Fooxa iyo malmalka: ganacsiga xabagta Soomaaliya

Geedaha iyo noocyada

Fooxu waa xabag ka timaadda geedaha Boswellia. Deegaannada Soomaalida waxaa laga ganacsadaa laba nooc: Boswellia carterii (oo sidoo kale loo yaqaan B. sacra), oo Cumaan-na ka baxda, iyo Boswellia frereana, oo loo iibiyo maydi (Comboni Missionaries, oo soo xiganaysa Kontinente, 19 Maarso 2021). VOA waxay maydiga ku tilmaantay "xabagta foox ee ugu qaalisan" (VOA, 23 Diseembar 2016).

Younis Aroma, shirkad ku taal waqooyiga Puntland oo FairWild u aqoonsatay goosashada duurka ee joogtada ah, waxay taxdaa foox ka yimid B. sacra iyo B. frereana, malmal ka yimid Commiphora myrrha, iyo hadi (opoponax) ka yimid Commiphora erythraea (FairWild, Younis Aroma).

Meesha ay ka baxaan

Geeduhu waxay ka baxaan dhagaxyada buuraha Cal Madow, oo ka kaca in ka badan 2,400 mitir xeebta Gacanka Cadmeed, agagaarka Ceerigaabo ee Sanaag (AP, Global News, Jason Patinkin, 24 Diseembar 2016). VOA waxay sawirtay goosato u dhow Gudmo iyo Mader Moge, iyo kala-soocayaal Ceerigaabo iyo Burco (VOA, 2016). Puntland, ganacsigu wuxuu maraa gobolka Bari, xabagtana waxaa laga dhoofiyaa dekedda Qandala (Radio Ergo, 7 Juun 2021).

Shaqada iyo mushaharka

Cidda	Mushaharka ama qiimaha	Isha
Goosatada, Somaliland	Xabagta ceeriin ah waxay ka kacday qiyaastii $1 kiilokii ilaa $5 ilaa $7 lixdii sano ee ku dhammaaday 2016	AP, 2016
Goosatada, Mader Moge	Qiyaastii $6 kiilokii, doollar lagu bixiyo; goosasho kastaa waxay keentaa 2 ilaa 5 kiilo	Comboni Missionaries, 2021
Kala-soocayaasha, Ceerigaabo	Qiyaastii 40 senti kiilokii; kuwa ugu dhaqsaha badan waxay maalintii soocaan qiyaastii 5 kiilo	Comboni Missionaries, 2021
Goosade, Qandala	Qiimaha deegaanka wuxuu ka dhacay $5 ilaa $6 kiilokii una dhacay $2 sannadkii 2021	Radio Ergo, 2021
Goosade geedo kiraysta, Qandala	Wuxuu sannadkii $250 ku kiraysan jiray laba geed, wuxuuna sannadkii heli jiray qiyaastii $3,000, isagoo goosta Juun iyo Oktoobar	Radio Ergo, 2021

Raggu waxay waaberiga fuulaan dhagaxyada, qaarkoodna cago-cadaan. Goosade ayaa AP u sheegay in sannad kasta qaar dhacaan, lugaha jabsadaan ama dhintaan (AP, 2016). Mader Moge, 80 qoys ayaa xabagta ku nool, Ceerigaabona waxay leedahay qiyaastii 100 ganacsade xabag (Comboni Missionaries, 2021).

Dhoofinta iyo iibsadayaasha

Dhoofiyaha Hargeysa ee Barkhad Jibriil Xasan wuxuu dhoofinta xabagta Somaliland ku qiyaasay in ka badan 3,000 tan sannadkii. Macmiilkiisa ugu weyn wuxuu ahaa shirkadda Mareykanka ee doTerra (Comboni Missionaries, 2021).
Wasiirka deegaanka Somaliland, Shukri Ismaaciil, ayaa 2016 AP u sheegay in fooxu ahaa isha dakhliga dowladda ee ugu weyn xoolaha kadib. Shixnadaha waxay aadi jireen Yemen iyo Sacuudiga, kadibna Yurub iyo Mareykanka (AP, 2016).
Qandala, xabagta waxaa loo dhoofin jiray Sacuudiga iyo Imaaraadka Carabta. Dhoofiye ayaa 2020 iibiyay 150 jawaan, halka sannad caadi ah uu iibin jiray in ka badan 1,200, kadib markii iibsadayaashu joojiyeen dalabka xilligii COVID-19. Qiyaastii 200 qoys oo Qandala iyo Bargaal ah ayaa u wareegay shaqo kale (Radio Ergo, 2021).

Goosashada xad-dhaafka ah iyo dagaalka

Cilmi-deegaanyahanka Anjanette DeCarlo ee Conserve Cal Madow ayaa AP u sheegtay in geedaha waaweyni ay u dhimanayaan si "naxdin leh", maxaa yeelay goosatadu aad bay u jaraan oo sannadka oo dhan ayay goostaan, geed cusubna qiyaastii 40 sano ayuu u baahan yahay kahor inta aan la goosan (AP, 2016). Maarso 2025, Radio Ergo waxay soo werisay in dagaalka u dhexeeya ciidamada Puntland iyo kooxda Daacish ee Bari uu qiyaastii 2,500 qoys oo miyi ah ka xiray geedahooda fooxa (Environmental Peacebuilding Association, oo soo xiganaysa Radio Ergo, 11 Maarso 2025).

Ilaha way kala duwan yihiin

Qiimaha goosatada. AP waxay 2016 sheegtay $5 ilaa $7 kiilokii, warbixin 2021 oo Mader Moge ah waxay sheegtay qiyaastii $6, Radio Ergo-na waxay 2021 sheegtay $2 kiilokii Qandala, oo ka dhacay $5 ilaa $6 (AP; Comboni Missionaries; Radio Ergo).

Dhoofinta kale ee Soomaaliya, eeg Ganacsiga Soomaaliya.