Politics, Language, and Thought (1977), David Laitin: far-qorista Soomaaliga iyo sida luqaddu u qaabeyso siyaasadda

Buugga

Politics, Language, and Thought: The Somali Experience (Siyaasadda, Luqadda iyo Fekerka: Waayo-aragnimada Soomaalida) waxaa qoray David D. Laitin, aqoonyahan siyaasadeed oo Mareykan ah oo markii dambe wax ka dhigay Jaamacadda Chicago iyo Jaamacadda Stanford. Waxaa 1977 daabacay University of Chicago Press, 268 bog (Swarthmore College; American Political Science Review). Laitin wuxuu 1960-yadii Soomaaliya uga shaqeeyay Peace Corps, sannadahaasna waxay qaabeeyeen tiirkiisii dhakhtarnimada iyo buuggan; waraaqihii uu halkaas ka soo ururiyay, oo hadda yaal Machadka Hoover, ayaa ahaa il muhiim u ah (Wikipedia; Hoover Institution).

Qaybta koowaad: arrinta farta

Markii Soomaaliya xorowday 1960, af Soomaaligu wuxuu ahaa af lagu hadlo oo leh gabayo badan oo afka lagu tiriyo, laakiin aan lahayn far lagu heshiiyay. Dowladdu waxay shaqada rasmiga ah u dooratay saddex luqadood oo shisheeye ah, soo jeedinno kala duwan oo far Soomaaliyeed ah, far Laatiin, far Carabi ama far cusub, ayaana ra'yiga kala qaybiyay. Qaybta koowaad ee buuggu waxay isku dayaysaa inay sharraxdo sababta dowladihii baarlamaanka ee 1960-yadii aysan go'aan u gaarin, waxayna miisaamaysaa saamaynta bulsheed iyo siyaasadeed ee sannado badan oo go'aan la'aan ah. Waxay ku dhammaanaysaa dowladdii militariga, oo 1972 af Soomaaliga ka dhigtay luqadda rasmiga ah, kuna qortay far Laatiin ah (Language Log). Sheekada waxaa lagu sharxay Qorista af Soomaaliga, 1972, tobankaas sanana Xilligii rayidka, 1960 ilaa 1969.

Qaybta labaad: luqaddu ma beddeshaa fekerka siyaasadeed?

Qaybta labaad waxay luqadda ku xiraysaa fekerka siyaasadeed. Laitin wuxuu qoray in intii uu Peace Corps ku jiray uu dareemay "dhaqdhaqaaq bulsheed" kale marka dadku Ingiriisi ku hadlaan halkii ay Soomaali ku hadli lahaayeen, wuxuuna is-weydiiyay in luqaddu noqon karto hay'ad bulsheed oo saamayn u gaar ah leh. 1972 wuxuu arrintaas ku tijaabiyay dugsiyo ku yaal Waajeer, oo ah degaan Soomaali ku hadasho oo waqooyi-bari Kenya ah. Lixdan iyo afar (64) arday dugsi sare ah ayaa ka qayb galay wareysiyo iyo jilitaan, badh Ingiriisi badhna Soomaali, ardayda yaryarna waxay jumlado ku buuxiyeen mid ka mid ah labada luqadood (Language Log). Nolosha Soomaalida gobolkaas waxaa lagu sharxay Gobolka Waqooyiga Bari ee Kenya 1962 ilaa 1967.

Natiijooyin qaar ayaa aad ugu kala duwanaa luqadda. Markii Ingiriisi lagu weydiiyay inay guriga ama dugsiga doorbidaan, 68 boqolkiiba waxay doorteen guriga; markii Soomaali lagu weydiiyay, 75 boqolkiiba waxay doorteen dugsiga. Laitin wuxuu bixiyay dhowr sharraxaad, oo ay ka mid yihiin taariikhda ereyga Soomaaliga ah dugsi, oo markii hore loola jeeday dugsi Qur'aan, iyo in ardaydu ay qiyaastii saddex miis ku wada fadhiyeen oo laga yaabo inay jawaabaha ku heshiiyeen (Language Log). Eeg Islaamka Soomaaliya.

Sida loo qaabilay

Dib-u-eegis ayaa loogu sameeyay American Political Science Review, iyo, aqoonyahanka Soomaaliga ah Cabdi Sheekh-Cabdi, Journal of Modern African Studies (Journal of Modern African Studies; American Political Science Review). Tobannaan sano kaddib, aqoonyahanka luqadaha Mark Liberman wuxuu natiijooyinkiisa doorashada luqadda ku tilmaamay saamayn weyn oo aan si fiican loo daraasayn, oo ka timaadda xiriirka dhaqan iyo dareen ee luqad kasta ee ma aha naxwaha, daraasado cusub oo luqadda iyo siyaasadda ku saabsanna weli waxay tijaabadan u tixraacaan mid ka mid ah kuwii ugu horreeyay (Language Log).

Halka laga akhriyo

Buugga hadda lama daabaco, laakiin maktabado jaamacadeed oo badan ayaa haya. Laitin wuxuu markii dambe la qoray taariikhyahanka Saciid S. Samatar buugga Somalia: Nation in Search of a State (1987); labadaba waxay ku jiraan Buugaagta Soomaalida ku saabsan, 1960 ilaa 1990.