Qorshaha Isbeddelka Qaranka 2025 ilaa 2029 iyo Hiigsiga 2060

Waa maxay

Qorshaha Isbeddelka Qaranka (NTP-I, 2025 ilaa 2029) waa qorshaha horumarinta muddada dhexe ee dowladda federaalka. Wasaaradda Qorsheynta, Maalgashiga iyo Horumarinta Dhaqaalaha waxay ku dhawaaqday daah-furkiisa 17 Maarso 2025 (Wasaaradda Qorsheynta). Wuxuu xigaa Qorshayaashii Horumarinta Qaranka ee hore, kii ugu dambeeyay wuxuu daboolayay 2020 ilaa 2024 (Eastleigh Voice).

Bangiga Dhexe wuxuu ku tilmaamay "isbeddel go'aan ah oo ku yimid istaraatiijiyadda horumarinta dalka", oo looga golleeyahay koboc uu hoggaamiyo qaybta gaarka ah, hay'ado dowladeed oo xoogan iyo shaqo dhallinyarada (Bangiga Dhexe ee Soomaaliya, Warbixinta Sannadlaha 2025).

Afarta tiir

Laga soo qaatay soo koobidda qorshaha (Wasaaradda Qorsheynta, Soo koobidda NTP):

1. Maamul isbeddel keena: hay'adaha, caddaaladda, amniga iyo siyaasad loo dhan yahay, oo ay ku jirto qoondo 30 boqolkiiba ah oo haweenka ah, halka ay hadda ka haystaan 12.33 boqolkiiba kuraasta Baarlamaanka.
2. Isbeddel dhaqaale oo waara: beeraha, warshadaha, tamarta, kaabayaasha, dalxiiska, maaliyadda dowladda iyo adeegyada maaliyadda.
3. Isbeddelka bulshada iyo raasumaalka dadka: waxbarashada, caafimaadka, badbaadada bulshada iyo shaqada.
4. Deegaanka iyo u adkaysiga cimilada.

Hadafyadiisa ugu waaweyn

Hadafka qorshaha ee la sheegay waa "in la xoojiyo nabadda oo la abuuro koboc dhaqaale oo waara iyo nolol bulsho oo wanaagsan". Ujeeddooyinkiisa waxaa ka mid ah dhisidda hay'ado daah-furan oo xisaabtan leh, ilaalinta xasilloonida dhaqaalaha, iyo dhigidda aasaaska kala duwanaanshaha dhaqaalaha (isla ilahaas).

Qaar ka mid ah hadafyada dhaqaale ee 2029

Laga soo qaatay soo koobidda (Wasaaradda Qorsheynta):

• Tamarta iyo macdanta: soo jiidashada $5.3 bilyan oo maalgelin gaar ah, abuurista 15,000 shaqo, dhimista qiimaha korontada 50 boqolkiiba, iyo $1.45 bilyan oo GDP-da lagu daro. Hay'adaha qaran ee saliidda (SONOC) iyo korontada (SONEC) ayaa isku dubbaridi doona qaybta.
• Dalxiiska: 50,000 ilaa 75,000 booqde sannadkii, iyo tababar 10,000 shaqaale martigelin ah sannadkii.
• Maaliyadda dowladda: ururin dakhli oo xoogan, ka mid noqoshada adeegyada maaliyadda, iyo koboca qaybta gaarka ah si loo yareeyo ku tiirsanaanta deeq-bixiyeyaasha.
• Beeraha iyo cuntada: hadafyo ku saabsan abuurka, dalagga iyo digaagga, oo ay ku jiraan 86 milyan oo ukun sannadkii si loo yareeyo waxa la soo dejiyo.

Sida loo diyaariyay

Qorshaha waxaa lagu diyaariyay weji hordhac ah oo dib-u-eegis qoraal iyo wadatashiyo ah, "labs" qaybeed oo tiir kasta loo sameeyay, iyo weji dambe oo natiijooyinka labs-ka u beddelay qorshaha kama dambaysta ah iyo mashaariic maalgelin u diyaar ah. Dowladda, qaybta gaarka ah, bulshada rayidka, QM iyo la-hawlgalayaasha horumarinta ayaa ka qayb qaatay (isla ilahaas).

Hiigsiga Boqolka Sano 2060

NTP waa tallaabada ugu horreysa ee Hiigsiga Boqolka Sano ee Soomaaliya 2060, oo hiigsanaya "in la abuuro dal barwaaqo ah, ammaan ah, dimuqraadi ah, loo dhan yahay, tartan galkarana ah oo nolol tayo sare leh" (Wasaaradda Qorsheynta, Soo koobidda NTP). Hiigsiga waxaa lagu fulin doonaa toddoba weji oo shan sano ah oo isbeddel qaran ah, oo ku dhammaanaya sannadguuradii 100-aad ee xorriyadda 2060 (Goobjoog News).

Sida loo maalgeliyo

Miisaaniyadda federaalka ee 2026 waa qiyaastii $1.39 bilyan, saddex meelood laba meel waxaa laga filayaa deeq-bixiyeyaasha (Garowe Online). Hadafka tamarta keligiis wuxuu ku tiirsan yahay $5.3 bilyan oo maalgelin gaar ah (Wasaaradda Qorsheynta, Soo koobidda NTP). Eeg Miisaaniyadda iyo canshuuraha dowladda federaalka iyo Investing in Somalia.