# Marco Polo iyo xeebta Soomaalida, qiyaastii 1298

> Waxa buugga Marco Polo ku qoran ee aqoonyahannadu ku xiraan dhulka Soomaalida: cutubka 'Madeigascar' iyo khaladkiisa Muqdisho, idaha madaxa madow, iyo dagaalkii Xabashida iyo 'Suldaanka Cadan', iyo faallooyinka Henry Yule iyo Henri Cordier.

Source page: https://calankii.com/so/history/marco-polo-and-the-somali-coast/
Language: so
Translation of: https://calankii.com/en/history/marco-polo-and-the-somali-coast/
Last checked: 2026-11-12
Publisher: Calankii (https://calankii.com)

## Kooban

Marco Polo, oo reer Venice ahaa, wuxuu buuggiisa safarrada yeeriyay qiyaastii 1298. Weligii ma uusan booqan Geeska Afrika, wuxuuna wax ka qoray wixii dad kale u sheegeen. Meel Soomaaliyeed oo magaceeda ku jirta ma jirto, balse saddex qaybood ayaa aqoonyahannadu ku xiraan dhulka Soomaalida. Boggani wuxuu raacayaa daabacaadda Ingiriisiga ee caadiga ah ee Henry Yule, oo uu dib u eegay Henri Cordier: *The Book of Ser Marco Polo*, daabacaaddii 3aad, mujalladka 2 (London: John Murray, 1903), Buugga III, cutubyada 33–35 ([archive.org](https://archive.org/details/bookofsermarcopo002polo)). Lambarrada bogagga waxay ka yimaadeen mujalladkaas.

## "Madeigascar": Madagaskar mise Muqdisho?

**Waxa Polo leeyahay (bogagga 411–413).** Cutubka 33 wuxuu sharxayaa jasiirad "qiyaastii kun mayl u jirta Scotra" (Soqotra, Socotra):

- "Dadku dhammaantood waa Saraseen, oo caabuda Mahommet."
- "Waxay leeyihiin afar Eskek, oo ah afar Oday, oo la yiraahdo waxay xukumaan Jasiiradda oo dhan."
- "Dadku waxay ku nool yihiin ganacsi iyo farsamo gacmeed."
- Iyada iyo "Zanghibar" (Zanzibar), waxay leeyihiin maroodi ka badan dal kasta, "ganacsiga foolka maroodiga ee labadan Jasiiradood waa wax la yaab leh".
- "Jasiiraddan hilib kale ma cunaan marka laga reebo kan geela; geelana tiro aan la rumaysan karin ayay maalin kasta qalaan."
- Waxaa jira qori cas oo sandal ah, cambar laga helo nibiriyada, iyo shabeello, libaaxyo iyo duur-joogta kale oo badan. Maraakiibtu waxay keenaan "dhar dahab iyo xariir ah" iyo badeecooyin kale.
- Maraakiibta ka timaadda Maabar (koonfur-bari Hindiya) waxay gaaraan 20 maalmood, balse waxay u baahdaan in ka badan 3 bilood si ay ugu noqdaan, sababtoo ah qulqul badeed xooggan oo koonfur u socda.

Cutubku wuxuu sii wadaa shimbirta weyn ee "Rukh" iyo baalkeeda, oo loo diray boqorka Mongolka.

**Akhriska Yule (bogga 413).** Yule wuxuu rumaysnaa in Polo yahay qoraagii ugu horreeyay ee si cad uga hadla Madagaskar, balse "macluumaadkiisu aad buu u khaldanaa". Madagaskar ma leh maroodi, geel, shabeel, orso iyo libaax. Yule wuxuu qoray in Polo "isku qasay Makdashau (Magadoxo) iyo Madagaskar". Wuxuu tilmaamay:

- **Geela.** "Wax walba ka sii badan, qalidda geelu waxay muujinaysaa in Dhulka Soomaalida iyo Magadoxo ay yihiin meesha dhabta ah ee qayb ka mid ah macluumaadka." Wuxuu soo xigtay Ibnu Batuuta (Ibn Battuta): Muqdisho "dadka deegaanku geel tiro badan ayay dhaqdaan, maalin kastana dhowr boqol ayay qalaan".
- **Sheekhyada.** Ibnu Batuuta wuxuu qoray in taliyaha Muqdisho uusan lahayn magac ka sarreeya sheekh, taariikhyahankii Boortaqiiska ahaa De Barros-na wuxuu qoray in Baraawe (Barawa) ay xukumi jireen 12 sheekh. Yule wuxuu intaas ku daray in "xukunkan noocan ah ee koox yar oo deegaanka ah uu weli ka jiro xeebtaas".
- **Foolka maroodiga iyo dadka Muslimiinta ah**, oo iyaguna si ka fiican Madagaskar ugu habboon xeebta Soomaalida iyo Bariga Afrika.

**Aragtiyo kale (bogga 414).** Faallada uu Cordier ku daray waxay diiwaangelinaysaa in juqraafiyaha Faransiiska ah Alfred Grandidier uu ku soo gabagabeeyay in Polo bixiyay "sharaxaad aad u sax ah oo Magadoxo ah", uusan Madagaskar-na garan haba yaraatee. Aqoonyahanka Faransiiska ah Gabriel Ferrand wuxuu rumaysnaa in Polo runtii ula jeeday jasiiradda Madagaskar. Cordier wuxuu qoray inuusan arkin sabab uusan u aqbalin akhriska isku-dhafka ah ee Yule.

**Diiwaannada Ming (bogagga 413–414).** Yule wuxuu ku daray in Taariikhda boqortooyadii Ming ay Muqdisho ("Mu-ku-tu-su") ku sharxayso dal engegan oo buuro leh oo badda ku yaal, oo marmarka qaarkood sannado roob ka da'i waayo, ayna diiwaangelisay ergo halkaas ka timid oo Shiinaha tagtay 1427. Baraawe ("Pu-la-wa") waxay soo saari jirtay foox, malmal iyo cambar. Ilaha Shiinaha, eeg [diiwaannada Shiinaha ee xeebta Soomaalida](/so/history/chinese-records-of-the-somali-coast/).

## Ido cad oo madaxa madow

Cutubka 34, oo ku saabsan "Zanghibar", Polo wuxuu qorayaa in idahu "dhammaantood midab ahaan isku mid yihiin; jirka oo dhan cad yahay madaxuna madow yahay; ido nooc kale ah halkaas laguma helo" (bogga 422). Faallada Yule waxay leedahay: "Idahan waxay ku badan yihiin Cadan, halkaas oo laga keeno xeebta Afrika ee ka soo horjeedda. Waxay leeyihiin timo sida riyo siman, dhogor ma leh." Wuxuu intaas ku daray in socotadii Talyaaniga ahaa Varthema uu isaguna sharxay, iyo in sawir-taswiir yar oo mid ka mid ah, oo laga helay qabri Masaari ah, uu yiil Matxafka Qaahira (bogga 424). Ganacsigii idaha ee qarniyadii dhexe ee Berbera iyo Maydh ilaa Cadan, eeg [Saylac, Berbera iyo Muqdisho ee diiwaannada Yaman xilligii Rasuuliyiinta](/so/history/rasulid-yemen-and-somali-ports-1229-1454/).

## Dagaalkii "Abash" iyo "Suldaanka Cadan"

**Waxa Polo leeyahay (bogagga 427–431).** Cutubka 35 wuxuu sharxayaa "Abash" (Xabashida), oo uu xukumo boqor Masiixi ah, Muslimiinna ay ku nool yihiin "dhinaca Cadan". Dadku "maalin kasta dagaal ayay kula jiraan Suldaanka Cadan iyo Nuubiyiinta". Polo wuxuu sheegayaa sheeko dhacday 1288: boqorku wuxuu u diray hoggaamiye kaniisadeed (bishob) xajka Qudus (Jerusalem); markuu soo noqonayay "Suldaanka Cadan" ayaa qabtay oo xoog ku gudday; boqorkii ayaa markaas duulaan ku qaaday dhulka suldaanka, wuxuuna marin adag ku jebiyay "Boqorrada Saraseenka, oo tiradoodu ahayd saddex", dalkana wuu baabi'iyay in ka badan bil ka hor intii uusan dalkiisa u noqon. Polo sheekada wuxuu ka sheegayaa dhinac Masiixi ah oo xooggan, wuxuuna ku xiraa cadaawad cad oo uu u qabo Muslimiinta.

**Faallooyinka Yule (bogagga 432–435).**

- **Cadan mise Cadal.** Yule wuxuu qoray in sheekadu "nooga baahan tahay inaan u malayno in Suldaanka Cadan uu ka talinayay dhulka u dhexeeya Xabashida iyo badda, ama waxa waagii hore la oran jiray Adel, oo u muuqata in isaga iyo Cadan la isku qasay". Wuxuu xusay in khariidad qarniyadii dhexe ah oo uu sameeyay Marino Sanudo ay isna Cadan dhigtay xeebta Afrika. Wuxuu is weydiiyay in suldaanka Cadan uu mar awood ku lahaa dowladihii Muslimiinta ee Cadal, maadaama warqadihii Xabashida ee Masar loo dirayay loo sii mariyay suldaanka Yaman.
- **Xeebta ka hor.** Isagoo soo xiganaya al-Mascuudi, Yule wuxuu qoray in ilaa ugu yaraan qarnigii 10aad "qoysas Muslimiin ah" ay ku noolaayeen Saylac iyo dekedaha kale iyagoo cashuur siiya boqortooyadii Masiixiga ahayd. Markii dambe bulshooyinkii Muslimiinta ee xeebta ayaa xoog yeeshay, gobollada gudaha sida Ifat iyo Dawaro-na waxay hoos yimaadeen guddoomiyeyaal Muslimiin ah.
- **Dagaalkee?** Sheekadu waxay u egtahay ololayaashii boqorkii Itoobiya Amda Seyon uu ku qaaday Ifat, Cadal iyo xulafadooda. Yule wuxuu xusay in socotadii qarnigii 18aad James Bruce uu dagaalladaas u taariikhaynayay qiyaastii 1315–1316, taas oo aad uga dambaysa buug la qoray 1298. Henry Salt iyo Guillaume Pauthier waxay soo jeediyeen in taariikhaha Itoobiya hore loo dhigo si ay ugu waafaqaan Polo. Yule wuxuu qoray inuu markii hore ku raacay, balse markuu daraasay liisaska boqorrada uu ku dhegay taariikhda Bruce.

Taariikhyahanka Faransiiska ah Éric Vallet wuxuu aragti la mid ah ka helay ilaha Yaman. Wuxuu qorayaa in Polo "si cad isugu qasay" suldaanka Cadan iyo amiirrada Muslimiinta ee xeebta ama gudaha, iyo in xiriirka Yamantii Rasuuliyiinta iyo taliyayaasha Itoobiya uu guud ahaan nabad ahaa ([Vallet, *L'Arabie marchande*, cut. 6 §75](https://books.openedition.org/psorbonne/2455)).

## Bogag la xiriira

- [Muqdishadii hore iyo xeebta Banaadir ka hor 1300](/so/history/early-mogadishu-and-the-benadir-coast-before-1300/)
- [Ibnu Batuuta oo Muqdisho iyo Saylac jooga, 1331](/so/history/ibn-battuta-in-mogadishu-and-zeila-1331/)
- [Saldanadda Shewa iyo aasaaskii Ifat](/en/history/sultanate-of-shewa-and-founding-of-ifat/)
- [Qorayaashii Giriigga iyo Roomaanka ee xeebta Soomaalida](/so/history/greek-and-roman-writers-on-the-somali-coast/)
- [Buugaag ku saabsan Soomaalida ka hor 1500](/so/history/books-about-somalis-before-1500/)