedaas oo ay beenisay. Soomaaliya waxay xiriirka u jartay 2008 (VOA, 2018; Goobjoog, 2023).
Askarta, 2021: qoysas Soomaaliyeed ayaa ka mudaaharaaday wiilashooda loo diray Eratareya; warbixin xuquuqul insaan oo QM ah ayaa sheegtay in qaar ay joogeen Tigray, Soomaaliyana way beenisay (VOA, 2022).

Immisa Soomaali ah ayaa ku nool Eratareya?

UNHCR waxay Eratareya ku tirisay 2,758 qaxooti Soomaaliyeed 2014, iyo 80 sanadkii 2020; 2021 midna ma diiwaangelin (UNHCR API). 2025 Soomaaliya waxay martigelisay 50 qaxooti iyo 63 magangalyo-doon oo Eritreeyaan ah (UNHCR API).

Halkee bay Eratareya ka taagan tahay QM iyo hay'adaha kale?

Eratareya lafteeda waxay ku jirtay cunaqabateyn QM oo Soomaaliya la xiriirta 2009 ilaa 2018 (S/RES/2444 (2018)).
Eratareya ciidamo uma dirto howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya.
War-murtiyeedkii Asmara 2024 Eratareya waxay soo dhaweysay dalabka Masar ee ah in ay ciidamo nabad ilaalin ah u dirto Soomaaliya (Villa Somalia, 2024).