# Dastuurkii 1960 ee Jamhuuriyadda Soomaaliya > Dastuurkii 1960 ee Soomaaliya: jamhuuriyadda, xuquuqda sinnaanta, calanka, Islaamka, Golaha Shacabka, madaxweynaha iyo aftidii 1961. Source page: https://calankii.com/so/history/1960-constitution/ Language: so Translation of: https://calankii.com/en/history/1960-constitution/ Last checked: 2026-11-12 Publisher: Calankii (https://calankii.com) Qoraalka rasmiga ah ee dastuurka ee halkan lagu xiray waa Ingiriisi; xigashooyinka hoose waa tarjumaad Soomaali ah. ## Kooban Dastuurkii 1960 wuxuu dhisay dowladdii waqooyiga iyo koonfurtu wada sameeyeen 1 Luulyo 1960. Waxaa lagu qoray Muqdisho, waxaa ansixiyay Golaha Dastuurka 21 Juun 1960, waxaana lagu daabacay Faafinta Rasmiga ah ee Lambar 1 ee 1 Luulyo 1960 ([Dastuurka Jamhuuriyadda Soomaaliya, qoraalka rasmiga ah ee Ingiriisiga, Golaha Shacabka](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf)). Wuxuu jiray ilaa 21 Oktoobar 1969, markii ciidamadu xukunka qabsadeen oo ay hakiyeen ([Library of Congress](https://countrystudies.us/somalia/20.htm)). Dastuur kasta oo Soomaaliyeed oo xigay wuu ka soo dheegtay. ## Maxay ka tiri jamhuuriyadda? Qodobka 1aad wuxuu ku bilaabmaa: Soomaaliya waa dowlad xor ah oo madax-bannaani buuxda leh. Waa jamhuuriyad wakiil ah, dimuqraadi ah oo midaysan. Shacabka Soomaaliyeed waa mid oo lama kala qaybin karo ([Dastuurka 1960, qod. 1](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf)). Wuxuu kaloo leeyahay madax-bannaanidu waxay u taal shacabka, qayb ka mid ah shacabka ama qof keliyana ma sheegan karo madax-bannaanida. Islaamku waa diinta dowladda (qod. 1). Arartu waxay ku bilaabmaysaa "Bismillaahi Raxmaani Raxiim", waxayna tilmaantaa xaqa barakaysan ee aayo-ka-tashiga shucuubta ee ku jira Axdiga QM. ## Xuquuq siman ma bixiyay? Haa. Qodobka 3aad wuxuu leeyahay: muwaadiniinta oo dhan, iyadoon loo eegin jinsiyad, asal qaran, dhalasho, luqad, diin, lab iyo dheddig, heer dhaqaale ama bulsho, ama fikir, waxay sharciga hortiisa ku leeyihiin xuquuq iyo waajibaad siman ([Dastuurka 1960, qod. 3](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf)). Qodobka 7aad wuxuu sharciga Soomaaliyeed ku xiray mabaadi'da Baaqa Caalamiga ah ee Xuquuqda Aadanaha ee 1948. Qodobka 2aad wuxuu sheegay in qofna aan laga qaadi karin dhalashada "sababo siyaasadeed" (isla ishaas). ## Calanka iyo astaanta Dastuurku wuxuu Qodobka 1aad ku cayimay astaamaha qaranka ([Dastuurka 1960, qod. 1](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf)): - **Calanka:** midabkiisu waa buluug, waa leydi, bartamihiisana waxaa ku dhex yaal xiddig cad oo shan gees oo siman leh. - **Astaanta:** gaashaan buluug ah oo xuduud dahab ah leh iyo xiddig lacag-midab ah oo shan gees leh, oo ay qabtaan laba shabeel, kuna fadhiya laba waran oo isdhaafsan iyo laba caleen oo timireed. Eeg [calanka](/so/history/the-flag/) si aad u ogaato sida loo naqshadeeyay 1954. ## Midowga dhulalka Soomaalida Qodobka 6aad wuxuu leeyahay: Jamhuuriyadda Soomaaliya waxay kor u qaadaysaa, si sharci iyo nabad ah, midowga dhulalka Soomaalida. Isla qodobkaas, Jamhuuriyaddu waxay diiddan tahay dagaal in loo isticmaalo xallinta khilaafaadka caalamiga ah ([Dastuurka 1960, qod. 6](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf)). Erayada "si sharci iyo nabad ah" waxay ahaayeen doorasho. Maktabadda Koongareesku waxay diiwaangelisay in garab ka mid ah Leegada Dhallinyarada Soomaaliyeed uu doonayay midow "si kasta oo loo baahdo", aqlabiyadduna ay u beddeshay hab nabadeed ([Library of Congress](https://countrystudies.us/somalia/14.htm)). Qodobka 4aad wuxuu dhulka qaranka ka dhigay mid barakaysan oo aan la taaban karin. Isbeddel kasta oo lagu sameeyo wuxuu u baahnaa aqlabiyad shan meelood afar meel ah oo Golaha Shacabka (isla ishaas). ## Sidee awoodda loo qaybiyay? - **Golaha Shacabka** ayaa sameeyay sharciyada. Xildhibaannadiisa waxaa lagu doortay cod guud, xor ah, toos ah oo qarsoodi ah, muddo shan sano ah. Xildhibaanku wuxuu ahaa inuu jiro ugu yaraan 25 sano (qod. 49, 51, 52). - **Islaamka iyo sharciga.** Qodobka 50aad wuxuu caqiidada Islaamka ka dhigay isha ugu weyn ee sharciyada dowladda. - **Madaxweynaha** waxaa doortay Golaha Shacabka, cod qarsoodi ah, muddo lix sano ah, wuxuuna xilka hayn karay ugu badnaan laba xilli oo isku xiga. Musharraxu wuxuu ahaa inuu yahay muwaadin Muslim ah oo jira ugu yaraan 45 sano (qod. 70, 71, 72). - **Dhaarta madaxweynaha:** Magaca Ilaahay ayaan ku dhaaranayaa inaan si daacad ah u gudan doono waajibaadkayga oo dhan sida Madaxweynaha Jamhuuriyadda, oo aan dastuurka ku difaaci doono awooddayda oo dhan danta Dalka iyo Qaranka (qod. 70). - **Maxkamaduhu** waxay burin karayeen sharciyada ka hor imaanaya dastuurka, haddii uu codsado qofka ay saameyso (qod. 5). Dhammaan waxay ka yimaadeen [Dastuurka 1960](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf). ## Yaa saxiixay? Dastuurka waxaa Muqdisho ku saxiixay 1 Luulyo 1960 afar nin ([Dastuurka 1960, bogga ugu dambeeya](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf)): - Aadan Cabdulle Cismaan, Guddoomiyaha Golaha Sharci-dejinta, oo ahaa Madaxweyne ku-meel-gaar ah. - Maxamed Sheekh Gabiyow, Wasiirka Dastuurka. - Cabdullaahi Ciise Maxamuud, Ra'iisul Wasaare. - Sheekh Maxamuud Maxamed Faarax, Wasiirka Garsoorka. ## Aftidii 1961 Dastuurku wuxuu dhaqan galay "si ku-meel-gaar ah" 1 Luulyo 1960. Wuxuu sheegay in sannad gudihii loo bandhigo codbixin dadweyne, inta ka horreysana qoraalkiisa lagu dhejiyo xarun kasta oo dowladda hoose si muwaadin kastaa u barto ([Dastuurka 1960, qodobbada ku-meel-gaarka III iyo V](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf)). Codbixintu waxay dhacday 20 Juun 1961. Maktabadda Koongareesku waxay ku tilmaantay "dhab ahaantii doorashadii qaran ee ugu horreysay Soomaaliya" ([Library of Congress](https://countrystudies.us/somalia/15.htm)). Natiijada la sheegay waxay ahayd ilaa 1.76 milyan cod oo taageersan iyo 183,000 oo diiddan, ilaa 90.6% haa ([1961 Somali constitutional referendum](https://en.wikipedia.org/wiki/1961_Somali_constitutional_referendum), oo soo xiganaya Nohlen, *Elections in Africa*, 1999). Maktabadda Koongareesku waxay sheegtay in habka codbixintu muujiyay "shaki waqooyiga" ka qabay midowga ([Library of Congress](https://countrystudies.us/somalia/15.htm)). ## Ilaha way kala duwan yihiin - **Tirooyinka aftida.** Wadarta qaranka waxay ka timid buugaag tixraac doorasho. - **Qoraalka rasmiga ah.** Nuqulka Ingiriisiga ee Golaha Shacabku waa "nuqulka rasmiga ah… sidii loo wax ka beddelay ilaa 31 Diseembar 1963", sidaas darteed qodobbo yar ayaa ka duwan qoraalkii 1960 ([Golaha Shacabka Soomaaliya](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf)). ## Akhri isha asalka ah - *The Constitution of the Somali Republic*, qoraalka rasmiga ah ee Ingiriisiga ilaa 31 Diseembar 1963, oo uu martigeliyo Golaha Shacabka Soomaaliya: [PDF](https://parliament.gov.so/wp-content/uploads/simple-file-list/Nuqulo-Af-Ingiriis/1960_somali_constitution_-_english.pdf). Nuqul kale: [Citizenship Rights in Africa Initiative](https://citizenshiprightsafrica.org/wp-content/uploads/2020/10/Somalia-Constitution-1960.pdf).