Faran-ka Jabuuti

Si kooban

Faran-ka Jabuuti (summadiisu waa DJF) waa lacagta Jabuuti. Qiimihiisu wuxuu ku go'an yahay 177.721 faran hal doollar oo Mareykan ah, Jabuutina ma laha xakamaynta sarrifka (Bangiga Dhexe ee Jabuuti, Taariikhda faran-ka Jabuuti). IMF waxay 2004 xustay in faran-ku doollarka ugu xirnaa isla sarrifkaas tan iyo horraantii 1970-meeyadii (IMF, Ogeysiiska Macluumaadka Dadweynaha 04/23). Shilinka Soomaaliga iyo lacagihii hore ee dhulka Soomaalida, eeg Shilinka Soomaaliga iyo doollarka.

Sida faran-ku u bilaabmay

Taariikhaha hoose dhammaantood waxay ka yimaadeen Bangiga Dhexe ee Jabuuti (Taariikhda faran-ka Jabuuti):

1949 ka hor: bangi gaar loo leeyahay ayaa haystay xuquuqda lacag soo saarista dhulkaas, oo markaas la oran jiray Côte Française des Somalis (Xeebta Soomaalida ee Faransiiska).
20 Maarso 1949: dowladda Faransiiska waxay faran-ka Jabuuti ku abuurtay wareegtada 49/374, iyadoo 214.392 faran = hal doollar, oo ku salaysan qiimaha dahabka doollarka, 888.6708 miligaraam oo dahab saafi ah. Soo saaristii waxay u wareegtay Khasnadda dadweynaha, oo xisaab ku lahayd French American Banking Corporation ee New York. Faran kasta waxaa daboolayay qiimihiisa oo doollar ah, qof kastana, deggane iyo qariib, si xor ah ayuu u sarrifan karay. Dhulku wuxuu ka baxay aagga faran-ka Faransiiska, wuxuuna noqday aag ganacsi xor ah.
18 Diseembar 1971: kadib markii qiimaha dahabka doollarka la dhimay 7.895 boqolkiiba, sarrifku wuxuu noqday 197.466 faran hal doollar.
13 Febraayo 1973: kadib dhimis kale oo 10 boqolkiiba ah, sarrifku wuxuu noqday 177.721. Tan iyo markaas isma beddelin.
27 Juun 1977: xorriyadda, dowladda cusub waxay xuquuqda lacag soo saarista si ku meel gaar ah u siisay Khasnadda qaranka.
3 Diseembar 1977: waxaa la aasaasay Bangiga Dhexe ee Jabuuti.

Sida guddiga lacagtu u shaqeeyo

Nidaamka guddiga lacagta (currency board), bangiga dhexe wuxuu lacag maxalli ah soo saari karaa oo keliya marka uu haysto qiime la mid ah oo lacag kayd ah. Bangiga Dhexe ee Jabuuti wuxuu xeerarkiisa ku sheegaa (Bangiga Dhexe ee Jabuuti, Taariikhda; Guddiga lacagta):

lacagta kaydka waa doollarka Mareykanka;
waraaqaha iyo qadaadiicda wareegaya waxaa daboola lacag shisheeye oo ka badan 100 boqolkiiba;
bangiyada ganacsigu waa inay hayaan lacag shisheeye oo la sarrifan karo, oo u dhiganta kaydadka faran-ka ah ee dadku dhigtaan;
bangigu dowladda wax uma amaahin karo haddii aysan si gaar ah u oggolaan Golaha Wasiirradu;
bangigu faa'iidadiisa wuxuu siiyaa Khasnadda qaranka.

Tirooyinka dhowaan

Dib-u-eegista IMF ee Jabuuti ee 2025 waxay bixisay (IMF, War-saxaafadeed 25/292, 11 Sebtembar 2025):

Cabbirka	2022	2024	2025 (qiyaas)
Kaydka rasmiga ah ee guud	$581 milyan	$338 milyan	$393 milyan
Koboca dhabta ah ee GDP		6.5%	6.0%
Celceliska sicir-bararka		1.6%	1.5%

Guddiga IMF wuxuu ku baaqay in sharciga bangiga dhexe wax laga beddelo si bangiga madax-bannaanidiisa loo kordhiyo, in shuruudaha kaydka tartiib tartiib loo soo rogo, iyo in faa'iidada bangiga dhexe ee mustaqbalka loo hayo kordhinta kaydka (isla ishaas).

Ilaha way kala duwan yihiin

Taariikhda abuuritaanka. Bogga taariikhda ee Bangiga Dhexe ee Jabuuti wuxuu wareegtada 49/374 u qoraa 20 Maarso 1949, halka bogga guddiga lacagta iyo shaxdiisa astaamuhu ay qoraan 17 Maarso 1949 (Taariikhda; Guddiga lacagta).
Daboolka kaydka. Bangiga Dhexe wuxuu sheegaa in lacagta wareegaysa la daboolay in ka badan 100 boqolkiiba; IMF waxay 2025 sheegtay in kaydku "ka hooseeyo saldhigga lacagta (monetary base)", oo ah cabbir ballaaran oo ay ku jiraan kaydka bangiyadu bangiga dhexe dhigtaan (Bangiga Dhexe ee Jabuuti; IMF, 2025).

Shirkadaha Soomaalida ee xawaaladda iyo bangiyada Jabuuti ka shaqeeya, eeg Dahabshil Bank International. Dekedda, eeg Dekada Jabuuti iyo Dooraale.